Comments Add Comment

खाना

List Grid
मकैघरदेखि चियावालासम्म : व्यञ्जनसँगै रेष्टुरेन्टको व्याकरण पनि बदलियो

काठमाडौं । बागमतीको गल्छीबाट हरदम सुस्ताइरहने मन्द बतास, नागार्जुन डाँडामाथिबाट छरिएको घामको न्यानो, एकनासले गुञ्जिरहने सारंगीको पाश्र्व धुन, काँचको मझौला गिलासमा बाफ उड्दै गरेको तात्तातो चिया अनि आफ्नै आलोकमा मग्न दौंतरीहरु । आलोकनगरस्थित बागमती खोला–किनारको सन्ध्याकालीन कोलाज हो यो । ठ्याक्कै दुई वर्षअघि- बागमतीको सुसेली उदेकलाग्दो सुनिन्थ्यो । गाईबस्तुको गोठ, मलमूत्रको दुर्गन्ध र लुकीछिपी गाँजा […]

शारीरिक शुद्धिकरणका लागि आहार व्यवस्थापन

हाम्रो वातावरणमा विभिन्न प्रकारको विषाक्त पदार्थ उपस्थित छ । अनेकन प्रकारका खानपानले पनि हाम्रो शरीरभित्र यस किसिमको विकार पैदा गर्छ । साधारणतय हाम्रो शरीर तन्त्र यी विष संचयनलाई निष्काषित गर्न सक्षम हुन्छ । साथै एक दैनिक प्रक्रियाको रुपमा स्वतः निष्काषित पनि भइरहेको हुन्छ । यद्यपि जसरी ति विषाक्त तत्व एवं विकार शरीरबाट बाहिर निष्कासन हुनुपर्ने […]

कसरी पकाउँदा खानेकुराको पोषक तत्व नष्ट हुँदैन ?

खाना विभिन्न तरीकाले पकाइन्छ । कुनै खाना तारेर त कुनै उसिनेर पकाइन्छ । कुनै ग्रील गरिन्छ त कुनै हल्का फ्राई गरेर पकाइन्छ । खाना पकाउने तरीका पनि आ–आफ्नै हुन्छ । विभिन्न तरीकाले पकाउदा पनि कहिलेकाही जानेर वा नजानेर हामी खानामा भएको सम्पूर्ण पोषण तत्व सरक्षित गर्नमा असफल हुने गर्छौ । परिणामस्वरुप, स्वास्थ्यवर्दक तरीकाले खाना पकाउँदा […]

बाँसको ढुंग्रोमा पकाइएको चिया र बिरयानीको स्वाद

११ माघ, काठमाडौं । बाँसको गबुवा (ढुंग्रो)मा पकाइएको चियालाई बाँसकै जालीले छानेर बाँसकै कपमा कहिलै खानुभएको छ ? चिया मात्रै होइन, काठमाडौंमै हरियो बाँसमा राखेर पकाएको बिरयानीको स्वादसमेत चाख्न पाइन्छ । यसको लागि काठमाडौंको मैतीदेवीसम्म भने पुग्नैपर्ने हुन्छ । मैतीदेवीको सेतोपुलबाट रातोपुलतर्फ १०० मिटरजति अघि जाँदा दायाँतर्फ एउटा बाँसैबाँसले बनेको कटेज भेटिन्छ । झण्डै तीन […]

खानपानको तालमेल : कसरी तयार गर्ने सन्तुलित थाली ?

