Comments Add Comment

कभर स्टोरी

List Grid
आयू द्रोणसुते : दुई दीर्घजीवी, यि कर्मवीर

हिन्दीमा एक कहावत छ, ‘जीवन लम्बा नहीं बडा होना चाहिए ।’ तर, जीवन लामो पनि, निरोगी पनि र महान पनि भइदिए ? अहो कस्तो दुर्लभ सौभाग्य ! यस्तै सौभाग्यशली दुई परिचित पात्र छन्, सत्यमोहन जोशी र भैरव रिसाल । आयुको गणना गर्ने हो भने, सत्यमोहन जोशीले सय बर्ष पार गरिसकेका छन् । भैरव रिसाल ९३ […]

चार सदाचारी, ति कर्मयोगी

एक अबोध बालक, जसले सायदै सोचेका थिए ‘मेरो आँखाको दृष्टि फर्कनेछ र यो जुनीमा सप्तरंगी संसार देख्न पाउनेछु ।’ जसै उनलाई यो अनपेक्षित नतिजा प्राप्त हुन्छ उनले पहिलो पटक के देख्न चाहन्छ ? त्यही देवतातुल्य डाक्टर, जसले उनलाई सोच्दा पनि नसोचेको खुसी फर्काइदिए । आँखा खोल्दा उनले देख्छन्, एक बटुलो र निर्दोस अनुहार । खस्रो […]

वेदमा वर्णित दिनचर्या

दिनचर्या के हो ? “दिने दिने चर्या दिनचर्या” अर्थात दिनैपिच्छे गर्नुपर्ने अथवा गरिएको हाम्रो आयुलाई लामो र सुखद बनाउन सहयोगी चर्या (आचरण) लाई दिनचर्या भनिन्छ । दिनचर्यामा के के पर्दछन् ? दिनचर्यामा बिहान ब्रहममुतहूर्तमा निद्राबाट जागिसके पश्चात पुनः शयनका लागि ओछ्यान पुग्दासम्मका निम्नलिखित कुराहरूक्रमबद्ध रूपमा गर्नु पर्दछ । १. ब्रहममुहूर्तमा जागरण          […]

दशैंको महिमा : लिङ्गे पिङ र चङ्गा 

बारीको कान्लामा ढकमक्क सायपत्री फूल फुल्न थालेपछि, आकासमा चङ्गाहरु उड्न थालेपछि र घर–आँगन सफा सुग्घर गरेपछि गाउँघरमा दशैं आएको छनक मिल्छ । यसैगरी गाउँघरमा तब दशैंको रौनक सुरु हुन्छ, जब ठाउँ–ठाउँमा पिङ हाल्न थालिन्छ । दशैं परम्परासँग जोडिएका चङ्गा, पिङ मनोरञ्जनका माध्याम हुन् । यद्यपि यसको महिमा मनोरञ्जनमा मात्र सीमित छैन । हाम्रा धार्मिक परम्परासँग […]

दशैंको यात्रा : गाउँ–गाउँ नपुगोस् कोरोना

दशैं यात्रा यसपाली त्यती सहज छैन । त्यसै पनि दशैंमा लामो दुरीको यात्रा अस्तव्यस्त हुनेगर्छ । त्यसमाथि यसपाली कोरोना सन्त्रास छ । यात्राको क्रममा कोरोना भाइरसको संक्रमण हुने जोखिम उच्च छ । १. सार्वजनिक यातायातमा सबैथरीका यात्रुसँग यात्रा गर्नुपर्ने हुन्छ । आमने–सामने बस्नुपर्छ । त्यसमध्ये एकजना मात्र यात्रु संक्रमित भएमा भाइरस सर्ने जोखिम उच्च हुन्छ […]

जमरा : धार्मिक महत्व र स्वास्थ्य लाभ

दशैंमा मान्यजनहरुले टिका लगाईदिँदा निधार भरीमा रातो अक्षता सँगै कानमा जौं (मकै, धान र गँहू)का लामा पँहेला जमरा लगाइदिने चलन छ । निधारमा टिका र कानमा जमरा सिउरिनुलाई दशैंको मनाएको संकेतको रुपमा लिइन्छ । धार्मिक विश्वास अनुसार दुर्गा भगवतीलाई मनपर्ने भएकाले विशेषगरी जमराको रुपमा जौंको प्रयोग गरिने चलन रहेको छ । जौलाई संस्कृतमा यव भनिन्छ […]

भर्चुअल मित्रताको जोखिम

तपाईंसँग यस्ता अनगिन्ती साथी छन्, जसलाई तपाईंले भौतिक रुपमा देखभेट गर्नुभएको छैन । प्रत्यक्ष संवाद गर्नुभएको छैन । भलाकुसारी गर्नुभएको छैन । साथीको असली स्वरुप कस्तो छ ? स्वभाव कस्तो छ ? व्यवहार कस्तो छ ? यसबारे पनि तपाईं बेखबर हुनुहुन्छ । किनभने ति भर्चुअल साथी हुन्, जोसँग तपाईं सामाजिक सञ्जालमर्फत जोडिनुभयो । तपाईंले सामाजिक […]

