नेपालमा अमेरिकाको प्रभाव बढाउन जरुरी छ

दर्शन रौनियार

२४ बर्ष पहिले काठमाण्डौबाट सपनाको खोजीमा अमेरिका पुगेका दर्शन रौनियार अहिले अमेरिकाको नेपाली समुदायका ‘आइकन’ बनेका छन् ।

डेमोक्रेटिक पार्टीका तर्फबाट त्यहाँको तल्लो सदनमा उम्मेदवार बन्ने प्रतिस्पर्धामा जुटेपछि उनी संसारभरका नेपालीमाझ सेलिबि्रटी नै बने । तर, उनको त्यो प्रयास सफल हुन भने सकेन । उनी पार्टीको आन्तरिक चुनावमै हारे । त्यसपछि खासै चर्चामा नरहेका दर्शन विगत डेढ महिनादेखि नेपालका गाउँगाउँ घुमिरहेका छन्, शहरमा नेताहरुलाई भेटिरहेका छन र बिभिन्न दबाव समूहहरुसँग अन्तरक्रिया गरिरहेका छन् ।

खास मिसनका लागि हाल नेपालमा रहेका दर्शनसँग अनलाइनखवरले उनको चुनावी हार, राजनीतिक भविष्य र उनको मिसनबारे गरेको कुराकानी :

यसपटक त लामै समय नेपाल बस्नुभयो, के सन्दर्भमा आउनुभएको हो ?

हो, म नेपाल आएकै डेढ महिना भइसक्यो । नोभेम्बरमा चुनाव सकेर, ओबामालाई जिताएर नेपाल आएको हुँ । नेपालको अवस्थाबारे अलिक विस्तृतमा बुझौं र गाउँसम्मै पुगेर यो देश कसरी चलेको रहेछ भन्ने बुझौं भनेर आएको हुँ ।

कहाँ-कहाँ जानुभयो ?

म हेलम्बु पुगेँ, बीरगंज, चितवन, पोखरा, बाग्लुङ, पर्वत लगायतका ठाउँहरुमा पुगेर स्थानीय वासिन्दासँग अन्तरक्रिया गरेँ । उहाँहरुको जीवनशैली कसरी चलिरहेको रहेछ, के के समस्या रहेछ भनेर जानकारी लिएँ । आफ्नै आँखाले गाउँको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक अवस्था देख्न पाएँ ।

गाउँको स्थिति कस्तो पाउनुभयो ?

निकै दुःखपूर्ण अवस्था पाएँ । गाउँमा युवापुस्ता नै छैन । बुढाबुढी र केटाकेटीमात्र छन् । अलिकति पढेलेखेका र हैसियत भएकाहरु गाउँमा छैनन, काठमाण्डौ र विदेशतिर छन् । जागिरको खोजीमा युवाहरु अरब कतारतिर गइरहेका छन् । खेती किसानी गर्ने जनशक्ति छैन, उब्जनी हुने खेतबारी बाँझो छन् । शिक्षा र स्वास्थ्य र खानेपानीको अबस्था एकदमै नाजुक छ । मलाई गजव लाग्यो- यसरी पनि गाउँ कसरी चलिरहेको छ ? प्राकृतिक सम्पदा पनि धमाधम नास भइरहेको छ । सवैभन्दा दुःखको कुरा, जनताले सरकारसँग आश गर्न छाडेका छन् । सरकारको भरोसा छैन, राज्यमाथि विश्वास पनि छैन । आफ्नै पौरखले साना जलबिद्युतबाट बिजुली निकालेर काम चलाइरहेका छन् । बाटो, स्वास्थ्य चौकी आफै बनाइरहेका छन् । आफै गर्नु राम्रो हो । तर, राज्यमाथिको भरोसा टुट्नु आफैमा नराम्रो पनि हो । नेपाली जनताले आफ्नो अधिकारबारे सुसुचित भएर राज्यसँग माग गर्न जानेका रहेनछन् भन्ने देखेँ । किनकि सरकारको काम सरकारले गर्ने हो । मलाई त लाग्यो, नेपाली जनता पृथ्वीकै सबैभन्दा धैर्यवान मानिस हुन् ।

यसमध्ये कुन कुराले तपाईलाई सबैभन्दा चिन्तित बनायो ?