कस्तो खानपान गर्ने, कति गर्ने, कसरी गर्ने भन्ने कुराले हाम्रो स्वास्थ्य स्थिती निर्धारण गर्छ । त्यसैले खाना खाइरहँदा आफ्ना थालमा त्यही परिकार समावेश गरौं, जो स्वास्थ्यका लागि अपरिहार्य छ । आवश्यक छ । उपयुक्त छ । सुपाच्य छ । पोषणयुक्त छ । शुद्ध छ । संभव भएसम्म अनेक रंग तथा अनेकथरीका  फलफूल तथा सागसब्जीलाई खानामा […]

सुपाच्य खुराक : खिचडी

खिचडी मुख्य गरि चामल र दाल मिसाएर पकाइन्छ । यसमा मसलाको मात्रा धेरै कम राखिन्छ । यसलाई हामीले त्यत्तिकै सादा वा दहीसँग खान सक्छौं । यसको सेवनले हाम्रो शरीरलाई धेरै लाभ गर्ने भएकाले सबै डाक्टरहरुले बिरामी भएको बेलामा खिचडी खान सल्लाह दिन्छन् । साथै यसलाई आर्युर्वेदमा पनि महत्वपुूर्ण र जरुरी आहार मानिएको छ । यसमा […]

जंकफूडदेखि चिसो पेयसम्मले कसरी जीर्ण बनाउँछ शरीरलाई ?

शरीरमा प्रयाप्त मात्रामा पानीको अभाव र अस्वस्थ खाद्य पदार्थको सेवनको कारण उमेर ढल्केको जस्तो देखिन्छ । उचित मात्रामा पोषक तत्वको कमीको कारण स्वास्थ्यमा हानिकारक हुनुको साथै छालाको चमक पनि हराउँदै गएको हुन्छ । धेरै जसो मानिसहरु आफु जवान देखिनको लागि शारीरिक अभ्यास गरिरहेको हुन्छ । कपाल देखि लिएर छाला सम्म हरेक कुरामा ध्यान दिइरहेको हुन्छ […]

स्वस्थ्य जीवनका लागि जरुरी छ खानपानका यी आनीबानी

लामो आयु बाँच्नेहरुले भन्ने गरेका छन्, थोरै खाउँ, धेरै बाँच । हाम्रा धर्मशास्त्रहरुमा उल्लेख छ, अल्पहारी हुनुपर्छ । अर्थात धेरै खानेकुरा खाने मानिस रोगी र चाँडो बुढो हुन्छ । यो तथ्य त विज्ञानले समेत पुष्टि गरिसकेको छ । यी सबैको निष्कर्ष के भने, शारीरिक स्वास्थ्यका लागि खाना अनिवार्य आवश्यक्ता हो । तर, त्यही खाना सही […]

आयुर्वेद अनुसार कस्तो खानपानले शरीर निरोगी हुन्छ ?

आहार, निन्द्रा वा ब्रम्हाचर्य । यो मानव जीवनको तीन आधार स्तम्भ हो । यसमा आहार एक महत्वपूर्ण स्तम्भ हो । आहार के हो ? यसको बयान गर्दै महर्षि चरकले भनेका छन्, ‘अन्न–नलीद्वारा जुन पदार्थ आमाशयमा पुग्छ । र, त्यो हाम्रो शरीरमा धातुको पोषण, रक्षण र क्षतिपूर्ति गरेर जीवन–प्रक्रियालाई संयमित राख्छ । त्यही आहार हो ।’ […]

कस्तो खानेकुराले स्मरणशक्ति बढाउँछ ?

स्मरणशक्ति विकासका लागि हाम्रो जीवनशैली, खानपानको खास भूमिका हुन्छ । जब शारीरिक स्वस्थ्य ठीक हुन्छ, शरीर चुस्त र तन्दुरुस्त हुन्छ । स्मरण शक्ति तेज हुन्छ । खराब जीवनशैलीलाई त्याग्नैपर्छ, स्मरण शक्ति ह«ास हुनबाट बचाउनका लागि । योग, ध्यान, प्राणायम यस्तो विधी हो, जसले मस्तिष्कको कार्य संचालनलाई सही राख्छ । त्यसैले योग, ध्यान र प्राणायमलाई दैनिक […]

