SWAGAT SIR aru thik xa tara विश्वमा धर्म
निरपेक्षताको आन्दोलनको इतिहास
हेर्दा सबैभन्दा बढी धर्मनिरपेक्षताका
अभियन्ताहरु कम्युनिष्ट शासनमा नै
मारिएका उदाहरणहरु छन् । Vannu vo. Ma yo tarkma dam dekhdina. Ra ti ‘UDAHARANHARU’ PANI ULLEKH GARNA ANURODH GARDAXU.

Like or Dislike: 10  0

[जवाफ फर्काउनुहोस्]

Bishnu jee विष्णुजी तपाइले त मलाई फसाइदिनुभयाृ यार अर्के कार्यपत्रका लागि गरेको अध्ययनलाई यहाँ मैले उल्लेख नगरि नहुने बनाइदिनु भयो ।।। ज हो लेख्नै पर्ने भयो।।।पढ्नुस है त ………………..विश्वमै पहिलो पटक फ्रान्सेली क्रान्तिपछि फ्रान्समा राज्यअनिश्वरवादिताको पहिलो प्रयोग गरिएको थियो । त्यसपछि मेक्सिकोमा सन् १९२९ को क्रान्तिपछि प्रयोग गरिएको थियो भने त्यसपश्चात विश्वका केही कम्युनिष्ट मुलुकहरुमा यसको असफल प्रयोग भएका थिए ।
बर्तमान रस्सा सोभियत युनियन रहँदा राज्यअनिश्वरताको ठूलो इतिहास थियो जसमा सामाजिक सफलताको आवश्यकता थियो । अर्को कुरा सन् १९२९ देखि १९३९ सम्म स्तालिनको समयमा मिलिट्यान्ट शक्तिले तोडफोड पनि गरेको थियो । र, धर्महरु माथि दमन गरेको थियो । मध्य एसियादेखि सोभियत युनियनसम्मै यो क्रम चलेको थियो । समाजवादी जनगणतन्त्र अल्वानीयाले पनि सबै धर्महरुको अभ्यासमा विधिवत रोक नै लगाएको थियो ।
फ्रान्सेली क्रान्ति ः धार्मिक व्यक्तिलाई पागलखाना
फ्रान्सेली क्रान्तिपछि पहिलो पटक राज्यअनिश्वरताको अभ्यास गरेको सन्दर्भ त माथि उठेकै छ । त्यसपछि एक कटु क्रान्तिकारी पत्रकार ज्याक्स हबर्ट र अरु राजनीतिक विश्लेषकहरुले उनीहरुको अर्थमा सफलतापूर्वक अनिश्वरताको अभियान चलाए । फ्रेन्च रिपब्लिकले अनुमोदन गरेर क्रिस्चियानिटी त्याग गर्ने कल्ट अफ रिजन (ऋगति या च्भबकयल) नीति १७९३ नोभेम्बर १० का दिन पारित ग¥यो । तथापि सो नीतिको बर्खास्तगी पनि सन् १७९४ मे ७ मा राज्य आफैँले गरेको थियो । राज्यले त्यसकै आडमा विक्रिश्चिनीकरण ( म्भअजचष्कतष्बलष्शबतष्यल ) को अभियान पनि अघि बढायो जसले चर्चहरुलाई कल्ट अफ रिजनका देवी मानिने प्रतीक स्वरुप स्थापित धार्मिक स्तम्भहरु ध्वंसको क्रमलाई बढावा दियो ।