Comments Add Comment

खाना

List Grid
गुणकारी गुन्द्रुक

दुःख वा अभावको खान्की भनिन्थ्यो, गुन्द्रुकलाई । तर, अहिलेका पुस्ता गुन्द्रुक भनेपछि हुरुक्कै हुन्छन् । त्यसो त अहिले हाम्रो मेनुमा विश्वकै खानेकुरा उपलब्ध छ । रेष्टुरेन्ट खुलेको बखत थाइल्यान्डको तोमयाम सुपदेखि बेइजिङको बेइजिङ डकसम्म खान सकिन्छ । जापानी शुशीदेखि भियतनामी फसम्म चाख्न सकिन्छ । तर, भटमास, गोलभेडा मिसाइएको गुन्द्रुकको झोलको तलतल कहाँ मेटिन्छ ? त्यसैले […]

मौसमी साग लट्टे : जान्नेलाई श्रीखण्ड

रोप्न पर्दैन, बारीमा जताततै आफैँ उम्रन्छ । एक ठाउँ मात्र होइन, पहाडदेखि तराईसम्म पाइन्छ । पकाउन सजिलो, खाँदा स्वादिलो, स्वास्थ्यका लागि पोषिलो  के हो ? यो गाउँ खाने कथा होइन, लट्टेको कुरा हो । लट्टे, अहिलेको मौसमी साग । यो यस्तो साग हो, जसलाई न उमार्न गाह्रो छ, न पकाउन । त्यसमाथि पोषणयुक्त पनि । […]

किन आवश्यक छ पाककला ?

आउनुहोस्, एकैछिन भान्सामा प्रवेश गरौं । यो भान्सा, जसलाई तपाईं खास महत्व दिनुहुन्न । भान्साको कामलाई ‘अनुत्पादक’ भन्नुहुन्छ । तर, तपाईंको समग्र परिवारको स्वास्थ्यको स्रोत यही भान्सा हो । खुसीको स्रोत पनि । यो भान्सामा पाक्ने खानामा निर्भर रहन्छ, तपाईंको परिवारको स्वास्थ्य । यस अर्थमा परिवारको सुख, सम्पन्नता सबैको स्रोत पनि हो भान्सा । भान्सामा […]

विषाक्त हुनसक्छ सागपात एवं फलफूल, कसरी गर्ने शुद्धिकरण ?

सागसब्जी र फलफूल रोप्ने, उमार्ने, फलाउने, भण्डारण गर्ने क्रममा रासयनिक मलदेखि किटनाशक औषधिसम्म प्रयोग गर्ने चलन व्यापक छ । त्यसैगरी चाडै फलाउन, लामो समय भण्डारण गर्न पनि विभिन्न रसायनको प्रयोग गर्ने प्रवृत्ति छ । यसरी उत्पादन गरिएका खानेकुरा सेवन गर्दा त्यसले स्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष हानी गर्छ । जबकी हामी यस्तै खानेकुरा सेवन गर्न बाध्य छौं । […]

यसरी बनाउन सकिन्छ खानालाई स्वादिलो र स्वस्थ्यकर

हामीलाई मसलेदार खानेकुरा मनपर्छ । मासुजन्य खानेकुरा मनपर्छ । तेलमा तारेको, भुटेको भनौं डिप फ्राई गरेको खानेकुरा मनपर्छ । थरीथरीको मिश्रण भएको चटपटे मनपर्छ । चिल्लो, पीरो, अमिलो, मसलेदार स्वादमा हाम्रो जिब्रो रमाउछ । तर, यस्ता खानेकुरा मुखबाट भित्र पुगेपछि हानिकारक बनिदिन्छ । जब मसेदार, तारेको, भुटेको, चिल्लोचाप्लो खानेकुरा पेटमा पुग्छ, पाचन प्रक्रियामा समस्या हुन्छ […]

मौसमी सागपात : कति पोषिलो, कति स्वादिलो ?

वसन्त ऋतुको यो समयमा धेरैको करेसाबारीमा सागपात उम्रिएका हुनसक्छन्। जस्तो लट्टेको साग, बेथेको साग आदि। कतिपय ठाउँमा इस्कुस वा फर्सीको मुन्टा पनि पाइन्छ । यसैगरी गाउँघरतिर चिन्डे, निगुरो, जरिङ्गो, च्याउ जस्ता सागपात पाउने मौसम पनि हो यो । हुन त अहिले हाम्रो भान्सामा बेमौसमी तरकारी पनि भित्रिने गर्छ । हामीलाई पनि बेमौसमी तरकारी नै स्वादिलो […]

यी खानेकुरा, जसले बढाउँछ रोगसँग लड्ने क्षमता

इम्युनिटी सिस्टम एवं रोग प्रतिरोधात्मक तन्त्रले हाम्रो शरीरमा सम्भावित रोगको संक्रमणबाट रक्षा गर्छ। हरेक जीवित मानिसको शरीरमा रोग प्रतिरोधात्मक तन्त्र नामको यस्तो संयन्त्र हुन्छ, जसले ब्याक्टेरिया, भाइरस आदिबाट शरीरलाई टाढा राख्छ। अतः रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउनका लागि खानपान र दिनचर्या निकै महत्वपूर्ण हुन्छ । त्यसो त हाम्रो भान्सामा यस्ता खानेकुरा उपलब्ध हुन्छन्, जसले रोगसँग लड्ने […]

