मंगलबार, ३ असोज, २०७४
OnlineKhabar.com
Advertisment
SKIP THIS
Advertisment
SKIP THIS

कता हराए भँगेरा ?

सन्दर्भः अन्तर्राष्ट्रिय भँगेरा दिवस

कृष्णप्रसाद भुसाल

भँगेरा र भँगेरी
कुरा गर्छन् कसरी
चुरचुर गर्छ भँगेरो
चिरचिर गर्छे भँगेरी …

राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरेको प्रिय बाल कवितासँगै हुर्किएको हाम्रो पुस्ताले आँखै अगाडि भँगेराहरु हराउँदै गएको पनि देखेको छ । चरा संरक्षण र अनुसन्धानको क्षेत्रमा काम गर्छु भनेर मैले कुनै भेटघाट वा कार्यक्रममा आफूलाई परिचित गराउँदा एउटा आम प्रश्न आएकै हुन्छ, ‘भँगेराहरु हाम्रो ठाउँबाट हराए, कारण के होला ?’

बालापनमा हामी स्वरमा स्वर र काँधमा काँध मिलाएर उक्त कविता वाचन गरिरहँदा आँगनको बिस्कुनमा भँगेराले धानबाट चामल खोस्ट्याएर खाइरहेको हुन्थ्यो । म सम्झन्छु, आजभन्दा करिब २० वर्षअघि पश्चिम नेपालको अर्घाखाँची जिल्लास्थित मेरो घरको खोपा र बतासीमा ‘घर भँगेरा’को गुँड र तिनको संख्या उल्लेख्य थिए ।

कालान्तरमा ती भँगेराहरु मेरो घर, आँगन र अन्तत: गाउँबाट नै हराएर गए । मेरै गाउँमा भँगेरा देखिन छाडेको दस वर्ष जति भयो । यो विश्वभर व्याप्त भँगेरा लोपको एक प्रतिनिधि परिघटना मात्र हो ।

मानव विकासको कालखण्डमा जब घर बनाएर बस्ने र खेतीपाती गर्ने क्रमको थालनी भयो, सम्भवतः त्यसै बेलादेखि भँगेरा र मान्छेहरुको बसाइ सँगसँगै अघि बढ्यो । आज पनि भँगेरा मान्छेको सबैभन्दा नजिकको पंक्षी मानिन्छ ।

लेखक

यसरी करिब एक दशक अघिसम्म तपाईं-हाम्रो घर, गाउँ र बजारमा सहजै र प्रशस्त भेटिने ती भँगेराहरु पछिल्लो समय विरलै र छिटफुट मात्र देखिन्छन् । तपाईं-हाम्रो घर-आँगनको साथी, यत्रतत्र पाइने भँगेराहरु आज हाम्रा क्षेत्रहरुबाट हराउँदै जाँदा निकट भविष्यमा नै धर्तीबाटै लोप नहोलान् भन्न सकिन्न ।

विश्वमा पाइने ३२ प्रजातिका भँगेरामध्ये नेपालमा घर भँगेरा, रुख भँगेरा, कैलो भँगेरा, पीत कण्ठे भँगेरा र स्पेनिस भँगेरा गरी पाँच प्रजातिका भँगेरा पाइन्छन् । यी मध्ये घर र रुख भँगेरा तपाईं-हाम्रो घर, बस्ती र करेसाबारी वरपर बस्न रुचाउँछन् । घर भँगेराले खासगरी मानवनिर्मित घर र मठमन्दिरमा गुँड बनाएर बच्चा कोरल्छ भने बाँकी प्रजातिले घरबाहिर नै गुँड बनाउने गर्छन् ।

भँगेराहरु घर-आँगनमा पोखिएका र छरिएका अन्नहरु खाने, अन्नबालीमा लाग्ने कतिपय हानिकारक कीरा-फट्याङ्ग्रा र लार्भालाई खाइदिने र घर वरपरको पर्यावरणीय स्वच्छताको सूचकको रुपमा थिए । ती भँगेरा एकसाथ ग्रामीण, शहरोन्मुख र शहरी क्षेत्रमा हराउँदै जानु दुःखद परिघटना र प्रकृति संरक्षणको क्षेत्रमा खोज तथा चिन्ताको विषय बनेको छ ।

भँगेराहरु नाशिँदै जानुमा मूलतः बासस्थान विनाश र आहाराको अभाव कारक हुन् । पुराना र परम्परागत घर-गोठहरुमा भँगेराका लागि बस्न उपयुक्त प्वालहरु हुन्थे । तर, अहिले बनेका शहरका आधुनिक घरहरुमा मात्र होइन, ग्रामीण क्षेत्रका नवनिर्मित घरहरुमा पनि त्यस खालका संरचनाको अभाव छ । प्रदुषण, कृषिमा अत्यधिक किटनाशक औषधि र विषादीको प्रयोगले भँगेराहरु पनि प्रभावित भएका छन् । धान, कोदो जस्ता अन्न उत्पादनमा कमी र भण्डारण तथा खपतमा आएको परिवर्तन जस्ता कारणले त्यस्ता काँचो अन्नमा भँगेराको पहुँच हुन नसक्दा उनीहरु विस्थापित र अन्तमा लोप हुन बाध्य छन् ।