नोत्रेदममा त त्यसका लागि भव्य दिवसहरुको पनि आयोजना गर्न थालियो । त्यस विश्वको आधुनिक नरसंहार मानिने प्रतिकान्तिकारी अभियानले राजशाही समर्थक तथा परिवर्तनविरोधीहरुको धारको सुत्रपात ग¥यो । त्यसैले त्यो पहिलो राज्यअनिश्वरतावादको प्रयोग संस्थापन शक्तिका कारण कम्युनिष्ट शासनै पनि केवल ७ महिना मात्र रह्यो जुन पछि पनि अविच्छिन्न र पूर्ण रहन सकेन । यद्यपि राज्यअनिश्वरतावादको प्रचार स्थापत्यका लागि त्यो समय आफैँमा एक महत्वपूर्ण समय हा । हुँदा हुँदा त्यतिबेलाको समय यस्तो बन्यो कि कार्ल माक्र्स र सिग्मण्ड फ्रायडका कारण साराले धर्ममा विश्वा गर्ने व्यक्तिहरु भनेका त अन्ध विश्वासीहरु हुन् भन्थे । अनि धर्म र विज्ञानको वीचमा व्यक्ति व्यक्तिवीच पनि तर्क वितर्कहरु हुन्थे । कतिपय धर्मभीरुहरुलाई त मनोरोगी भनेर हतोत्साही गर्न मानसिक अस्पताल समेत भर्ना गरिएका घटनाहरु पनि भएका थिए ।
मेक्सिको ः जहाँ धर्मलाई क्षयरोग जस्तै उन्मुलनको कार्यक्रम ल्याइयो
यता मेक्सिकोमा पनि सन् १९२६ देखि १९२९ सम्मको क्रिस्तेरो वार भनेर अध्ययन गरिने सरकारविरोधी आन्दोलनले सन् १९१७ मा नयाँ संविधान जन्माएपछि भने स्थिति केही साम्य भएको थियो । तर जब राष्ट्रपति प्लुटार्को कालेसले सपथ लिए त्यस लगत्तै उनको पहिलो कार्यक्रम नै मेक्सिकोबाट धर्म क्षयरोग जस्तै उन्मुलन गर्ने भनेर सार्वजनिक भयो ।
सबै धर्महरुका सम्पत्ति, तिनका अन्य आयस्ताका स्रोत आदि थिए सबै राज्यको सम्पत्ति भयो । चर्र्चका सम्पत्ति पनि राज्यकै भए । चर्चले चलाएका प्राथमिक विद्यालयहरु पनि बन्द भए । जति विद्यालयहरु अरु नै नाममा चलिरहेका थिए तिनमा पनि कुनै चर्चको गन्ध आउन नहुने र बाइबलका नैतिकताका कुराहरु गर्न समेत नपाइने थियो । ।
१९२६ जुन १४ मा कालेसले नयाँ विधायन घोषण गरी धर्म सुधार तथा अपराध सम्बन्धी दण्ड संहिता जारी गरे । जसलाई हालसम्म पनि कालेस ल भनेर बुझिन्छ । त्यसपछि त झन् चर्चहरु राज्यबाट सम्पत्तिको अधिकार मात्र होइन अदालत जान पाउने अधिकारबाट समेत बञ्चित भए । त्यसपछि भिसेन्ट फक्स, बेनिटो जुवारेजको समयमा भने अनिश्वरवादी राज्यआतंक केही कम भएको थियो । सन् १९४०मा मानुवेल अभिला कामाचो राष्ट्रपति भएपछि । शान्तिको श्वास फेर्न पाउने वातावरणको आशा पलायो । सन् १९४६ मा त शैक्षिक संस्थामा नै चर्चका स्वरुप र पाठ्यक्रमका आधार हटाएर समाजवादी शिक्षा जुन लागु गरिएको थियो संविधानबाटै हटाइयो । निरपेक्ष शिक्षाको जग बस्यो । त्यसका लागि १९२६ देखि १९३९ सम्मको युद्धमा ४० जना धर्म गुरुहरु नै मारिएका थिए ।
कम्युनिष्ट मुलुकहरुमा धर्म
