1. ताजा अपडेट
Comments Add Comment
रमेश गुरुंग
२०७५ भदौ २४ गते ८:३८
भानुभक्त नेपाली का तुलसीदास थिए. यो अर्थमा नेपाली मेरो मातृभाषा नभए पनि वहां प्रति अगाध श्रद्धा छ. नेपालमा उर्दुको प्रचलन बढ्दो छ, यो सास्कृतिक अतिक्रमणबाट हामी सचेत रहनु पर्छ. म्यानमारबाट विस्थापित रोहनगियाहरुको शरणस्थली पनि नेपाल नबनोस.
Nepal Awesoome
२०७५ भदौ २३ गते १९:१९
Nepali Bhasa ko Mahatwo , Nepal ma vanda Nepal Bahira ajha thulo raheko payeko chu.
वेद प्रसाद पाण्डे
२०७५ भदौ २३ गते ९:४५
पहिलो कूरा त नेपाली भाषाका प्रमुख विकाश्कर्ता आदिकबी भानुभक्तको जन्म थलोलाई संरक्षण तथा विकाश गर्नको लागि अहोरात्र लाग्नुभएकामा निकै खुषी लग्यो, अर्को कूरा एउटा जनजाती व्यक्ति भएर पनि नेपाली भाषालाई साझा मान्नुपर्छ भनेर एउटा निकै सकारात्मक संदेश दिनुभएको छ एसको लागि रामकाजी कोने ज्युलाई जति सम्झिएपनि कमै हुन्छ

‘आदिकवि भानुभक्तको विरोध गर्ने देशद्रोही हुन्’

रम्घाकोटको वनमा 'रामायण हाउस' को प्रोजेक्ट

२३ भदौ, काठमाडौं । कवि रामकाजी कोने साहित्यको मूलधारमा उत्तिसाह्रो सुनिने नाम होइन । पेशाले पर्यटन व्यवसायी कोने मुक्तककार मात्रै होइनन्, नेपाल मुक्तक प्रतिष्ठानका अध्यक्षसमेत हुन् । कुनैबेला सरुभक्त, शंकर लामिछाने, भूपि शेरचन, अशेष मल्लले उचाइमा पुर्‍याएको मुक्तक पछिल्लो छिमलमा सस्तो रतिरागका टुक्रामा सीमित हुन थालेपछि मुक्तक प्रतिष्ठान खोलेर यसको गुणवत्तालाई व्यवस्थित गरिरहेको कोने बताउँछन् ।

कोनेको योगदान मुक्तकको विकासमा मात्र सीमित छैन । उनले भानुभक्तको जन्मस्थानलाई साहित्यिक पर्यटनको विकासमा महत्वपूर्ण योगदान दिने प्रयास गरिरहेका छन् । पश्चिमाञ्चल विकास मञ्चका अध्यक्षसमेत रहेका कोनेले भानुभक्तको जन्मस्थानलाई साहित्यिक पर्यटनका रूपमा विकास गर्न भानुभक्त बृहत विकास योजनाको निर्माण गरेका छन् ।

कोनेकै अगुवाइमा जंगलबीच अस्तित्व गुमाइसकेको भानुभक्तको जन्मघरको उत्खनन गरेर त्यही जगमा भानुभक्तकालीन घर निर्माण सुरु भएको छ । स्थानीय जनप्रतिनिधिहरूसँग मिलेर भानुभक्तको घरसम्म बाटो पुर्‍याउने र त्यहाँ २४ कोठाको पर्यटकीय गेस्ट हाउस बनाउने काम सुरु भएको छ ।

नेपाली भाषा र साहित्यमा रुचि राख्ने प्रौढ तथा विद्यार्थीलाई नियमित अवलोकन गराउने उद्देश्यले यसको पुनर्निर्माण प्रारम्भ गरेको कोने बताउँछन् । करिब २१ करोड लागतमा बन्न लागेको भानुभक्तीय पर्यटकीय क्षेत्रमा रामायण हाउस, पुस्तकालय, चलचित्र भवन र चमेना गृह समेतको निर्माण हुने उनी बताउँछन् ।

यिनै मुक्तक प्रतिष्ठानका अध्यक्ष एवं भानुभक्तका भक्त रामकाजी कोनेसँग अनलाइनखबरका लागि अश्विनी कोइरालाले गरेको कुराकानीः

रामकाजी त नाम भयो, यो कोनेचाहिँ साहित्यिक फुर्को हो कि ?