घर-भँगेरो

बेल्जियमको ‘रिसर्च इन्स्टिच्यूट फर नेचर एण्ड फरेस्ट’ र बेलायतको ब्रिस्टल विश्वविद्यालयका अनुसन्धान प्रतिवेदनले मोबाइलको विकिरण’इलेक्ट्रोम्यागनेटिक रेडिएसन’ बाट पनि भँगेराहरुको जीवन र प्रजननमा असर गरिरहेको उल्लेख गरेको छ ।

यसरी दिन-प्रतिदिन घट्दै गएका भँगेराको संरक्षण अभियानलाई थप प्रभावकारी र आम सरोकारको विषय बनाउने उद्देश्यले हरेक वर्ष मार्च २० का दिन अन्तर्राष्ट्रिय भँगेरा दिवस मनाउने गरिन्छ । सन् २०१० बाट विश्वव्यापी रुपमा मनाउन थालिएको यो दिवस नेपालमा भने २०१२ देखि मनाउन थालिएको हो । यो दिवसको मुख्य उद्देश्य भँगेराको महत्व,अवस्था र संख्या घट्नुको कारणबारे जानकारी गराउँदै बासस्थान तथा सुरक्षित आहारको सुनिश्चितताको लागि जनचेतना जगाउनु नै हो ।

यसै अवसरमा नेपाल पंक्षी संरक्षण संघले चैत ७ गते सोमबार विभिन्न सरकारी निकाय, संरक्षणसम्बन्धी संघसंस्था, शिक्षण संस्थाहरु र स्वयंसेवक सदस्यहरुसँग सहकार्य गर्दै भँगेरा पहिचान तथा गणना,सचेतनामूलक र्‍याली, क्याम्पस तथा विद्यालय स्तरीय संरक्षण शिक्षामूलक प्रतियोगिताहरु, भँगेरा तस्बिर तथा चित्रकला प्रदर्शनी लगायत कार्यक्रम गर्दै छ ।

यस सन्दर्भमा आउनुस्, तपाईं-हामी पनि भँगेरा गणना तथा संरक्षण अभियानमा आ-आफ्नो पायक क्षेत्रमा सहभागी बनौं ।

नवनिर्मित घर तथा भवनहरु भँगेरा जस्ता घरेलु चरामैत्री बनाउनुका साथै घरका कौशी तथा बरन्डामा भँगेराको लागि आहार र पानीको व्यवस्था गरी संरक्षणमा टेवा पुर्‍याऔं । आशा गरौं, हाम्रो सानो र साझा प्रयासले भँगेरा संरक्षणमा ठूलो टेवा पुग्नेछ र हाम्रो घरमा फेरि भँगेरा चिरबिराउँदै चारो टिपेको भावी पुस्ताले पनि देख्न पाउनेछन् ।

अन्यथा भँगेरा हराउनुको कारक पुस्ता मानिनेछौं र एक सहजीवीको अस्तित्व केवल कथा, गीत र तस्बिरमा सीमित रहनेछ ।

(भुसाल नेपाल पंक्षी संरक्षण संघका संरक्षण अधिकृत हुन् ।)

[email protected]

२०७३ चैत ७ गते ७:१० मा प्रकाशित

सम्बन्धित शीर्षकहरु

अनलाइनखबर सिधै एपबाट खोल्नुहोस् । एन्ड्रोइडका लागि यहाँ र आइफोनका लागि यहाँ क्लिक गर्नुहोस् । तपाईं हामीसंग फेसबुक, ट्वीटरयुट्युव मार्फत् पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।

मुख्य खबरहरु

३ प्रतिकृयाहरू प्राप्त
  • Laxmi Prasad Sharma लेख्नुहुन्छ    |   २०७३ चैत ७ गते १६:०९

    If some one want to watch sparrow in a large folk. Do not miss to visit Pulchowk, Narayanghat, Chitwan between 5.30 PM to 6.30 PM during summer season. It is the right time to watch them as stated above area.
    Thanx
    lps

    1
    0
    Share

  • ramji लेख्नुहुन्छ    |   २०७३ चैत ८ गते १२:३१

    Ramro lekh, khusi lagyo.krisna ji lai pragati ko suvkamana.

    2
    0
    Share

  • Ganesh khadka लेख्नुहुन्छ    |   २०७३ चैत १० गते १५:३८

    We could not find in our locality . Please we must preserve them anyhow.

    1
    0
    Share

यसमा तपाइको मत




फेसबुकबाट तपाईको प्रतिक्रिया

Also you may like this