एमाओवादी : भाइ एमाले

गणेश पाण्डे
नेपालका बामपन्थीहरु गर्ब गर्छन्, नेपालको राजनीतिमा कम्युनिष्ट पार्टी अग्रपंक्तिमा छन् । तर, विडम्वना पनि छ कम्युनिष्ट पार्टीबीच एकता छैन । ६२ प्रतिशत भन्दा बढी मत पोल्टामा राखेका कम्युनिष्ट पार्टीबीच अघोषित शत्रुता छ । खासगरि वितेको एकदशक नेकपा एमाले र माओवादीबीच सबैभन्दा बढी द्वन्द्व, असली कम्युनिष्ट को ? भन्नेमै देखियो । एमालेलाई बुर्जुवा, दक्षिणपन्थी र माओवादीलाई अग्रबामपन्थीको आरोपमा हिलो छ्यापाछ्याप गरियो । तर, एमालेलाई कम्युनिष्ट पार्टी नै नस्वीकार्ने त्यही एकीकृत माओवादी अहिले २० बर्ष अघि नै -२०४९ सालको राष्ट्रिय महाधिवेशनबाट) एमालेले पारित कार्यदिशामा फर्किनुले नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनमा एउटा रोचक बहसको सुरुवात भएको छ ।
दशबर्षे तुफानी सशस्त्र युद्ध र संविधानसभाको निर्वाचनबाट सबैभन्दा ठूलो पार्टी बनेको एकीकृत नेकपा माओवादीले हटौंडामा सम्पन्न सातौं महाधिवेशनबाट जुन कार्यदिशा लिएको छ, त्यो एमालेपथ हो । सर्वहारावर्गको राज्यसत्ता स्थापनार्थ हतियार उठाएको पार्टी अब पुँजीवादी क्रान्तितर्फ मोडिनुले एमालेको जनताको बहुदलीय जनवादको नयाँ संस्करणको उदय भएको भएको छ । समग्रमा अर्को एउटा एमाले पार्टीको जन्म हुनु हो । पार्टी निर्माण, क्रान्ति वा संघर्षको सबालमा माओवादी अब एमालेपथमा पर्दापण भएको छ ।
माओत्सेतुङले भनेका छन्, व्यापक जनताको संयुक्त मोर्चा, क्रान्तिकारी कम्युनिष्ट पार्टी र त्यसको मातहतमा चल्ने सशस्त्र सेना, क्रान्तिका तीन जादुमय हतियार हुन । क्रान्ति गर्न यी तीनवटै हतियार चाहिन्छ । एउटा व्यापक संयुक्त मोर्चा जहाँ देशभक्त, मजदुरदेखि बुद्धिजीविसम्म हुन्छन, जो परिआउँदा लड्नका लागि तयार हुन्छन् । र, क्रान्तिकारी कम्युनिष्ट पार्टी जसको नेतृत्वमा सशस्त्र सेना हुन्छ । माओसेतुङलाई पछ्याउँदै माओवादीले विगतमा त्यही भनेको थियो, गाउँगाउँमा गएर ।
एमालेजनलाई पनि लाग्यो, एमाले कम्युनिष्ट पार्टी कसरी हुन्छ ? एमालेले राजालाई कहिले फाल्छ ? जोसँग सेना छैन, जसले हतियारै उठाउँदैन । एमालेबाट फुटेर माले बनेका अधिकांश कार्यकर्ता त्यही भ्रमले पुरानो घर फर्किनुको सट्टा थन्सारतिर सरे । तर, माओसेतुङको आदर्शलाई लात मार्दै माओवादी कालान्तरमा संशोधनवादतर्फ उन्मुख भएको छ । कुनैबेला शान्तिपूर्ण वर्गसंघर्ष नस्वीकार्ने माओवादी अहिले सेनाविहीन छ, उसको जनमुक्ति विघटन भएर राष्ट्रिय सेनामा मिसिइसक्यो । हतियार पनि सरकारलाई बुझाइसक्यो । हिंसाको संघर्ष छाडेर एमालेले अंगाल्दै आएको शान्तिपूर्ण क्रान्तिको बाटोमा आइपुगेको छ । हतियारबिना कम्युनिष्ट पार्टी हुन्छ भन्ने पार्टी एमाले नै थियो, अहिले त्यहीं आइपुगेको छ माओवादी ।
जनताको बहुदलीय जनवाद (जबज)ले बहुदलीय प्रतिस्पर्धामा भाग लिने कम्युनिष्ट पार्टीलाई व्यापक जनताको माझबाट अनुमोदित पार्टीको रुपमा व्याख्या गरेको छ । त्यो पार्टी जुन काँग्रेस जस्तो भीडमा आधारित होइन, न त क्याम्पमा बस्ने होलटाइमर कार्यकर्ताको पार्टी । पार्टीका आफ्ना प्रशिक्षित कार्यकर्ता, जो हरेक जनता माझ पुग्छन । र, व्यापक जनताबाट अनुमोदित हुन्छन् । त्यो एक अर्थमा ‘मास’ आधारित पनि हुन्छ, कार्यकर्ता आधारित पनि । हरेक मोर्चामा यस्ता असल र बफादार कार्यकर्ता हुन्छन, जसलाई ‘मास’ले पत्याएको हुन्छ । कार्यकर्ताको सबालमा त माओवादीले यसअघि नै आˆनो नीति बदलिसकेको थियो । अधिकांश कार्यकर्ता अहिले क्रमशः होलटाइमरबाट पलायन हुँदैछन, शान्तिप्रक्रियामा आएताका जस्तो क्याम्पमा पनि बस्दैनन । बरु, घरगृहस्थी, व्यापार