गुरुङ एउटा जाति हो । कोने त्यसको एउटा थर हो । म गुरुङको छोरो हुँ ।

गुरुङको छोरा भएर गुरुङको संस्कृति र भाषा जोगाउनुपर्नेमा तपाईं त भानुभक्त जोगाउनेतिर लाग्नुभएको छ, किन ?

खै कुन दिनदेखि हो, हामी नेपालीलाई नेपाली नबनाएर गुरुङ, राई, लिम्बु र केके जाति बनाइयो । भएको, मिलेको कुरा पनि भत्काउनतिर लाग्यौं । म गुरुङको छोरा, मेरी श्रीमती गुरुङकी छोरी । हामी दुवै गुरुङ भाषा बुझ्छौं । तर, पनि हामी दुबैको बोल्ने भाषा नेपाली हो । मेरो छोरा सतप्रतिशत गुरुङ, तर ऊ नेपालीभन्दा अंग्रेजी बोल्न सहज महसुस गर्छ । यो उदाहरण दिएर मैले के बुझाउन खोजेको हो भने हामी भैरहेको कुरा संरक्षण गर्न छाडेर नभएको कुरा खोतल्नतिर किन लाग्यौं ? हामीलाई यस्तो बुद्धि कसले सिकाइरहेको छ ?

मैले मिलेको कुरा भत्काउनतिर नलागौं भन्दा मेरा जनजाति साथीहरूबाट धेरै गाली खाएको छु । तर, सत्य कुरा यही हो । अहिले राई र मगरबीच, मधेसी र पहाडेबीच मध्यस्थता गर्ने भाषा कुन हो ? सबै नेपालीलाई बुझाउन तपाईंले कुन भाषामा यो समाचार पस्कनुहुन्छ ? आखिर एउटा साझा भाषा चाहिँदो रहेछ । त्यसोभए यो भाषाको संरक्षण गर्ने कि नगर्ने ? कुरा यति मात्रै हो । भ्ाानुभक्तले हामीलाई नेपाली बनाए, उनलाई गाली गर्ने मान्छे देशद्रोही हो ।

तैपनि, आफ्ना बुबा-हजुरबुबाले बोलेको भाषा…

सुन्नुस्, तपाईंले जिद्दी नै गर्नुभयो । म एउटा मुक्तकमै तपाईंको प्रश्नलाई जवाफ दिन्छु ।

नौलो चलन एउटा चलाए कसो होला ?

हामीबीचको बिवाद मिलाए कसो होला ?

संसारले बुझ्ने सांकेतिक भाषालाई नै

राष्ट्र भाषा नेपालको बनाए कसो होला ?

आफ्ना सन्तानलाई विदेश पठाउँदा के-के न हुन्छ भन्ने आमाबुबाहरू काठमाडौंमा आजभोलि रोइरहेका छन् । किन, थाहा छ ? किनभने उनीहरूका नाति-नातिनाहरू नेपाली पनि बोल्न जान्दैनन् । नेपाली भाषाको अवस्था यस्तो भइसक्यो । अब चिन्ता केको गर्ने ? बाँच्दैन भन्ने थाहा भएको रोगीको कि, अस्पताल लैजाँदा बाँच्छ भन्ने रोगीको ? तपाईं आफै मूल्यांकन गर्नुहोस् ।

निर्देशक यादव खरेलले ‘आदिकवि भानुभक्त’ चलचित्र बनाउँदा सुटिङका लागि घर बनाएका थिए । त्यो आफैंमा पर्यटकीय क्षेत्र बनेको छ । फेरि त्यहँ नयाँ घर, होटेल, पुस्तकालय अनेक किन बनाउनुपर्‍यो ?