सबैभन्दा ठूलो कुरा, देशको राजनीतिक अवस्था खराव छ र जनता निराश छन् । हरेक दिन १७ सयदेखि दैनिक २ हजार युवा रोजगारीका लागि बिदेशिइरहेका छन् । हाम्रो पहिचान नै लेबर क्लासको हुन लाग्यो । मानव बेचबिखन पनि निकै दर्दनाक रहेछ । म हेलम्बु पुग्दा स्कुलमा बिद्यार्थीले अभिभावक नै ल्याउन सकेनन् । किन भन्दा त उनीहरुका अभिभावक सबै बिदेशमा रहेछन् रोजगारीका लागि । यो त हद भयो । मैले यो दर्द शब्दमा ब्याख्या गर्न सक्दिँन । अर्को कुरा, नेपालमा बिदेशी शक्तिहरुको स्वार्थ र प्रभाव पनि बढ्दै गएको देखेँ । भारत, पाकिस्तान, चीन र युरोपेली मुलुकहरुले गाउँगाउँसम्म प्रभाव विस्तार गरेका रहेछन् । खासगरी युरोपेली मुलुक र कोरियनहरुले पैसाको लोभमा हिन्दु र बौद्ध धर्मालम्बीलाई क्रिश्चियन बनाइरहेको देखेको छु । यो त अपराधै हो, यस्तो चिजलाई नेपाल सरकारले रोक्नुपर्छ ।

शहरमा उच्च तहका नेताहरु पनि भेट्नुभयो होला । शहरका नेताहरु गाउँको अवस्थाबारे कत्ति जानकार र चिन्तित छन् ?

चिन्तित त देखेँ तर के गर्ने भन्ने उनीहरुलाई नै थाहा छैन । यो देशमा भिजनसहितको नेता नै देखिँन । मैले राष्ट्रपति, शीर्ष नेता र युवा नेताहरुलाई भेटेँ । केही सुझाव पनि दिएको छु । मुख्य कुरा त नेपालमा भ्रष्टाचार यति बढेको देखेँ कि अब सरकारी अड्डामात्र हैन, निजी क्षेत्र र समाजको हरेक अंग भ्रष्ट भैसकेको छ । समाज पुरै प्यारालाइज होला भन्ने डर भयो ।

गाउँ र शहरका नेपालीहरुलाई भेटेपछि तपाईले के निचोड निकाल्नुभयो ?

यहाँ पार्टी पोलिटिक्समात्र देखियो, देश विकाशको पोलिटिक्स भएन । व्यक्तिको विकाश भइरहेको छ, देशको विकाश हुन सकेको छैन । कुर्सीका लागि मात्र झगडा भइरहेको छ । यहाँ भिजनरी लिडरको सबैभन्दा ठूलो खाँचो देखेँ, जसले मुलुकको विकाश गर्न सकोस् ।

नेपालमा एकएक कालखण्डमा खासखास नेताहरु ‘हिरो’ भएर उदाउँछन् र कुर्सीमा पुगेपछि तत्कालै भिलेनमा बदलिन्छन् र बिश्वास गुमाउँदै जान्छन् । किन यस्तो भएको होला ?

भिजन नभएकै कारण यस्तो भएको हो । शक्तिमा पुगेपछि कसरी मुलुक बिकाश गर्ने, कसरी पावर ब्यालेसन्स गरेर सवैलाई समेटेर लैजाने भन्ने भिजन नभएर त्यस्तो भएको हो । त्यागी बन्न सकेको देखिन्न नेताहरु । नेपालमा युवा पुस्ता राजनीतिप्रति त्यति आकषिर्त छैन । तरल बिदेशमा काम गरिरहेका पेशेवरहरुलाई राजनीतिमा ल्याउन सकिन्छ, केवल यहाँ वातावरणमात्र बनाइदिनुपर्‍यो । दोस्रो विश्वयुद्धपछि जापानले पनि त्यसै गरेको थियो ।

देशमा १२ घण्टा अँध्यारो छ, पानी छैन, यस्तो विषयमा उहाँहरुलाई लाज लाग्नुपर्ने हो नी । जनताले प्रश्न गर्नुपर्‍यो अब राष्ट्रपति/ प्रधानमन्त्रीको निवासमा कति घण्टा बत्ति जान्छ ? उहाँहरुको घरमा १८ घण्टा बत्ति जानुपर्ने हो । आफुसँग भिजन नभएर बिदेशमा बसेर सिष्टम बुझेका र ज्ञान भएका मानिसहरुलाई आफ्नो टीममा समावेश गरेर जानुपर्‍यो । हामी संक्रमणकालमा छौं भन्ने नेताहरुको कुरा चाहिं बेकार हो ।

तपाईको विचारमा अब नेपालमा कस्तो राजनीतिक कदम चाल्न आवश्यक छ ?

अब नेपाल तत्कालै चुनावमा जानुपर्छ, मैले राष्ट्रपतिलाई पनि चुनाव सुनिश्चित हुने गरी मिति तोकेर अघि बढ्नुस् भनेको छु । सबै कुरा स्थगन गरेर चुनाव घोषणा गर्नुस् र नेपाल बाहिर भएका बुद्धिजीवीलाई ल्याएर स्वतन्त्र सरकार बनाउनुस् र स्वतन्त्र चुनाव गराउनुस् । शासकीय स्वरुप कस्तो बनाउने भन्ने कुरा नेताले हैन, जनताले चुन्ने हो, त्यसैले यसमा जनमत संग्रह हुनुपर्छ । यो संयुक्त सरकारको मोडल पनि नेपालमा फेल भइसक्यो ।

नेपाललाई संयुक्त सरकार फापेन ?