जाडोको पेय : स्वादिलो दुध र सख्खर

दुध आफैमा स्वादिलो हुन्छ । कतिले त्यसलाई थप स्वादिलो बनाउन चिनी मिसाउँछन् । मह मिसाउँछन् । सबैभन्दा राम्रो काइदा चाहि के भने, दुधमा सख्खर मिसाउनुपर्छ । यसरी सख्खर मिसाइएको दुधमा धिक मात्रामा सुक्रोज, ग्लुकोज, खनिज तरल र पानी हुन्छ । यसका साथै क्याल्सियम, फस्फोरस, फलाम र तामा पनि राम्रो मात्रामा पाइन्छ । तातो दुधसँग सख्खर खानु […]

भान्सालाई अस्पताल र खानालाई औषधिको रूपमा प्रयोग गरौं

काठमाडौं । कोभिड १९ ले मानव शरीरलाई रोगसँग लड्न सक्ने रोग प्रतिरोधी क्षमता (इम्युनिटी पावर) लाई कमजोर बनाइदिन्छ । कोभिड-१९ले रोग प्रतिरोधी क्षमतालाई कमजोर मात्र बनाएको छैन, विश्वव्यापी खाद्य असुरक्षालाई समेत बढावा दिइरहेको छ। खाद्य विज्ञहरूले भनेका छन् । ‘अस्वस्थ खानपानका कारणले एकातिर कुपोषण बढ्दै गएको छ भने अर्कोतिर आहारसँग सम्बन्धित बिरामीहरूको संख्या बढ्दो छ […]

लिच्छविकालीन शहरको राणाकालिन घरमा दार्जिलिङे स्वादको मःम

सतब्दी पुरानो खाँटी राणाकालिन घरमा बसेर, तिख्खर दार्जिलिङ स्वादको मःम खानुहुन्छ ? त्यसो हो भने तपाईं गहनापोखरी पुग्नुपर्छ । लिच्छवीकालिन विरासत आफैसँग समेटेर बसेकोे हाँडीगाउँ र गहनापोखरीको कथा एकछिन थाँती राखौं । यो ऐतिहासिक थलोमा पुगेपछि तपाईं नाम्गेल चोकतर्फ मोडिनुपर्छ । त्यहाँ भेटिन्छ, निम्बु क्याफे, रेष्ट्रो एन्ड बार । यो रेष्टुरेन्टको विशेषता के भने, तपाईं […]

यी खानपानले कसरी शरीरलाई हानी गर्छ ?

शरीरमा प्रयाप्त मात्रामा पानीको अभाव र अस्वस्थ खाद्य पदार्थको सेवनको कारण उमेर ढल्केको जस्तो देखिन्छ । उचित मात्रामा पोषक तत्वको कमीको कारण स्वास्थ्यमा हानिकारक हुनुको साथै छालाको चमक पनि हराउँदै गएको हुन्छ । धेरै जसो मानिसहरु आफु जवान देखिनको लागि शारीरिक अभ्यास गरिरहेको हुन्छ । कपाल देखि लिएर छाला सम्म हरेक कुरामा ध्यान दिइरहेको हुन्छ […]

जाडोमा मेथीको सागको फाइदा

मौसमी फलफूल, सागसब्जी नै शरीरका लागि अनुकुल हुन्छ । किनभने यस्ता फलफूल, सागसब्जी त्यही बेला उत्पादन हुन्छन्, जतिबेला हाम्रो शरीरलाई चाहिन्छ । जस्तो कि, अहिले मेथीको साग । यो सिजनमा पाइने सागसब्जीमा एक हो मेथीको साग । विभिन्न स्वास्थ्यबद्र्धक गुणहरुका कारण मेथीको साग अत्यन्त लाभदायक मानिन्छ । मेथीका यी ११ फाइदा के छ त ? […]

खानेकुरा नष्ट गर्ने प्रवृत्तिले खाद्य संकट

कोरोना महामारीपछि चीनका संचार माध्यामहरुले भविष्यमा खानेकुराको संकट उत्पन्न हुन सक्ने र त्यसका लागि आवश्यक सजगता अपनाउनुपर्ने सन्देश प्रवाह गरिरहेका छन् । यसका लागि अन्नबाली वा उत्पादन बढाएर मात्र होइन, आफुसँग भएको खानेकुरा नष्ट नगर्न पनि प्रेरित गरिरहेका छन् । खानेकुरा जुठो बनाएर नष्ट गर्ने प्रवृत्तिलाई सामाजिक रुपमै हतोत्साही गर्नका लागि चिनियाँ मिडियाहरुले एक स्वरमा […]

कस्तो होला पर्यावरणमैत्री खान्की ?