धेरैलाई अहिले पनि के भ्रम छ भने तनहुँको रम्घाकोटमा भानुभक्तको घर छ । भानुभक्त चलचित्र सुटिङ गर्न यादव खरेलले भानुभक्तीय समय बोध गराउने एउटा कामचलाउ घर बनाउनुभएको थियो । त्यो घर सुटिङ गर्न सजिलो होस् भनेर सुगम ठाउँमा बनाइएको थियो । धेरैले त्यो घरको अवलोकन पनि गरे । तर, त्यो घर पनि भत्किइसक्यो । घर भत्किएको समाचार र त्यसको सरक्षण हुन नसकेको कुरा थाहा पाएपछि मलाई औडाहा भयो र यो ऐतिहासिक धरोहर जोगाउनुपर्छ भनेर म लागेको हुँ ।

अध्ययनका क्रममा के थाहा भयो भने भानुभक्त जन्मिएको ठाउँमा घना सामुदायिक जंगल छ । त्यहाँ जान बाटो घाटो पनि छैन । विदेशमा आफ्ना भाषा र संस्कृतिका लागि यस्ता श्रष्टालाई कसरी संरक्षण गरिन्छ भनेर देखेर आएको छु । त्यस्ता ठाउँ पर्यटकीय गन्तव्य बन्ने गरेको छ । नेपाली भाषाका आदिकविको भने यो हविगत ।

राजनीतिक पार्टीको भर्ती केन्द्र भएपछि सरकारी संस्थाले कस्ता कस्ता काम गर्छ भन्ने तपाईं हामी सबैलाई थाहा भएको कुरा हो । सरकार परिवर्तनपिच्छे कर्मचारी परिवर्तन हुने भएपछि र भाषा र संस्कृतिको माया नभएका मानिस त्यहाँ भएपछि के हाल हुन्छ ?

आखिर यस्तो कामकै लागि नेपाल सरकार छ । सरकारले भानु विकास समितिका नामले त्यहाँ अख्तियारी दिएर बजेट विनियोजन गरिरहेको छ । यसले काम गरेको छैन र ?

यस विषयमा टिप्पणी गर्नु अरूलाई दोष दिने कुरा हुन जान्छ । यतातिर नजाऔं । तर, भन्नैपर्ने कुरा के छ भने संसारमा १० करोडभन्दा बढीले नेपाली भाषा बोल्छन् । पृथ्वीनारायण शाहले भूगोल एकीकरण गरेर नेपाल भन्ने देश स्थापना गरे । यो एउटा सानो भूगोल हो । भानुभक्तले विस्तार गरेको नेपाली भाषा संसारको कुनाकुनामा पुगिसक्यो ।

भोलिको पुस्तालाई नेपाली भाषाको प्रचार-प्रसार कसरी भयो भन्ने बुझाउन भानुभक्तको जन्म, उनको कर्मलाई संरक्षण गर्नुपर्छ । यसका लागि एकपटक ठूलो बजेट निकालेर गुरुयोजनासहित अघि आउनु आवश्यक थियो । त्यो हुन नसकेपछि र राजनीतिक पार्टीको भर्ती केन्द्र भएपछि सरकारी संस्थाले कस्ता कस्ता काम गर्छ भन्ने तपाईं हामी सबैलाई थाहा भएको कुरा हो । सरकार परिवर्तनपिच्छे कर्मचारी परिवर्तन हुने भएपछि र भाषा र संस्कृतिको माया नभएका मानिस त्यहाँ भएपछि के हाल हुन्छ ? त्यसको विषयमा पनि कुरा नगरौं ।