त्यो त गएका वर्षहरुका अभ्यासले देखिइसक्यो नि । संयुक्त सरकार भन्ने खाली आफ्नो खल्ती भर्नेमात्र काम भइरहेको छ । त्यतिमात्र हैन, नेपालको पोलिटिकल सिष्टममा पनि परिवर्तन गर्नुपर्छ । युवालाई नेतृत्वको अवसर दिनुपर्छ र निश्चित अवधिपछि रिटायर्ड हुनुपर्छ । एउटै पार्टीमा ४० बर्षसम्म कार्यकर्ता भएर कुर्सीमा पुगेपछि कहाँ छाड्छ त कुर्सी नेताले ? ४० बर्षको उमेरमा प्रधानमन्त्री र राष्ट्रपति हुने सिष्टम बनाउनुपर्‍यो ।

तपाईले यो सब अध्ययन गर्नुको प्रयोजनचाहिँ के हो ?

मैले नेपालीको कुरा सुन्न, नेपालबारे बुझ्न चाहान्छु । नेपाललाई कसरी सहयोग गर्न सकिन्छ भन्नेबारे बुझ्न चाहान्छु । यो अध्ययनको निचोडलाई मैले प्रतिबेदन बनाएर अमेरिकी कँग्रेस म्यानहरुलाई बुझाउँछु । त्यसपछि नेपालमा सिनेटर र कँग्रेसम्यानहरुको एउटा डेलिगेसन ल्याउने योजना पनि छ । उहाँहरुले हुन्छ भन्नुभएको छ, समय मिलाउने प्रयास गर्दै छु । उहाँहरुलाई यहाँ ल्याएर नेपालको अवस्थाबारे जानकारी गराउने छु । नेपालमा बाहिरी दुनियाँको दबाव जरुरी छ । खास गरी अमेरिकाको प्रभाव बढाउन जरुरी छ ।

अहिलेचाहिँ नेपालमा अमेरिकाको प्रभाव छैन ?

अहिले भएजस्तो मलाई लाग्दैन, प्रभाव रहेको भए त नेपालमा किन कम्युनिष्ट यसरी बढ्थे र ? राजाको शासनकालमा चाहिँ अलिअलि थियो । प्रजातन्त्र आएपछि पछिल्लो २० बर्षमा अमेरिकी प्रभाव घटिरहेको छ । उनीहरुले भारतीय आँखाबाट नेपाललाई हेर्ने भनेका छन् । त्यसलाई सच्चाउनुपर्छ । त्यसो हुनुको कारण हाम्रा लिडरहरुको अमेरिकी लिडरसँग सिधा सम्र्पक र संगत छैन, हाम्रो आवाज उनीहरुसम्म पुगेकै छैन । त्यसैले मैले राजनीतिक तहमा सम्बन्ध स्थापित गर्न खोजेको हुँ । अर्को कुरा अमेरिकाले नेपालमा परिवर्तनका लागि दबाद दिनुपर्छ र भूमिका खेल्नुपर्छ । इजिप्ट, लिबिया, ट्युनिसिया र सिरियामा परिवर्तन आयो, अमेरिकाको अग्रसरतामा क्रान्ति भयो भने नेपालमा किन हुन सक्दैन ? नेपालमा पनि अमेरिकाले प्रभाव र दबाब बढाएर परिवर्तनका लागि भूमिका खेल्नुपर्छ । एसियामा चीनको प्रभावलाई रोक्न अहिले राष्ट्रपति ओबामाले एशियालाई प्राथमिकता दिनुभएको छ । यस्तो अबस्थामा हाम्रो नेपालले त्यसका लागि रणनीतिक भूमिका खेल्न सक्छ ।

नेपाल यसै त बिदेशी शक्तिको क्रिडास्थल बनिरहेको छ, तपाईंले अझै यसमाथि अमेरिकी प्रभाव बढाउन भूमिका खेल्ने हो ?

अमेरिकाले भूमिका खेल्ने भनेको मानवअधिकार, प्रजातन्त्र र स्वतन्त्रताको प्रचार प्रसार गर्नु हो । नेपालमा कम्युनिज्म बढ्नु भनेको अमेरिकाले नेपालमा चासो नदिएरै हो । नेपालमा कुनै पनि देशको प्रभाव बढ्नु राम्रो हैन । त्यसलाई रोक्ने दायित्व त यहाँका नेताहरुको हो नि । तर, हाम्रा नेताहरुमा त्यो भिजन देखिन्न । अमेरिकाले दिने सहयोग पनि पछिल्लो दिनमा कम भइरहेको छ र उसको प्रभाव पनि कम भइरहेको छ । मेरो चाहना नेपालको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक तहमा अमेरिकाको प्रभाव बढोस् भन्ने हो । यहाँको आर्थिक विकाशमा अमेरिका साझेदार होस् भन्ने मात्र हो ।

अहिले पनि अमेरिकीहरु शरणार्थीका बिषयमा नेपालमा खेलिरहेका छन, क्रिस्चियन धर्म प्रचारमा गाउँगाउँसम्म पैसा सिँचाइ गरिरहेका छन् भन्ने तपाईको बुझाइ छ, अब कस्तो प्रभाव बढाउने हो अमेरिकाको ?