माक्र्सवादका प्रवर्तक र कम्युनिष्ट दर्शनका प्रणेता जर्मन चिन्तक कार्ल माक्र्सको धर्मप्रति सकारात्मक दृष्टि थिएन । उनले शासक वर्गले शासित वर्गलाई दिने अफिमको नसा हो धर्म भनेका थिए । भ्लादिमिर इलिएच लेलिनले पनि सामाजिक विकास क्रमको नकारात्मकता नै धर्म हो भनेका छन् जबकि विश्वमा धेरै धार्मिक कम्युनिष्ट समूहहरु अस्तित्वमा झन् भन्दा झन् बढि देखिइरहेका छन् । ती मध्ये अर्लि कम्युनिज्म इराको क्रिश्चियन कम्युनिज्म धेरै महत्वपूर्ण छ । अब केही कम्युनिष्ट मुलुकमा धार्मिक स्वतन्त्रताका लागि भएका आन्दोलन र बलिदानीका कथाहरु हेरौँ ।
समाजवादी जनगणतन्त्र अल्वानिया ….
अल्वानियमा दोस्रो विश्वयुद्धपछि एकाधिकारवादी शासन चलेपछि धर्ममाथि पूर्ण संकट आयो । होक्साको शासनमा औपचारिक धार्मिक विधिविधानहरु त अन्त्य भयो तर धार्मिक भावना मान्छेको मनबाट हटाउन सरकारले सक्ने कुरा पनि थिएन सकेन पनि ।
पहिलो पटक अल्वानियाको समस्या राष्ट्र संघीय महासभामा उठ्यो सन् १९८३ मार्च ७ मा र धार्मिक स्वतन्त्रताको आन्दोलनमा विश्वबाट आवाज उठ्न थाल्यो । त्यसको प्रभाव स्वरुप २० जुलाइ १९८४ मा डेनिस पार्लियामेन्टले धार्मिक स्वतन्त्रताको अभियानमा साथ दिने निर्णय नै गर्यो । त्यसपछि त्यहाँका पत्रपत्रिकाले पनि त्यो आवाजलाई दह्रोसँग उठाउन थाले । र, धार्मिक स्वतन्त्रताका लागि विद्यालय जाने विद्यार्थीले पनि साथ दिन थाले र अभियान सशक्त बन्दै आजको अवस्थामा आइ पुगेको छ ।
चेकोस्लोभाकिया …..
पूर्व स्लोभाकियामा कम्युनिष्टहरुको शक्ति हत्याएपश्चात उनीहरुको मुख्य मध्येको अजेण्डा उनीहरुकै भाषामा खराब पूर्वदृष्टिहरु विरुद्धको लडाइँ पनि थियो । मन्टेश्वरी विद्यालयहरु राज्य सुरक्षायन्त्रद्वारा कब्जा गरिएका थिए । त्यो सन् १९५० को समय थियो । मन्टेश्वरी सम्बद्ध ३१४२ जना व्यक्तिहरु विस्थापित भएका थिए । उनीहरु सबै सम्बद्ध पुरुष सदस्यहरु थिए । पछि उनीहरु प्रकारान्तरमा पक्राउ परेर जेल तथा श्रम शिविरहरुमा राखिए ।
सन् १९५७ मा पूर्वी स्लोभाकिया शहरमा विश्वविद्यालयस्तरीय विद्यार्थी कोशिक जो बाइबल अध्ययन सम्बन्धी मिटिंगमा थिए उनलाई पनि प्रहरीले पक्रउ ग¥यो । त्यसपछि धमाधम अरु पक्राउको क्रम बढ्यो र राज्य नियन्त्रित सञ्चारलाई ती खबरहरुबाट रोक गरियो । त्यसै समयमा व्लू क्रस नाममो क्रिश्चियन संगठन जन्मियो जस अन्तर्गत युवाहरु सक्रिय भएर अल्कोहलविरोधी अभियान पनि शुरु गरे । उनीहरुलाई पनि पक्राउ गर्न थलियो । उनीहरुमाथि माक्र्सवादी विचार विरोधी विचार फैलाएको आरोप थियो । अती अभियान अन्तर्गत क्रिस्टिना रोयोभाद्वारा लिखित पुस्तक बरामद गर्दै र तिनका पाठकलाई समेत पक्राउ गरिएको थियो ।