अरूलाई दोष दिनुअघि आफूले काम सुरु गर्नु पर्छ र बनेको सरकारी निकायलाई सहयोग गर्नुपर्छ भनेर हामी व्यवसायी लागेका हौं । त्यसका लागि साहित्य र भाषाको महत्व बुझेको मानिस नै लाग्नुपर्दथ्यो । किनभने अरूलाई यसको न माया छ, न महत्व नै थाहा छ । करोडौं बजेट लाग्ने भएकाले म एक्लै यो काम गर्न सक्तिन थिएँ ।

न त भानुभक्तको महत्व बुझ्ने गरिब साहित्यकारहरू लागेर पनि केही हुनेवाला थियो । यही कारण पहिले मैले एउटा गुरु योजना बनाएँ । त्यसमा चर्चित व्यवशायीहरूलाई साथमा लिएँ । यो टिम बनेपछि नेपाल सरकारलाई घच्घच्याउने र तिमी गर्छौ भने गर, नत्र हामी गर्छौं, तिमीलाई लाज लाग्ला भनेर करायौं । ८ वर्षदेखि हामी लागेका लाग्यै छौँ । यही दबाब र कचकचले भानुभक्त जन्मिएको ठाउँसम्म कच्ची बाटो सरकारले खन्यो । त्यसमा हामीले डेढ करोड लगानी गरेर व्यक्तिगतरूपमा भानुभक्तकालीन घर बनाउँदै छौं ।

त्योबेला उनको घरजस्तो थियो, लामो अनुसन्धानबाट ठीक त्यस्तै घर निर्माण हुँदै छ । अब सरकारलाई हाम्रो गुरु योजनाअनुसार गेस्ट हाउस, रामायण भवन, चमेना गृह, पुस्ताकालय बनाउन दबाब दिइरहेका छौं ।

तपाईहरूको प्रयासमा सरकारले बजेट त देला । भवनहरू पनि निर्माण होलान् । तर, अन्य सरकारी परियोजनाझैं यो निकम्मा हुँदैन भन्ने के ग्यारेन्टी ?

सबैभन्दा पहिले त यसलाई साहित्यिक पर्यटन केन्द्रका रूपमा विकास गर्नुपर्छ । पोखरा घुम्न जाने विद्यार्थीलाई बाटैमा पर्ने भानुभक्तीय क्षेत्र हेर्न जाने वातावरण बनाउने, संसारभरिका नेपालीहरूलाई यहाँ आउने, एक रात बस्ने र साहित्यिक रस लिने वातावरण बनाउने योजना बनाएका छौं । विद्यार्थीलाई थोरै शुल्क लिने, अरूलाई अलि बढि शुल्क लिने । भानुभक्तले लगाउने बिर्खे टोपीलगायत त्योबेलाका सोभिनियरहरूको बिक्री वितरण गर्ने । यसरी संस्था आफैं चल्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ । सरकारलाई छाड्ने होइन, माथि भनिएजस्तो स्थानीय जनता, व्यवसायी र सरकारलाई सँगै राखेर काम गर्ने योजना हो ।

यसैगरी लथालिङ्ग छाड्ने हो र आफ्नो सम्पत्तिमा गर्व नगर्ने हो भने त नेपाली भाषा र संस्कृति पनि बर्बाद हुन्छ । यो कुरा आफ्नो भाषा संस्कृति जसले गुमाइसकेको छ, उसले जति गहिरो महसुस गर्छ, अरूले गर्न सक्दैन ।

तपाईंको विचारमा भानुभक्त नभएको भए नेपाली भाषा फैलिने थिएन ?

थिएन । त्योबेला धार्मिक कुराको ठूलो महत्व थियो । संस्कृत पढ्न नजान्ने मानिसले घर घरमा नेपाली रामायण राख्न थाले । घरघरमा त्यही भाषा प्रचलित भयो । आज भारतका नेपाली भाषीहरूले भानुभक्तलाई किन यति धेरै मान्छन् ? किनभने उनीहरूलाई पहिचानको पीडा के हो थाहा छ । त्यो बेला संस्कृत भाषालाई नेपालीकरण गरेको भनेर पण्डितहरूले भानुभक्तलाई कति गाली गरेका थिए ? त्यसको लेखाजोखा छैन ।