वैज्ञानिक भन्छन् कि, यदी जलवायु परिवर्तन, पानीको श्रोत र प्रदूषण जस्तो समस्या हटाउनका लागि अब विश्वले फ्लेक्सीटेरियन डाइट अपनाउनुपर्नेछ । तपाईं पक्कै अचम्मित हुनुभयो होला, के हो फ्लेक्सिटेरियन डाइट ? यो पूर्णत भेज होइन । ननभेज पनि होइन । भेजिटेरियन र ननभेजिटेरियनको मिल्दोजुल्दो रुप हो । फ्लेक्सिटेरियन डाइटमा मासु पूर्णत त्याग गरिदैन । बरु आफ्नो […]

ढल्कदो उमेरसँगै खानपानको तालमेल

जब उमेरले १८ वा २० बर्ष पुरा गर्छ, त्यसपछि भने यस किसिमको शारीरिक परिवर्तन धिमा हुन्छ । त्यसपछि उनीहरुको उचाई, मोटाई पनि करिब निश्चित हुन्छ । २५ वा ३० बर्षपछि मान्छेको शारीरिक विकास त्यती हुँदैन । उनीहरु हिजो जस्ता थिए, दुई बर्ष वा तीन बर्षपछि पनि उस्तै देखिन्छन् । बरु, उनीहरुमा बुढ्यौलीको रंग चढ्न थाल्छ […]

भान्सा : पारिवारिक स्वास्थ्यको स्रोत

भान्सा  हाम्रो खानाको स्रोत हो ।  खाना नै ति सम्पूर्ण स्रोत हुन्, जसले हामीलाई पोषण दिन्छ । त्यसो हो भने हामीले स्वास्थ्य एवं तन्दुरुस्त जीवनका लागि भान्सालाई महत्व दिनुपर्छ । यदि भान्सामा राम्रो खानेकुरा भएन, पकाउने शैली राम्रो भएन, फोहोर भयो भने त्यसले परिवारलाई रोगी बनाउँछ । यी कुरा सबैले बुझेका छन् । तर नबुझेका […]

भोजनको बर्गिकरण र मात्रा

शरीरलाई शक्ति प्रदान गर्न, शरीरलाई चलायमान बनाउन, शरीरलाई निरोगी तुल्याउन हामीले बाहिरी स्रोतबाट खानापान ग्रहण गर्नुपर्छ । हामी हिँड्छौ, बस्छौ, उफ्रन्छौ, खेल्छौ, काम गर्छौ । यस अवस्थामा शरीरलाई चाहिने आवश्यक उर्जा खानपानबाटै प्राप्त हुन्छ । हाम्रो शारीरिक अवयव पनि कमजोर हुन्छ, त्यसमा क्षति पुग्छ । अतः त्यसको क्षतिपूर्तिका लागि पनि भोजन आवश्यक छ । संक्षेपमा […]

विषाक्त खानेकुरा कसरी शुद्धीकरण गर्ने ?

बजारका खानेकुरा अर्ग्यानिक छैनन् । किटनासक, रसायनिक मल आदि प्रयोग गरिएका छन् । रहरलाग्दो देखाउन पनि रसायन प्रयोग गरिएका छन् । यी खानेकुरामा रहेका विषाक्त तत्व हटाउने केही सामान्य विधी छन् । कुनैपनि खानेकुरा सेवन गर्नुअघि सफा पानीले राम्ररी पखाल्नुपर्छ । एक पटक होइन, पटक पटक पखाल्नुपर्छ । अर्को विधी के भने, भाँडोमा पानी राख्ने […]