तत्कालीन सोभियत युनियन
ए एल एलिसिभले लेखेका छन्,– अल युनियन कम्युनिष्ट पार्टी (वोल्सेभिक)को धर्मविरोधी कमिशनको मिटिंग २३ मे १९२९ मा वोल इ लारोस्लाभ्स्कीको अध्यक्षतामा बसेको थियो । त्यो बैठकले धर्मविरोधी अभियानमा ८० प्रतिशत सफलता प्राप्त गरेको ठहर गरेको थियो । रुसी राज्यअनिश्वरता अभियानको व्यवहारमा सुत्रपात लेनिनले नै गरेका थिए । माक्र्सले भनेझैँ उनले धार्मिक संस्थाहरुलाई श्रमिक वर्गको शोषणको लागि वुर्जुवा वर्गको हतियार हो भन्ने पुनर्घाेषणा गरे । सन् १९२२ देखि १९२९ सम्म १ हजार २ सय क्रिश्चियन धर्मप्रचारक गुरुहरु मारिए । सन् १९२० देखि १९३० सम्म लीग अफ द मिलिटन्ट गडलेसले सबै अध्यात्मिक व्यक्ति र संस्थाहरुलाई लगभग पूर्णतः जस्तो निरुत्साहित गरिसकेका थिए ।
सोभियत जीवनको सबै पक्षमा धर्मविरोधी र अनिश्वरताको प्रोपोगण्डालाई भित्रैसम्म भिजाउने प्रयास अन्तिम चरणसम्म पु¥याइएको थियो । त्यसका लागि योंङ्ग पायोनियर अर्गनाइजेसन र मिडिया सक्रिय थियो । लेनिनले नै सोभियत रुसमा सोभियत क्रान्तिकारी क्यालेण्डर भन्दै जर्जियन क्यालेण्डर लागू गराए । जसको उद्देश्य शनिबार मात्र छुट्टी गराएर कार्यभार बढाउनु थियो । जसले अन्य धार्मिक सम्प्रदायका व्यक्तिका गतिविधिहरु प्रभावित बन्न पुगे । धार्मिक सन्देशपत्रहरु बन्द भए । लेखनमा प्रतिबन्ध लाग्यो । प्रथम विश्वयुद्ध पूर्व ५४ हजारको संख्यामा रहेका कूलीन र सार्वजनिक चर्चहरु सन् १९४० सम्म आइपुग्दा ५ सयको संख्यामा झरे । हाल त्यहाँको तथ्य पुस्तिका अनुसार १७ देखि २२ प्रतिशत क्रिश्चियनहरुको संख्या रहेको छ छ जुन ८० मिलियन हुन आउँछ ।
जनगणतन्त्र चीन
सन् १९०० र १९५० को वीचमा चीनको कूल जनसंख्याको ९० प्रतिशतले घर घरमा बुद्धधर्मी प्रतिमाहरु स्थापित गरेका थिए । र, बाँकी मौसमी रुपमा बौद्धधर्मबाट प्रभावित थिए । त्यसो त चीनमा सन् १९४९ मा गणतन्त्र स्थापित भयो । र त्यतिबेलै देखि सरकार अनिश्वरवादी बन्यो । त्यसपछि ध्यान गृह, गुम्बा र मन्दिरहरु सबै निरपेक्षताको प्रवद्र्धनका लागि प्रयोग गरिने सरकारी भवनका रुपमा परिणत गरिए ।
माओ त्सेतुङ्गको नेतृत्वमा सम्पन्न साँँस्कृतिक क्रान्ति अवधिमा निसंख्यौँ मन्दिर, गुम्बा आदि लुटिएका थिए । हुन त १९७८ को जनगणतन्त्र चीनको संविधानले धार्मिक स्वतन्त्रतालाई कागजी प्रत्याभूति दियो तर त्यसमा धेरै प्रतिबन्धात्मक वाक्यांशहरु प्रयुक्त थिए । त्यसको सदुपयोगका साथ १९९० को मध्यदेखि चीनमा ठूलो बौद्ध र ताओ सम्प्रदायका मन्दिरहरु बन्न थाले, जुन साँस्कृतिक क्रान्तिका समयमा भत्काइएका थिए । जे भए पनि त्यहाँ करिअर विकासका लागि पार्टी सदस्यता अनिवार्य बनाइयो र पार्टी सदस्य अनिवार्य भएपछि धार्मिक विश्वास प्रतिबन्धित थियो