मैले पनि गाउँमा जाँदा पैसा दिएर धर्म परिवर्तन गराइरहेको देखेँ । तर, यो काम अमेरिकीहरुले हैन, युरोपेली मुलुकले गरिरहेको देखेको छु । नर्वे, डेनमार्क र कोरियाबाट पनि मिसनरी ग्रुपहरु आएको देखेको छु । त्यो सरासर अपराध हो, पैसा दिएर, गरिवीलाई माध्यम बनाएर धर्म परिवर्तन गराउन पाइन्न । नेपाल सरकारले नीति बनाएर त्यसलाई तत्काल रोक्नुपर्छ । त्यस्तो कार्यमा संलग्नहरुलाई पक्राउ गरेर सम्बन्धित मुलुक फर्काइदिनुपर्छ । गाउँगाउँमा निकै ठूलो तहमा पैसा लगाएर धर्म परिवर्तन भइरहेको छ, यसप्रति समयमै सचेत हुनुपर्छ ।

अब अमेरिकी चुनावको  सन्दर्भमा कुरा गरौँ , डेमोक्रेटिक पार्टीका तर्फबाट उम्मेदवार बन्ने अभियानमा लाग्नुभएको थियो । तर, पार्टीको आन्तरिक चुनावमै हार्नुभयो । हार्नुपर्ने अवस्था किन आयो ?

पहिलो कुरा त पैसा नभएकै कारण मैले हारेँ । मेरो चुनावी अभियानका लागि १५ लाख अमेरिकी डलर आवश्यक थियो । तर, मैले दुई लाख २५ हजार डलरमात्र जम्मा गर्न सकेँ । रिस्टोर अमेरिकन डि्रम भन्ने मेरो जुन एजेण्डा थियो, त्यो एजेण्डा मतदातासम्म पुर्‍याउन मलाई पैसा चाहिन्थ्यो । मेरो क्षेत्रमा साढे चारलाख मतदाता थिए, उनीहरुलाई एउटा-एउटा पोष्ट कार्ड पुर्‍याउन पनि लाखौं लाख डलर चाहिन्थ्यो । टीभीमा विज्ञापन गर्नुपर्‍यो, पत्रिकामा मेरो एजेण्डा यो हो भनेर छाप्नुपर्‍यो । त्यसका लागि पैसा चाहिने हो, पैसा कम भएकै कारण धेरै मतदाताले म उम्मेदवार छु भन्ने नै थाहा पाउन सकेनन् । म मात्रै हैन, गर्भनरदेखि ओबामासम्म सवै आफैं पैसा उठाउन कुदिरहनुभएको थियो । त्यसैले मैले हार्नुको मुख्य कारण म गरिब हुनु नै हो, पैसा भएको भए मैले जरुर जित्थेँ । दोस्रो कारण म पहिलोचोटि उम्मेदवार बनेको थिएँ । यसअघि मेरो कुनै पोलिटिकल करियर थिएन, कुनै पदमा थिइन् । त्यसैले पनि मतदातालाई मेरोबारे जानकारी हुन सकेन ।

नेपालमा झैं त्यहाँ पनि पैसा हुनेले मात्र चुनाव जित्ने अवस्था रहेछ हैन ?

पैसा मुख्य माध्यम हो । ओबामाले एक करोड डलर जम्मा गर्नुभयो र चुनावी अभियानका लागि खर्च गर्नुभयो । मेरो बिपक्षी उम्मेदवार धनी थिइन, उनले आफ्नै ३० लाख डलर खर्च गरिन् र जितिन् । एजेण्डाका हिसावले मेरो उम्मेदवारी सवैभन्दा राम्रो पोजिसनमा थियो । म गरिव मुलुकबाट अमेरिका पुगेर दिनमा २० घण्टासम्म काम गरेर स्थापित भएको मान्छे । अमेरिकनहरुलाई नै मैले रोजगारी दिएको छु । ‘रिस्टोर अमेरिकन डि्रम’ भन्ने मेरो नारा थियो । रोजगारी सिर्जना र स्वास्थ्य सेवालाई मैले प्राथमिक एजेण्डा बनाएको थिएँ । पैसा बाहेक मैले हार्नुपर्ने अरु कुनै कारण थिएन ।

तपाईले २ लाख २५ हजार अमेरिकी डलर चन्दा संकलन गर्नुभएछ, सहयोग गर्नेहरु को थिए ?