निगुरो : जैविक, पोषिलो र स्वादिलो

वनजंगलमा सजिलै पाइने, निगुरो । बनाउन सजिलो हुने, निगुरो । खादा स्वादिलो हुने निगुरो । स्वास्थ्यका लागि पोषिलो निगुरो । पूर्ण अर्ग्यानिक सब्जी, निगुरो । कति गुणी निगुरो ? हुन त अहिले सहरी क्षेत्रको करेसाबारीमा निगुरो रोप्ने चलन छ । यद्यपि यो वनजंगलमा सजिलै पाइन्छ । खासगरी बर्खायाम सुरु भएसँगै निगुरो खोज्ने, टिप्ने गरिन्छ । […]

घरमै स्वादिलो दही जमाउने सरल काइदा

दही एकदमै गुणी पेय । यसमा मित्र–जीवाणु हुन्छ, जसले पाचन प्रक्रियामा सघाउ पु¥याउँछ । त्यसैले  हरेक दिनको खानामा दही सामेल गर्नु उचित हुन्छ । गाउँघरतिर काठको ठेकीमा दही जमाएर खाने गरिन्छ । शहरी क्षेत्रमा भने डेरीबाट तयारी दही किनेर खाने गरिन्छ । दही आफैमा स्वस्थ्यवद्र्धक पेय हो, जुन खासगरी पाचन प्रणालीका लागि उपयोगी मानिन्छ । […]

विषालु हुन सक्छ जंगली च्याउ

वर्षायाम सुरु भएसँगै गाउँघरमा जंगलबाट च्याउ खोजेर ल्याउने र खाने चलन छ । जंगलमा त्यस्ता थुप्रै प्रजातिका खानयोग्य र स्वादिलो च्याउहरू पाइन्छ। पुरानो रूखको ठुटो, पत्कर वा खुला चौरमा च्याउ उम्रिन्छ । धेरैजसो त बाबुबाजेका पालादेखि नै पहिचान गरी खाँदै आएका जंगली च्याउ खोजेर खाने गरिन्छ । तर, कतिपयले भने खान योग्य च्याउ पहिचान गर्न […]

चोकरयुक्त खानेकुरा : पेटलाई सफा राख्न

गुहँको ब्रोकालाई नै चोकर भनिन्छ । यसमा आइरन, क्याल्सियम तथा भिटामिन ‘बी’ पनि पर्याप्त पाइन्छ, जसले शरीरमा रगतको मात्रा बढाउनसका साथै हड्डी बलियो बढाउन तथा भोक बढाउन सहायता प्रदान गर्छ । चोकरयुक्त आटा  आटामा चोकरहुन निकै जरुरी छ । किनकी यसको सेवनले पेट सफा हुन्छ । आटामा रहेको चोक्करलाई कहिल्यै फाल्नु हुँदैन । बरु चोक्करलाई […]

मासु नखाए के हुन्छ ?

मासु नखाए के हुन्छ ? यसको केही सकारात्मक जवाफ आउन सक्छ, ‘एउटा भान्साको व्यायभार घट्छ ।’ किनभने तुलनात्मक रुपमा मासु अरू तरकारीभन्दा महँगो हुन्छ । त्यसैगरी, मासु पकाउनका लागि आवश्यक समय र मेहनत बढी हुन्छ, मरमसला बढी हुन्छ । अर्कोतर्फ, मासु सेवन अहिले कतिपय दीर्घ रोगको कारण बन्ने गरेको छ। मासुले पाचनतन्त्रलाई बोझिलो बनाउनेदेखि शरीरमा […]

भान्साको ओखती प्याज : गर्मीमा फाइदाजनक

धेरै घरको भान्सामा प्याज अनिवार्य वस्तु हो । सागसब्जी पकाउन होस् वा सलाद बनाउन नै किन नहोस् । प्याज यसको लागि निकै उपयोगी खानेकुरा हो । प्याजले खानेकुराको स्वाद पनि बढाउँछ । साथसाथै यसबाट स्वास्थ्य लाभ पनि मिल्छ । प्याजमा केही यस्ता गुण हुन्छ। जसले शरीरलाई विभिन्न किसिमको रोगको संक्रमणबाट समेत बचाउँछ । गर्मीमा त […]

सन्तुलित भोजन : कुन खानेकुरामा कस्तो पोषक तत्व ?