।
खमेज रुज अन्तर्गत कम्बोडिया
यद्यपि कम्पुचियाको संविधानले आफ्नो विश्वासअनुसार पूजाआजा गर्न वा नगर्न छुट दिएको हो तर अन्य बहानामा विभिन्न धर्मका प्रचारक, विद्वान र अनुकरण गर्नेहरुलाई ठूलो यातना दिइन्थ्यो । क्रिश्चियन, मुस्लिम बुद्धमार्गी सबैलाई उत्तिकै हतोत्साही हताहत नै गरिन्थ्यो । त्यसमध्ये पनि मुस्लिम र क्रिश्चियनहरुका लागि एकदमै प्रतिकूल अवस्था थियो । खमेजरुज, पोलपोटको समय सबैभन्दा ज्यादतिपूर्ण रहेको थियो जसमा धेरै धार्मिक अभियन्ताहरुले ज्यान पनि गुमाए । उनीहरुलाई अन्य राजनीतिक प्रकृतिका मुद्दामा फसाएर सजाय दिलाउने गरिन्थ्यो ।
मंलोलियन जन गणतन्त्र…
सन् १९३६ र विशेष गरी सन् १९३७ मा जापानी संलग्नतामा सोभियत सैनिक मंगोलियामा प्रवेश गरेपछि बुद्ध धर्ममा माथि झन् ठूलो आक्रमण भयो । सोभियत शैलीमै मंगोलियन सैनिक टुकडीहरु धमैविरोधी क्रियामा लागे र रुसमा जोसेफ स्टालिनलाई नीति बनाएर लागु गर्न सिफारिस गर्ने भनिएका खोर्लूगिन खोबास्लान मंगोलियाका प्रत्यक्ष शासक थिए । त्यस समय ३० हजार देखि ३५ हजारको संख्यामा धार्मिक र अध्यात्मिक व्यक्तिहरुको ज्यान गयो ।
क्युवा….
क्युवा बरु धेरै हदसम्म धार्मिक विश्वास प्रति सहिष्णु बनेको देखिन्छ । तर, त्यहाँ पनि कयौँ धार्मिक संस्था बन्द गर्नेदेखि अध्यात्मिक व्यक्तिहरुलाई हत्या गर्नेसम्मका हरकतहरु भएकै हुन् । तर सोभियत युनियत ढलेपछि भने क्युवाले आफैँ धर्म निरपेक्ष घोषणा गरेको हो । थियो । शुरुमा सन् १९६५ मा २ सय जतिको संख्यामा धर्म गुरुहरुको अपहरण र पक्राउ गरी क्युवा सरकारले कानुनी सफाया गरेको थियो । त्यसपछि पहिलो पटक क्युवामा सन् १९५९मा कम्युनिष्ट क्रान्ति भए यताको पहिलो पटक पोप जोन पाउल द्वित्तियले क्युवाको भ्रमण गर्नु भयो । त्यो सन् १९९८ को जनवरी २१ देखि २५ सम्मको समय थियो । त्यो भ्रमणको भव्य स्वागत गरिएको थियो । फिडेल क्यास्ट्रो स्वयम्ले स्वागत गर्दै विधायकहरु वीच सम्मानपूवर्क प्रवचन दिलाएका थिए ।
त्यसपछि सन् २००९ मा भ्याटिकनका लागि क्युवाली राजदूतलाई स्वागत गर्दै पोप बेनेडिक्ट १६ औँले क्युवाका लागि क्याथोलिक चर्चले सहयोग गर्न चाहेको तत्कालै जानकारी दिएका थिए । २००८ को महामारीमा त्यो सहयोग पनि भ्याटिकनले गरेर देखायो ।