अत्यधिक नेपालीहरु नै हुनुुहुन्थ्यो । करिव २ हजार ५ सय जना चन्दादातामध्ये २ हजार २ सय नेपालीहरु नै हुनुहुन्थ्यो । त्यसबाहेक फिलिपिनो, भियतनामी समुदायले पनि सहयोग गर्नुभयो । तर, मेरो उम्मेदवारीको मुख्य आधार र खर्चको स्रोत नै नेपाली समुदाय थियो । यसका लागि मा उहाँहरुलाई धेरै धेरै धन्यवाद दिन चाहान्छु । नेपाली समुदायकै कारण मेरो उम्मेदवारी ‘क्रेडिवल’ र सम्भव भएको हो । मिडियाले पनि दर्शनका पछाडि नेपाली समुदायका २ हजार मानिस छन् भनेर समाचार छापेका थिए । मलाई त्यहाँको समुदायले पनि सबैभन्दा प्रभावशाली उम्मेदवार भनेका थिए ।

नेपाली समुदायको खासै ठूलो आकार र भूमिका नभएर हार्नुभएको हो कि ?

मेरो क्षेत्रमा निकै कम नेपाली हुुनुहुन्थ्यो । एक डेढसय मात्र । तर, अमेरिकामा करिव ५९ हजार नेपालीहरुले अमेरिकी नागरिकता र ग्रिनकार्ड पाउनुभएको छ । उहाँहरुले दश-दश डलर दिए पनि पैसा जम्मा हुनसक्छ ।

तपाईलाई पैसा हालिदिने नेपाली भए पनि उम्मेदवार त स्थानीय अमेरिकी धेरै थिए । उनीहरुले खासै साथ नदिएर हार्नुभएको पो हो कि ?

हैन, उहाँहरुले पनि मलाई निकै साथ दिनुभयो । एजेण्डाका हिसावले म निकै बलियो थिएँ । मलाई १० हजार मतदाताले पत्याउनुभयो नि । डेमोक्रेटिकबाट हामी पाँचजना थियौं, डेमोक्रेटिकको भोट करिव ७० हजारमात्र हो । म चुनाव प्रचारका लागि ४-५ हजार घरमा आफैं पुगेको छु । मेरी वृद्धा आमा, ६ वर्षको छोरा र प्रचारमा खटिएका स्टाफहरु पनि घरघरमा पुग्नुभयो । उहाँहरुसँग मेरो एजेण्डा बताउनुभयो र भोट माग्नुभयो । मैले हारे पनि मेरो पोजिसन बनेको छ ।

नेपालमा त मतदाताले पानी, बिजुली, जागिर माग्छन् । त्यहाँका मतदाताले तपाईसँग के मागे ?

त्यहाँ माग्नु भन्दा पनि म कसरी उत्तम उम्मेदवार हुँ भनेर सावित गर्नुपर्छ । जस्तो मैले रोजगारीमा फोकस गरेको थिएँ । मैले भनेको थिएँ- अब फि्र ट्रेड हैन, फेयर ट्रेड हुनुपर्‍यो भन्ने मेरो एजेण्डा थियो । अमेरिकाले सवैलाई यहाँ आएर बिजनेस गर भनेर खुला गरिदिएको छ, तर विश्वका अन्य देशले अमेरिकी उत्पादन आफ्नो मुलुकमा बेच्न दिएका छैनन् । जसले अमेरिकी उत्पादन बेच्न दिन्न ती देशका उत्पादन अमेरिका बेच्न दिनुहुन्न भन्ने मेरो कुरा थियो । वृद्धावृद्धाहरुका लागि सामाजिक सुरक्षा, स्वास्थ्य सुविधाको पनि मैले वकालत गरेँ । सबैभन्दा ठूलो कुरा, म संर्घष गरेर स्थापित भएको हुँ भनेर आफ्नो औचित्य पुष्टि गर्थें । हरेक घरमा मैले अक्सर तीन मिनेटभित्रै आफ्नो एजेण्डा बताइसक्थेँ ।

तपाईले जितेको भए नेपाल र नेपालीका लागि के फाइदा हुन्थ्यो ?