यस्तो क्रान्तिकारी काम गर्ने भानुभक्तलाई अहिलेको अवस्थामा होइन, त्योबेलाको अवस्थामा हेर्नुपर्छ । नेपाली भाषा फैलिनुमा उनको योगदान भएकैले उनको संरक्षण गर्नुपर्छ भनेर रातदिन लागेका हौं । अरुको मुख ताक्ने होइन, आफै गर्नुपर्छ र सरकारलाई सहयोग गर्नुपर्छ भनेर मेहेनत गरेका हौं ।

तपाईं पर्यटन व्यवसायी मात्रै भएको भए भानुभक्तसम्बन्धी गुरु योजना बन्ने थियो ?

पक्कै बन्ने थिएन । मैले भानुभक्तको विकासका लागि धेरै व्यवसायी साथीहरूलाई सहयोग गर्न अनुरोध गरेँ । तर धेरैलाई यसको महत्व नै थाहा छैन । वास्तवमा कवि नभएको भए र नेपाली भाषा साहित्यको महत्व नबुझेको भए म पनि पैसा मात्रै ठूलो कुरा हो भन्ने ठान्ने थिएँ हुँला ।

अनौठो कुरा त जो व्यक्तिले व्यवसाय पनि गरेको छ र साहित्य पनि बुझेको छ, उसले यो परियोजनालाई सुन्ने वित्तिकै सहयोग गरे । तर जसले व्यवसाय मात्रै बुझेको छ, उसलाई मैले गरेको सहयोगको कति ठूलो महत्व छ भन्ने नै थाहा छैन । खासमा भानुभक्त, देवकोटा बुझ्न नेपाली भाषा र संस्कृतिको माया हुनै पर्छ ।

तपाईंलाई साहित्यमा कसरी रस पस्यो ?

सानैदेखि हो । मेरो हजुरबुवा रामायणलगायत केही संस्कृतका श्लोक भन्नुहुन्थ्यो । जेठो छोरो भएका कारण र बुवा अलि अव्यावहारिक भएका कारणले सानैदेखि घरको दायित्व मेरो हातमा पर्‍यो र व्यापारी हुन पुगेँ । किनभने जागिर खाएर मेरो ठूलो परिवार व्यवस्थापन गर्न सक्तिन भन्ने लाग्यो । नेपाली विषय लिएर पढेका कारण यसको महत्व बुझेँ । कलेजमा छँदा पहिलो नेपाली नाटककार पहलमान सिंह स्वाँरको नाटक मञ्चन गरेको थिएँ ।

नेपाली साहित्य क्षेत्रमा मुक्तकलाई गति गहिरो विधा मानिँदैन । मुक्तक लेखकलाई सिकारु कवि मानिन्छ । यसलाई नै आफ्नो क्षेत्र किन बनाउनुभयो ?

किनभने जहाँ विग्रीएको छ, हामी जस्तो मानिसले त्यहीँ सपार्नुपर्छ । मुक्तक कविताको सानो अंश हो । चार लाइनमा यसले एउटा गम्भीर कुरा भनिसक्छ । र चेतनालाई झंकृत पार्छ । चेतन कार्कीले लेख्नुभएको एउटा मुक्तकलाई उदाहरणको रूपमा पेस गर्छु-

रूप होस्, अभिमान नहोस्, सम्भवै छैन

बैंस होस्, अभिमान नहोस्, सम्भवै छैन

क्रान्ति होस्, बलिदान नहोस्, सम्भवै छैन

नेता होस्, बेइमान नहोस्, सम्भवै छैन ।

अब यति थोरै शब्दमा यति धेरै भन्न सक्ने क्षमता मुक्तकमै हुन्छ । यसमा विकृति भित्रिएपछि र म पनि मुक्तक लेखक भएपछि यसैलाई व्यवस्थित र समृद्ध बनाउन मुक्तक प्रतिष्ठान खोलेका हौं । किनभने लक्ष्मीप्रसादले पनि मुक्तक लेखेका छन् र लेखनाथले पनि मुक्तक लेखेका छन् ।