उत्तर कोरिया…
उत्तर कोरियाले अझै पनि राज्य नियन्त्रित अनिश्वरवादिताको अभ्यास गरिरहेको छ , किम जोङ्ग द्वित्तिय र किम द्वित्तिय सुङ्गको व्यक्तित्वको लडाइँमा राजनीतिका धर्म भन्ने मत अघि आयो । यद्यपि उत्तर कोरियाली संविधानले धार्मिक विश्वासको स्वतन्त्रता अनुमति प्राप्त छ भन्ने उल्लेख गरेको छ । तर धार्मिक गतिविधिहरु स्वतन्त्रतापुर्वक गर्न सकिने स्थिति छैन । सरकारी अनुमतिमा मात्र त्यसता कार्य उसले चाहेका धर्म र संस्थाले गर्न सक्ने स्थिति छ । रोमन क्याथोलिक सम्बद्ध १६६ प्रिस्टहरुको ज्यान सरकारी अकर्मण्यताका कारण ४० को दशकमा गएको थियो ।
तत्कालको स्थिति…
चीन, लाओस, उत्तर कोरिया र क्युवा केही आर्थिक उदारीकरणका बावजुद राज्य अनिश्वरता प्रयोग गरिरहेका छैनन् । अझै पनि चर्चका गतिविधि र गुम्बा स्तुपा आदिका कार्यक्रमहरुमा अवरोध भइरहेका छन् । सकेसम्म ती धार्मिक स्थलहरुलाई राज्य यन्त्रको अंग बनाउने वा त्यसो गर्न सकिएन भने नियन्त्रण नै गर्न खोज्ने इच्छा राज्यकोतर्फबाट व्यक्त हुँदै आएका छन् ।
विश्वमा धार्मिक स्वतन्त्रताका लागि धार्मिक विश्वासका अभियन्ताहरुले धेरै रगत बगाएका छन् । हिजो आज जस्तो धर्मका नाममा आफ्नै मात्र विश्वास लाद्न भन्दा पनि सबै प्रकारका धर्म वा विश्वासको अभ्यास सबैले गर्न पाउनुपर्छ मान्यताका आधारमा उठाइएका साझा आवाजले ठूलो मूल्य चुकाउनु परेको छ त्यही मूल्यले आधुनिक राजीतिक स्वतन्त्रताको पनि वीऊ रोपेको थियो तर आज त्यही वीऊ बाट उम्रिएको राजनीतिको छायााँमा अध्यात्मिक विश्वासले बाँच्न नपाउने स्थिति फेरि भयो भने फेरि पनि राजनीति स्वयम्लाई त्यो हिजोको बलीदानीको श्राप लाग्ने छ । विश्व धार्मिक स्वतन्त्रताको इतिहासले यही भन्छ ।
मेरो उद्देश्य कम्युनिष्टलाई बदनाम गराउने होइन, म एक समाजवादी विचारको व्यक्ति हुँ । र, निरपेक्ष मानवतावादी व्यक्ति हुँ । इतिहास तथ्य जस्ताको तस्तै राखेको हुँ । तर पनि यो समेत मलाई थाहा कि ऐतिहासिक द्वन्द्वात्मक भौतिकवादी दृष्टिले हेरिनुपर्छ तथ्यहरुलाई । त्यसैले ती कामदेखि पृथ्वीनारायण शाहसम्मले गरेका सबै तत्दृष्टिले सबै बेठीक थिएनन् । जम्मामा क्रिश्चियनले नेपालमा कम्युनिष्टले गर्दा निरपेक्षता आयो भनेर हर्ष बढाइँ नगरे हुन्छ । कम्युनिष्ट भनेको क्रिश्चियन होइन । मैले प्रष्ट गर्न खोजेको विषय यही हो ।