पाँचवटा कुरा हुन सक्थ्यो । पहिलो, नेपाल र नेपाली समुदायको पहिचान विश्वव्यापी रुपमा राम्रो हुने थियो । दोस्रो, अमेरिकामा रहेका नेपाली समुदायको प्रतिनिधिका रुपमा उनीहरुका समस्या समाधानका लागि पहल गर्ने थिएँ । तेस्रो, अमेरिका र नेपालवीच म पुल बनेर काम गर्ने थिएँ । अमेरिकाले अहिले नेपाललाई भारतीय आँखाबाट हेर्ने जुन नीति लिएको छ, त्यसलाई बदल्न लबिङ गर्थेँ । नेपाललाई एउटा सामरिक केन्द्रका रुपमा विकाश गर्न र पूरै दक्षिण एशियाली समुदायको प्रतिनिधित्व गरेर नीति निर्माणमा सघाउने थिएँ । चौथो, अमेरिकामा नेपाली समुदाय एउटा ठूलो भोटिङ ब्लक हो, त्यसैले हामीलाई प्राथमिकता देऊ, हाम्रा समस्या पनि समाधान गर भनेर लविङ गर्ने थिएँ । अनि पाँचौं कुरा, अमेरिकामा नेपालीको पहिचान केवल बिद्यार्थी, ब्यापारीमात्र हैन कि राजनीतिज्ञका रुपमा पनि बनाउन सक्ने थियौं । म कँग्रेस म्यान बन्नु भनेको हाम्रा सन्तानहरु भोलि अमेरिकी राष्ट्रपतिको चुनावमा उठ्न पाउनु पनि हो । त्यसैले नेपालीको पहिचान राजनीतिक तहमा पनि हुने थियो ।

तपाईले हार्दा यी सबै सम्भावनाहरु गुमेका हुन् त अब ?

त्यसो हैन । मेरो हार नै जीत हो भन्ने गरेको छु । किनभने अहिले म पहिलोचोटि लड्दा पनि निकै राम्रो रेस्पोन्स पाएँ । पार्टीले मलाई ‘क्रेडिवल क्यान्डिडेट’का रुपमा लिएको छ । मलाई पनि के आत्मविश्वास भएको छ भने म कुनै न कुनै दिन, कुनै न कुनै पदमा जित्छु, अमेरिकामा मेरो पोलिटिकल करियर सुरक्षित छ ।

भन्नुको अर्थ राजनीतिक करियरको जग राम्रो बनेको छ भन्नेमा तपाई विश्वस्त र आशावादी हुनुहुन्छ ?

हो । मलाई कसैले ग्रुम गरेको हैन, पोलिटिक्समा मेरो कुनै गडफादर छैन, कसैको पछि लागेर यो स्थापनमा पुगेको हैन । जेजति गरेँ, मेरो आफ्नै क्षमताले गरेँ । यस्ता उम्मेदवार निकै कम हुन्छन् । त्यसैले मैले पोलिटिकल करियर छाड्दिन । त्यहाँ सफल भएरै छाड्छु ।

चुनाव प्रचारका दौरान कुनै रोचक अनुभव छन् ?

नेपाली समुदायमा चन्दा संकलन अभियान चलाएको थिएँ । त्यहाँका ४० वटा राज्यबाट सहभागी हुनुभयो । एकजना कनेटिकटमा बस्ने बहिनी हुनुहुन्थ्यो । उहाँ डिभी परेर जानुभएको रहेछ । तर, उहाँको श्रीमान दुर्घटनामा परेर तीन महिनादेखि कोमामा हुनुहुँदो रहेछ । त्यस्तो अवस्थाको श्रीमानलाई छाडेर उहाँ मेरो चन्दा संकलन अभियानमा आएर २५ डलर दिनुभयो । त्यो देखेर मेरो आँखामा आँसु आए । बिचरा उहाँलाई पैसाको निकै समस्या थियो, एकएक डलरको महत्व थियो, तर मलाई चन्दा दिएर जानुभयो ।

अर्को एकजना हुनुहुन्थ्यो ट्याक्सी ड्राइभर । बेलाबेला फोन गर्नुहुन्थ्यो । उहाँ ट्याक्सी चलाइरहेका बेला पनि रोकेर आफ्नो क्रेडिट कार्ड नै दिनुहुन्थ्यो । उहाँको मप्रतिको लगाव देखेर साँच्चै भावविह्ल हुन्थेँ । चुनाव प्रचार दौरान जब म घरघर पुगेँ, निकै पीडीत अमेरिकीहरु पनि देखेँ । रोजगारी छैन, शहर खाली खाली छन, कारखाना बन्द भइरहेका छन् । राजनीतिज्ञहरु हाम्रा कुरा सुन्न आउँदैनन, हामीले सिनेटर र कँग्रेसम्यान देखेकै छैनौं भन्थे । म गएर उनीहरुका समस्या सुन्दा दंग परे । ठूलो पानी परिरहेका बेला म एउटा घरमा भोट माग्न पुगेको थिएँ, ती महिलाले मलाई भोट दिने बचनमात्र दिइनन्, खुसी भएर छाता दिँदै भनिन्- पानीमा भिज्यौ भने बिरामी पर्छौ र चुनाव हार्छौ, त्यसैले छाता ओढेर जाऊ । उनीहरुको मप्रतिको भरोसा देखेर म अचम्म मान्थेँ ।

तपाईं त मतदातादेखि त्यहाँका नेतासम्म सम्र्पकमा हुनुहुन्छ, नेपालबारे थाहै नभएका अमेरिकन पनि होलान् । कसरी चिनाउनुहुन्छ ?