कोरोना पैसा वा फोनको स्क्रिनमा २८ दिनसम्म बाँच्छ– शोध

शोधकर्ताका अनुसार कोभिड–१९ को लागि जिम्मेवार कोरोना भाइरस नोट, फोनको स्क्रिन र स्टेनलेस स्टील जस्ता केही सतहमा २८ दिनसम्म बाँच्न सक्छ । अष्ट्रेलियाका नेशनल साइन्स एजेन्सीका अनुसार SARS-Cov-2  भाइरस केही सतहमा केही लामो समयसम्म जीवित रहन सक्छ । यो शोध अँध्यारो एवं स्थिर तापमानमा गरिएको थियो । जबकी के पनि पुष्टि भएको छ भने अल्ट्राभाइलेट […]

दीर्घायु विशेषज्ञको सुझाव, ‘कसरी लामो र सुखी जीवन पाउने ?’

कति वर्ष बाँचियो ? यो भन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न अर्कै छ । कस्तो जीवन बाँचियो ? रोगले थलिएर, ऐया र अत्था गर्दै, अस्पताल धाउँदै, औषधि सेवन गर्दै वा कमजोर भएर बाँच्नुको खास सार्थकता छैन । जति बाँचिन्छ, निरोगी र तन्दुरुस्त हुनुपर्छ । यसै भनेका छन् डा. सिगकी हिनोहाराले । उनी जापानी दीर्घायु विशेषज्ञ थिए, जसले एक […]

जब देखिन्छ शरीरमा बुढ्यौलीका संकेत

उमेरको निश्चित चरणपछि बुढ्यौलीले छोप्दै जान्छ । शरीरका अंगहरु शिथिल हुन्छन् । जोस र उर्जामा कमी आउँछ । ‘मलाई जैविक रुपमा यस्तो कुनै कुराको बारेमा थाहा छैन जुन ढल्दै गएको उमेरसँगै राम्रो भएको होस’ स्पेनका नेशनल सेन्टर फर अन्कोलोजिकल इन्भेस्टिगेसनका डाक्टर म्यानुअल सेरानोको यो वाक्य मानिसलाई धेरै निराश बनाउने खालको छ । साइन्स अफ एजिङ […]

सुख र दुःखको चक्रबाट उम्किएर कसरी आनन्दित रहने ?

आज फेरि उसले दिनभरि कडा परिश्रम ग¥यो । कहिलेकाँही ढु ढुंगा बोक्ने र कहिलेका बालुवाको बोरा बोक्ने काम थियो । तर यति परिश्रम गर्दा पनि उसले १०० रुपैयाँभन्दा बढी पारिश्रमिक पाएन । यो मोहनले पाउने औसत ज्याला हो । कहिले त यति पनि पैसा हुन्न । तर उसले कसरी कसरी यही पैसाले परिवारलाई दुई छाक […]

वर्क फ्रम होम : समयसीमा र सर्तहरु

कोरोना महाव्याधीपछि घरमै बसेर काम गर्ने प्रवृत्ति बढेको छ । कार्यलय आउजाउ गर्दा, कार्यथलोमा काम गर्दा भाइरसको संक्रमण बढ्न सक्ने भएपछि संभव भएसम्मको काम घरबाटै गर्न थालिएको छ । यद्यपि इन्टरनेटको सहज पहुँचले वर्क फ्रम होमको अवधारणा निकै पहिले विकास भएको पाइन्छ । कोरोना काल अघि नै अमेरिका, बेलायत लगायतका विकसित देशहरुले मात्र होइन, हाम्रो […]

मान्छे जन्मजात खराब हुन्छ वा परिवन्धले ?

संसारमा मान्छेका लागि जेल (अहिले सुधारगृह भनिन्छ) बनेका छन् । मान्छेका लागि विभिन्न किसिमको सजायको व्यवस्था गरिएको छ । मान्छेका लागि कानुन र नियमहरु बनाइएका छन् । किन ? कुनै जीवजन्तुको लागि न जेल छ, न कुनै कानुन–नियम । जबकी विवेकशिल भनिएका मान्छेका लागि किन जेल बनाउनु परेको ? किन कानुन बनाउनु परेको ? किनभने […]

पूर्व किशोरावस्था : ख्याल राख्नुपर्ने केही कुरा

वाल्यअवस्था पार गरिसकेपछि र किशोरावस्थामा प्रवेश गर्नुअघिको उमेर–चरण हो निकै संवेदनशिल मानिन्छ । शारीरिक, मानसिक हिसाबले तीब्र विकास र परिवर्तनको चरण हो यो । त्यसैले यतिबेला उनीहरु भावनात्मक रुपले अस्थिर हुन्छन् । ९ देखि १२ बर्षबीचको उमेर चरण, जसलाई पूर्व किशोरावस्था भनिन्छ । यो यस्तो अवस्था हो, जुन अवस्थामा न उनीहरु बुवाआमाको पूर्ण निगरानी रुचाउँछन्, […]

किन हतारमा छन् आजका युवापुस्ता ?