Like or Dislike: 18  1

[जवाफ फर्काउनुहोस्]

बिष्णु Reply: March 10th, 2013 at 11:33 am

स्वागत जी मैले तपाईको प्रतिक्रिया समेत पढे र फेरी फेरी पढ्नलाई कपि गरेर राखेको छु । खोजमुलक लेखकोलागि धन्यबाद । संसारका धेरै राजनितिज्यहरु धर्मको बारेमा द्विविधामा छन् । धर्मको बारेमा नरेन्द्र मोदीको आजको भाषण धेरै राम्रो थियो ।

Like or Dislike: 4  0

[जवाफ फर्काउनुहोस्]

thik chha thik chha Nepal jeee keep it up!!

Like or Dislike: 1  0

[जवाफ फर्काउनुहोस्]

गहन र तत्थ्यपूर्ण सामग्री गर्नु भएकोमा स्वागत नेपाल ज्यूलाई धेरै धेरै धन्यवाद

Like or Dislike: 2  0

[जवाफ फर्काउनुहोस्]

gobinda bhattarai Reply: March 12th, 2013 at 3:04 am

गहन र तत्थ्यपूर्ण सामग्री गर्नु भएकोमा स्वागत नेपाल ज्यूलाई धेरै धेरै धन्यवाद

Like or Dislike: 1  0

[जवाफ फर्काउनुहोस्]

Waa kya gajab chha ba….Kasto ghumauro kura garnu bhako Swagat ji tapaile.Sidhai christian bannus bhannu na.Desh ko culture lai laat haanera Dollar ko kheti bhairaachha.Khai tapai harule lekheko? Samvhidhan ko kura garnu bho,tara yetra Nepali lai dharma pariwartan garairaachha kun kanoon le samtyo uniharulai.Dharma le desh bigareko thiyena tara tapai haru jasta khate harule garda desh bigreko ho.Hindu dharma ma ke kura ko khot chha bhannu ta?Aafno swartha ko laagi dharma niripeksha desh ghoshit gareko haina tapijastale.Kasle aawaj uthayeko thiyo ra dharma niripeksha ka laagi? Chha tapi sanga praman? 81 percent hindu haru baseko thau hindu rajya nai ho.Tapai jasta le bolnu nai pardaina ni,,truth aafai sabai ka samu chha.Tara please aafno swartha ka laagi je payo tyo na lekhnus.Nepal ka educated bhanauda haru sabai ekai dang ka mulaa hau.Yo tapai ko lekhle tapai lai kati faida ra befaida pugchha adkal garnus? Simit swartha ka laagi je pani garna sakinchha hamro desh ma……haina ra?

Like or Dislike: 1  0

[जवाफ फर्काउनुहोस्]

Glad to go through the article, no one can deny the truth.

Like or Dislike: 0  0

[जवाफ फर्काउनुहोस्]

negative comment garne sathi harule yo article bujhne haisiyat rakhdainan jasto lagyo. yati ramro kura garieko chha, hami nepali nai dharma nirapeksha hau, kasaile siakaunu pardaina. hindu ko nature sabai sanga milne chha vaneko kura pani nabujhera hawadari tarka garne kasta murkha haru…level chahiyo murkha ho kura bujhna lai . j vane pani nahune?

Like or Dislike: 0  0

[जवाफ फर्काउनुहोस्]

Lekhak ta Media Consumers’ Rights Association ko General Secretary ra Advocate vanne lekheko chha ta hau lekh ma ta, ani Freedom for All vanne ma ta legal Adviser matra ho vanne chai malai thaha chha hai, ma pani tyasko sadashya ho, tara yo lekh le hindu nai secular ho vanera manchhe lai christian huna bata rokna khoje jasto dekhiyo

Like or Dislike: 0  0

[जवाफ फर्काउनुहोस्]