हो, धेरै नेताहरुलाई नै थाहा छैन नेपालबारे । मैले सगरमाथाको देश भनेर चिनाउँथे । भारत र चीनको बीचमा छ भन्थेँ, खासगरि हिमालय, ट्रेकिङ, गोर्खा र गौतम बुद्धको कुरा गर्थेँ । यति भनेपछि उनीहरु नेपाल भनेर चिनिहाल्थे । तर धेरै कँग्रेसम्यानहरुलाई नै नेपाल कहाँ छ भन्ने थाहा छैन ।

अमेरिकाको नेपाली समुदायमा राजनीति गर्ने नेपालीहरु कति छन् ?

त्यहाँको राजनीतिमा संलग्नहरु त मैले खासै भेटिन । त्यहाँ ५० बर्षदेखि बसिरहेका नेपालीहरु पनि भेटेँ । तर, राजनीतिमा संलग्न छैनन् । शिक्षामा नेपालीको स्थान राम्रो छ, धेरै सम्मानित प्रोफेसरहरु हुनुहुन्छ, ब्यापारमा हुनुहुन्छ तर राजनीतिमा भने हुनुहुन्न । तर, मेरो चुनाव प्रचारका दौरान मैले त्यहाँका नेपालीहरुलाई सक्रिय राजनीतिमा ल्याउने प्रयत्न गरेको छु । आफैले पनि एउटा टीम बनाएको छु । जसले भोलि सक्रिय राजनीति गर्न सकोस् । मैले उहाँहरुलाई भनेको छु- अमेरिकामा नेपालको राजनीति गर्ने हैन, यहाँको समुदायको राजनीति गर्ने हो । बरु साना-साना पदहरु जस्तो सिटी काउन्सील, काउन्टी काउन्सील वा स्कुल बोर्डमा उठ्नुस् । तर, समुदायमा आफुलाई भिजाउन सुरु गर्नुस् भनेको छु । नेपालको राजनीतिक दलको झण्डा बोकेर राजनीति गरेर, म कांग्रेस, म एमाले, म माओवादी भनेर राजनीति गरेर केही अर्थ छैन भनेको छु । मेरो उम्मेदवारीले सायद नेपाली समुदायमा राजनीतिकर्मीहरु जन्मिन सहयोग गर्ने छ । मैले बाटो देखाइदिएँ ।

राजनीतिबाहेक उच्च तहमा पुगेका नेपालीहरु कति छन् अमेरिकामा ?

मैले त धेरै भेटेको छैन । नेपाली प्रोफेसरहरुको संख्या राम्रै छ । सेनामा पनि एक दुईजना नेपाली भेटेको छु । अनुसन्धान संस्थाहरुमा काम गर्ने, चिकित्सक, नर्स लगायत टेक्निकल फिल्डमा पनि धेरै नेपाली छन् । तर, अन्य क्षेत्रको टप लेभलमा पुगेको देखिन्न । त्यहाँ आम नेपालीहरु संघर्षकै अवस्थामा छन् । ग्रोसरी सप, ग्यास स्टेशन र रेष्टुँराहरुमा काम गर्ने नेपालीको संख्या धेरै छ । पछिल्लो समय नेपालीहरुले रेष्टुँरा चलाउने क्रमचाहिं खुब बढेको छ ।

डायस्पोराकै कुरा गर्दा विश्वका अन्य मुलुकमा नेपालीहरु व्यापार-व्यवसायमा स्थापित भएको देखिन्छ । तर, अमेरिकामा किन नेपालीहरु बिजनेसभन्दा जागिरतिर बढी लागेका होलान् ?

मुख्य कारण त त्यहाँ सबै क्षेत्रमा हुनुपर्ने जति काम भइसकेको छ । अर्थात् नयाँ अवसर निकै कम छ । बिजनेस भन्या त नयाँ अवसर भए न चल्ने हो । एकदम नयाँ मार्केट एक्सप्लोर गर्नुपर्छ र पैसा पनि चाहिन्छ । त्यसैले नेपालीहरु बिजनेसको रिस्क लिनेभन्दा पनि जागिर खानेमै केन्दि्रत देखिन्छन् । जागिरमा अल्भिmएपछि त्यहाँबाट उक्लिन गाह्रो हुन्छ ।

नेपालको नयाँ पुस्ता राजनीतिलाई ‘डर्टी गेम’ भन्दै टाढै रहन खोजेको देखिन्छ । अमेरिकामा चाहिं युवापुस्ताको राजनीतिमा संलग्नता वा लगाव कस्तो पाउनुभयो ?