व्यवसाय गरेर पार्टीका लागि जेनतेन समय निकाल्छन् । हो, पार्टी निर्माणको सबालमा होस, क्रान्तिको सबालमा या संघर्षको सबालमा माओवादीले जबजलाई पछ्याउँदै एमालेको भाई बनेको छ । माओवादीले त क्रान्ति नै पूरा भयो भनिसक्यो, क्रान्ति पूरा हुनु भनेको समाजवादतर्फ जानुपर्छ भन्ने हो । जबकी एमालेले त अहिलेसम्म क्रान्ति सकियो समेत भनेको छैन । क्रान्तिपूर्वक सरकार र जनता माझमा जान सकिन्छ भन्ने एमाले नीतिलाई अहिले माओवादीले अंगालिरहेको छ । ३० बर्ष सरकारमा रहने कार्यनीति पास गर्नुपर्छ भन्ने प्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईको पछिल्लो भनाइ कार्यनीतिक रुपमा जनताको बहुदलीय जनवादकै नीति हो । सिधा रुपमा भन्ने हो एमालेको नीति हो । सरकारमा लामो समय बस्दा शक्ति संचय गर्न सकिन्छ । राज्यसत्ता केबल सरकार, संसद र अदालतमात्र मात्रै होइन, सरकारमा रहँदा राज्यसत्ता टिकाउन आवश्यक एउटा बिचारधारा पनि टिकिरहेको हुन्छ । त्यहीकारण माओवादी सरकारमा टिकिरहन चाहन्छ, जसबाट तल्लोस्तरमा आफ्नो पकड कायम गर्न सकियोस । माओवादीमा देखिएको चरम सत्ता मोह र पूँजीवादी राजनीतिक दृष्टिकोण दार्शनिक अर्थमा दक्षिणपन्थी सुधारवाद, अवसरवाद र संसदवाद हो ।
१० बर्षे सशस्त्र बर्गसंघर्षको न्यूनतम राजनीतिक कार्यक्रम थियो, आम सर्वहारावर्गको पूर्ण अधिनायकत्वसहितको जनवादी शासन व्यवस्था स्थापना गर्ने । भूमिगत पार्टी, अग्रपंक्तिमा लडेको सशस्त्र सेना, मोर्चा र श्रमजीवि वर्गमा चलाइएको स्कूलिङमा जनवाद हुँदै साम्यवादमा पुग्ने सपना बाँडिएको थियो । राज्यसत्ताबाहेक सबै भ्रम हुन् भन्ने माओवादी मान्यता पथप्रदर्शक सिद्धान्त थियो । माओवादीको गुलियो सर्वहरावर्गीय क्रान्तिकारी राजनीतिक दर्शनबाट प्रशिक्षित कार्यकर्ताको दिनरातको दुःख हैरानी, बलिदानीबाट पुष्पकमल दाहाल र बाबुराम भट्टराईलाई सिंहदरबारसम्म पुर्‍याएको हो । तर, प्रचण्डपथ जिन्वादवाद भन्दै मृत्यु या मुक्तिपथमा हिंडेका कार्यकर्ता सामु माओवादी नेतामा देखिएको वैचारिक राजनीतिक विचलन, अन्यौल, शिथिलता, निराशा, कुण्ठा र अकर्मण्यताले १० बर्षे युद्धकै खिल्ली उडाइरहेको छ । माओवादीले अब भने हुन्छ, १० बर्षे सशस्त्र युद्ध गलत थियो, शान्तिपूर्ण संघर्ष नै देशको अचुक औषधि हो । माओवादीले लिएको कार्यदिशाबाट एमालेले मात्र होइन, शान्तिपूर्ण संघर्षमा विश्वास गर्ने सबैले जितेका छन् । शान्तिपूर्ण संघर्षबाटै क्रान्ति सम्भव छ भन्ने एमालेकै पथमा मिसिएको माओवादीले अब एमालेलाई आफ्नो गुरु घोषणा गरे हुन्छ ।
तर, यसो भन्दैमा माओवादी बिगि्रहाल्यो भन्ने चाँहि होइन । समयलाई चिन्न नसक्ने राजनीतिक दल इतिहासको पानामा मात्र सीमित हुन्छ । त्यही मझधारमा उभिएको छ माओवादी पनि । हतियार, बम, गोला र बारुदले गरिबी र अभाबले जनताको पेटमा दन्किएको आगो निभाउन सकिन्न भन्ने निष्कर्षमा अहिले जसरी माओवादी आइपुगेको हो, जुन जनताको हितमा पनि छ । नेपाली जनताले हिंसा चाहेका छैनन्, न त ध्वंश । उग्रवामपन्थी भड्काव र जडसूत्रवाद चिर्दै ढिलै भएपनि एकीकृत माओवादीका नेताको घैंटोमा घाम लागेको छ । आफूमात्र अब्बल र समयसापेक्ष क्रान्तिकारी रहेको ढ्वाङ पिट्नुभन्दा जनजीविका, अशिक्षा, भोकमरी, बेरोजगारी, विभेदविरुद्ध स्पातिलो बन्न माओवादीले भूमिका बढाउन जरुरी छ ।

समाचार

• ठाकुरको आहृवानमा मधेसवादी दलहरुको उच्चस्तरीय बैठक बस्दै
• तालिबानी आक्रमणमा काबुलमा नेपाली मारिए
• इस्कुस किन जिब्रो फुत्त बाहिर निकालेर पाक्छ ?
• भारतमा जन्तीबस दुर्घटना, एक नेपालीको मृत्यु
• बुद्धजयन्तीले प्रेमको सन्देश फैलाओस्ः राष्ट्रपति