खेतीपाती गर्नेले बाली उठाउनका लागि एक बर्ष पर्खनुपर्छ । उद्यम गर्नेले त्यसबाट प्रतिफल लिन कम्तीमा तीन बर्ष कुर्नुपर्छ । कुनैपनि क्षेत्रमा प्रगति गर्न, सफलता हासिल गर्न, ख्याती कमाउन लामो संघर्ष र धैर्यताको जरुरत हुन्छ । तर, आजको पुस्ता यसरी पर्खन तयार छैनन् । उनीहरु हतारमा छन् । उनीहरु आज जे गर्छन्, तुरुन्त त्यसको नतिजा खोज्न […]

महाभारतको प्रसंग : संगत गुनाको फल

मान्छेको आनीबानी एवं स्वभाव कसरी विकास हुन्छ ? उनको लक्ष्य र उदेश्य कसरी तय हुन्छ ? उनको यात्रा र गन्तव्य कस्तो हुन्छ ? यसमा एक व्यक्ति मात्र जिम्मेवार हुँदैनन् । उनी कहाँ एवं कस्तो परिवेशमा हुर्किए, कस्ता वातावरण पाए ? कस्ता साथी–संगत बनाए ? यावत् कुराले अह्म रुपमा आउँछ । कुनैपनि व्यक्ति असल हुनु वा […]

मुस्कानको मनोविज्ञान

मुस्कान आफैमा भाषा हो, आफैमा भाव हो । जब हामी आनन्दित र खुसी अनुभूत गर्छौं, हाम्रो अनुहारमा शान्त एवं प्रफुल्ल भाव प्रकट हुन्छ । यतिबेला हाम्रो ओंठमा मुस्कान छाउँछ । तपाईंले कति ख्याल गर्नुभएको छ, जब हामी मुस्कुराउँछौं मन आनन्दित हुन्छ । शान्त हुन्छ । उमंगको लहर चल्छ । क्षणभर नै सही, रिस, कुण्ठा, भय, […]

महान वैज्ञानिक आइज्याक न्यूटनका प्रेरणादायी वचन

आइज्याक न्यूटनले गुरुत्वाकर्षणको नियम बताउँदै भनेका थिए, ‘कुनै अज्ञात शक्तिले चीजलाई आफूतर्फ खिच्छ । यो नियम ब्रह्माण्डको प्रत्येक कणमा लागु हुन्छ । हरेक कणले अर्को कणलाई आफूतिर खिच्छ ।’ विज्ञानको दुनियाँमा उनी यस्ता हस्ती हुन् जसले गुरुत्वाकर्षणको नियम र चालको नियम प्रतिपादन गरेका थिए । न्यूटन विश्वचर्चित वैज्ञानिक मात्रै नभई एक दार्शनिक पनि थिए । […]

दिउँसो सुत्ने बानी : फाइदा कि बेफाइदा ? 

कोरोना भय र लकाउनको कारण अधिकांश घरभित्रै खुम्चिए । घरभित्र बस्दा के गर्ने ? कामधन्दाको मेलोमेसो नपाएकाहरुलाई समय कटाउन गाह्रो भयो । भान्साको काम गर्ने कि ? बगैंचामा रमाउने ? बालबच्चासँग खेल्ने ? विकल्प अनेक हुनसक्थ्यो । तर, सधैभरी मुड हुँदैन । यस्तो अवस्थामा समय कटाउने बाहाना बन्छ, बेपर्वाह सुत्ने । त्यसो त कतिपय सुत्न […]

कमलको फूल : जीवन–दर्शनदेखि आयुर्वेदसम्म 

कमलको फूल । पानीको सतहमा तैरिरहने यो मदमोहक फूललाई धार्मिक विश्वासदेखि जीवन–दर्शनसम्म जोडेर व्याख्या गरिन्छ । यसलाई ऐश्वर्य वा सुखको सूचक पनि मानिन्छ । कमललाई पुष्पराजको संज्ञा दिइदै आएको छ । धार्मिक ग्रन्थ अनुसार भगवान विष्णुको नाभिबाट कमलको फूल उत्पन्न हुन्छ र त्यसमाथि विराजमान व्रम्हाजीवाट सृष्टिको रचना भयो । कमलको फूललाई ब्रम्हा, लक्ष्मी र सरस्वतीको […]

महान विचारकका प्रेरणादायी भनाईहरु

आफ्नो जीवन भोगाईबाट मान्छेले धेरै कुरा सिक्छन् । आफुले भोगेको, झेलेको, अनुभव गरेको कुरा नै बढी जीवनोपयोगी हुन्छ । तर, आफ्नो भोगाईबाट मात्र सबैकुरा सिक्न वा बुझ्न संभव छैन । सुनेका, देखेका कुराहरुबाट पनि हामी पाठ सिक्न सक्छौं । अतः चिन्तक, दार्शनिक, वैज्ञानिक, नेता आदिले विभिन्न सन्दर्भ र कालखण्डमा बोलेका कुराहरु पनि हाम्रा निम्ति अनमोल […]