त्यहाँचाहिं चासो दिनुपर्ने कारण नभएर पनि हो । धेरै चाहिँ जागिर खानेतिरै ध्यान दिन्छन्, राजनीतिसँग कुनै मतलव छैन । आप्रवासी अमेरिकनहरुको भने राजनीतिप्रति चासो बढ्दै गएको पाइएको छ । पहिले पेशा व्यवसाय गर्ने अनि राजनीतिचाहिँ अन्तिममा गर्ने जस्तो कल्चर छ ।

अमेरिकामै हुर्किरहेको नेपाली दोस्रो पुस्ताचाहिं कस्तो प्रवृत्तिको छ ? नेपालसँगको नाता पनि नहुने र अमेरिकन नागरिकहरुसँगै घुलमिल पनि हुन नसक्ने अबस्था त हैन ?

दोस्रो मात्र हैन, अमेरिकामा नेपाली तेस्रो पुस्ता पनि आइसक्यो । परिवार-परिवारले नेपाली भाषा, संस्कृति जोगाइराखेका कारण नेपालीपनदेखि बिमुखै हुने अवस्था त छैन । नेपाली संघसंस्थाहरुले विभिन्न सांस्कृतिक कार्यक्रमहरु गर्छन्, नेपाली भाषाका विद्यालय पनि चलिरहेका छन् ।

त्यहाँका नेटिभ अमेरिकनसँग घुलमिल गर्ने र उनीहरुसँग प्रतिस्पर्धामा खरो उत्रिने कुरामा चाहिँ नेपाली मूलको नयाँ पुस्ता अलिक पछाडि नै छ । पहिलो कुरा त हामी भारतीय, दक्षिण एशियाली र एशियाली समुदायसँग घुलमिल हुन सक्नुपर्‍यो । कुनै कुनै राज्यमा त्यस्तो देखिन्छ । तर, वृहत रुपमा भएको देखिन्न । त्यसपछि मात्र स्थानीय अमेरिकीसँग घुलमिलको कुरा आउँछ ।

उम्मेदवार बनेपछि थुप्रैपटक नेपाल आउनुभयो । नेपाली नेताहरुसँग पनि भेट हुन्छ होला । उहाँहरु के भन्नुहुन्छ ?

उहाँहरुले शुभकामना दिनुहुन्छ, बधाइ दिनुहुन्छ । हाम्रो नेपालीले अमेरिकाको राजनीतिमा करियर बनाउँदै छ भनेर गौरव गर्नुहुन्छ । मेरो अनुभवबारे पनि सुन्न खोज्नुहुन्छ । प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले त अघिल्लो एनआरएन सम्मेलनमा मेरो नामै लिएर तारिफ गर्नुभएको थियो । अन्य नेताहरुले मलाई राम्रो हौसला दिनुभयो । नेपाल-अमेरिकाको सम्बन्ध राम्रो बनाउन सहयोग गर्नुस् भन्नुहुन्छ ।

अब तपाईको योजना के छ ?

अमेरिकन साथीहरुले कुनै न कुनै पोजिसनमा बस्नुस् भन्नुभएको छ । काउन्टी लेभलमा पनि एउटा पोष्ट खाली छ । त्यहाँ बस्दा पछि कँग्रेसम्यानमा लड्न पनि सकिन्छ र जित्न पनि सहज हुन्छ भनेर साथीहरुले भन्नुभएको छ । अब गएर बुझ्छु र कुनै न कुनै पोजिसन लिन्छु ।

तपाई अब पेशेवर राजनीतिज्ञ बन्ने कि आफ्नो व्यवसायलाई पनि सँगसँगै लैजाने र साइड जबका रुपमा मात्र राजनीतिमा लाग्ने ?

अब त फुललाइम पोलिटिक्स नै होला जस्तो छ । म व्यवसायमा थिएँ, अहिले व्यवसायमा सक्रिय छैन, सेयर होल्डर मात्र छु । मेरो योजनाचाहिं व्यवसाय भन्दा पनि पूर्णकालीन राजनीतिमा लाग्ने नै हो । कुनै दिन कँग्रेसम्यान बन्ने नै हो । त्यसका लागि प्रशस्त अवसर पनि देखेको छु ।

नाम (अनिवार्य)

इमेल (अनिवार्य) (गोप्य राखिनेछ)

वेबसाइट

प्रतिक्रिया

रद्द गर्नुहोस्

समाचार

• कीर्तिमानी आरोही गौतम भन्छन्-सगरमाथा कालो पहाडजस्तो देखें
• ठाकुरको आहृवानमा मधेसवादी दलहरुको उच्चस्तरीय बैठक बस्दै
• नागदह नियाल्दा (फोटोफिचर)
• तालिबानी आक्रमणमा काबुलमा नेपाली मारिए
• इस्कुस किन जिब्रो फुत्त बाहिर निकालेर पाक्छ ?