सामान्यतः खानपान र त्यसको पोषक तत्वबारे जानकारी भएमा सन्तुलित खाना तयार गर्न सकिन्छ । हामले एकैथरी खानेकुरा बढी खाएमा विकार बन्छ । किनभने शरीरका लागि विभिन्न पोषक तत्वको आवश्यक पर्छ । अतः धेरैजसो पोषक तत्व हामीले खानेकुराबाट प्राप्त गर्छौं । हाम्रो शरीरलाई भिटामिन, खनिज र फाइटोकेमिकल्स जस्ता केहि पोषक तत्वको आवश्यक हुन्छ, जसले अंग र […]

भान्साको ओखती बेसार : अनेक फाइदा 

हाम्रो भान्साको अनिवार्य आवश्यक्ता हो, बेसार । दाल–तरकारीमा बेसार नभई हुन्न । किन बेसार नभई हुन्न ? हामीलाई लाग्न सक्छ, बेसार प्रयोग गरिएन भने दाल–तरकारीको रंग फिका हुन्छ । हेर्दा स्वादिलो देखाउनका लागि बेसार प्रयोग गरिन्छ । जबकी बेसार रंगको लागि मात्र होइन, स्वादको लागि पनि हो । महत्वपूर्ण कुरा त के भने, बेसारको प्रयोग […]

घरेलु पेय मोही : खान पचाउनदेखि शरीरलाई सितल राख्नसम्म

चर्को गर्मीमा घटघट मोही पिउन पाउँदा कस्तो हुन्छ ? गर्मीमा आँत तृप्त गर्नका लागि सर्बोत्तम पेय हो यो । त्यसो त भातसँग पनि यसको स्वाद गजब हुन्छ । मोही स्वादिलो त हुने नै भयो, स्वस्थ्यकर पनि । मोहीका अनेक गुण छन्, जसबाट हाम्रो स्वास्थ्य लाभान्वित हुन्छ । तर, एउटा कुरा भने ख्याल राख्नुपर्छ । अक्सर […]

मधुमेहमा अंगुर खान हुन्छ ?

अंगुरमा सोडियम, पोटासियम, सिट्रिक एसिड, सल्फेट, म्यानेसियम जस्ता विभिन्न प्रकारका विशेष तत्वहरु पाइन्छ, जुन हाम्रो स्वास्थका लागि निकै उपयोगी हुन्छन् । यसका साथै अंगुरको स्वाद पनि निकै मीठो हुन्छ, त्यसैले अधिकांश व्यक्तिलाई यो फल मनपर्छ । मधुमेहमा फाइदाजनक अंगुर प्रायः मानिसहरु अंगुरमा अत्यधिक मात्रामा चिनी (सुगर) हुन्छ, त्यसैले यो मधुमेहका रोगीहरुका लागि निकै हानिकारक हुन्छ […]

पूर्खाको कुरा : कस्तो खानपान उचित ?

खानाले शरीरलाई पोषण प्रदान गर्छ । निरोगी र जीवित राख्छ । त्यसैगरी खानाले नै हामीलाई रोगी र जीर्ण बनाउँछ । खानपानबीच पनि यस्तो भेद छ । खान नपाएर वा भोकमरीले मान्छेहरुको मृत्यु भएको छ । उचित खानाको अभावमा कुपोषणले ग्रस्त भएका छन् । जबकी आवश्यक्ताभन्दा बढी खाएर पनि मान्छेहरुको मृत्यु भएको छ । खाना खाएकै […]

कोरोना, लकडाउन र खानपान

कोरोना भाइरसको भय बढेसँगै समाजमा अनेक कुराहरु आए, खासगरी खानपानलाई लिए । यस्तो कुरा खाए कोरोना लाग्दैन, यस्तो खानाले भाइरस हटाउन सकिन्छ । इत्यादि । कुनै पनि जीवाणुको संक्रमण हुन नदिन खानाको प्रत्यक्ष भूमिका हुने भएता पनि कुनै खाना खाँदा संक्रमण नै नहुने वा निको हुने भन्ने सत्य होइन । अर्कोतिर घरमै बसिरहनुपर्ने अहिलेको बाध्यतासँगै खानापानमा […]

खानपानको कुरा : खाली पेटमा के नखाने ?

बेलाबखत ‘लिची खाएर बालबच्चाको मृत्यु’ भन्ने खबर आउँछ । खासगरी भारतमा यस किसिमको घटना दोहोरिरहन्छ। वास्तवमा लिची विषालु हुन्छ ? यो खान नहुने फल हो ? पक्कै होइन । तर, खाली पेटमा खाँदा शरीरभित्र हुने रासायनिक प्रतिक्रियाको कारण यो घातक बन्ने गर्छ । लिची आफैँमा स्वस्थ्यवर्द्धक फल हो । यसको अर्थ के भने कुनैपनि खानेकुरा […]

खानपानको कुरा : फलफूल कि जुस ?

गर्मी लागेको छ । घरभित्रै बस्नुपरेको छ । तिर्खा मेट्न, स्वस्थ्य रहन र दिन कटाउनका लागि पनि कतिपयले फलफूलको जुस बनाएर सेवन गरिरहेका होलान् । फलफूल खाने कि फलफूलको जुस ? यो आफ्नो रुची र स्वादमा भर पर्छ । धेरैजसो फलफूललाई जुस बनाएर सेवन गर्न सकिन्छ । कतिपय अवस्थामा ताजा जुस निकै लाभदायक हुन्छ । […]