आज नेपाली समाजका जसलाई हामी चर्चित लेखक, कवि भनेर सम्मान गर्छौं, उहाँहरूले सार्वजनिक मञ्चमा सुनाउने सिर्जना पनि मुक्तक नै हो । यति महत्वपूर्ण विधालाई अघि बढाउन कोही त आउनै पर्छ, हामी मुक्तक लेख्ने केही साथीहरू अघि सरेका हौं ।

तपाईंहरूले वर्ष वर्षमा सःशुल्क मुक्तक सम्मेलन गर्नुहुन्थ्यो, यसमा अनियमितता किन ?

खासमा मुक्तक सम्मेलन देश दुखेको बेला मात्रै गर्ने योजना बनाएका कारण यस्तो भएको हो । २०७० सालमा दार्चुलामा ठूलो बाढी गयो । त्यसलाई सहयोग गर्न मुक्तक सम्मेलन गर्‍यौं र त्यसबाट उठेको  १ लाख ७ हजार रुपैंया प्रधानमन्त्री राहत कोषमा  दाखिला गर्‍यौं ।

सिन्धुपाल्चोकमा ०७१ सालमा पहिरो गयो र केही व्यक्तिको ज्यान गयो । त्यसमध्ये वनटाँडी माविका केही विद्यार्थीको पढाइ बन्द हुने अवस्था आयो । हामीले उनीहरूसहित त्यस्ता विद्यार्थीको पढाइ सुचारु गराउन फेरी मुक्तक सम्मेलन आयोजना गर्‍यौं र त्यसबाट उठेको ४ लाख रुपैंयाले त्यहाँका समस्याग्रस्त विद्यार्थीलाई सहयोग गर्न अक्षयकोष खडा गर्‍यौं ।

त्यसैगरी ०७२ सालमा भुकम्प गयो । त्यो बेला पनि यस्तै सम्मेलन गरेर प्रधानमन्त्री राहत कोषमा ३ लाख ७२ रुपैंया जम्मा गर्‍यौं । तर, ०७३ सालमा देशमा त्यस्तो ठूलो दैवी प्रकोप भएन । त्यसकारण हामीले त्यो वर्ष यस्तो कार्यक्रम राखेनौं । अघिल्लो वर्ष भने तराईमा ठूलो बाढी आयो । सहयोग जुटाउन पुनः सम्मेलन अयोजना गर्‍यौं ।

यी सबै कार्यक्रमले के पनि संकेत गरेको छ भने पैसा तिरेर साहित्य सुन्न मानिस आउँदैनन् भन्ने कुरा चिर्न हामी सफल भएका छौँ । मुक्तकको महत्व पनि यसले स्थापित गरेको छ ।

नयाँ के गर्दै हुनुहुन्छ ?

मुक्तकका तीन पुस्तक प्रकाशित गरिसकेँ । दैनिक मुक्तक गुन्गुनाउँदै दिन सुरु हुन्छ र मुक्तक गुन्गुनाउँदै निद्रा लाग्छ । व्यापार त केवल व्यवहार चलाउन गर्छु । मन त साहित्यिक हो, यसले साहित्य बाहेक अरू केही सोच्नै सक्तैन ।

हामीले व्यक्तिगत होइन, संस्थाको कुरा सोधेको….

नेपालका २०१ जना मुक्तककारका संयुक्त संग्रह निकाल्दैछौँ । यसले नेपाली मुक्तकको एउटा मानक स्थापित गर्नेछ भन्ने विश्वास छ । यसले मुक्तक सिकारु लेखकले लेख्ने कविता होइन, एउटा गम्भीर विधा हो भन्ने स्थापित गर्नेछ भन्ने विश्वास छ ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?

87%

खुसी

2%

दुःखी

2%

अचम्मित

5%

उत्साहित

5%

आक्रोशित

ट्रेन्डिङ

Advertisment