Comments Add Comment

खाना

List Grid
झोलामा खाना बोकेर हिँड्ने ‘हनुमानजी’

रविन्द्र सिंह बानियाँ अर्थात ‘हनुमानजी’ । धेरैलाई थाहा छ, उनी कलाकार हुन् । धेरैलाई यो कुरा पनि थाहा छ कि, उनले धेरै फिल्म खेलेकै छैनन् । थोरै फिल्म सही, मगजमा टाँसिइरहने चरित्र निर्वाह गरेका छन् । ‘टलकजंग भर्सेस टुल्के’देखि ‘जात्रा’सम्म उनको यात्रा कस्तो रह्यो ? ती तपसिलका कुरा हुन् । गुदी कुरा त, उनको जीवन […]

राजनराज सिवाकोटीको खान्की : गुन्द्रुकको झोल र तामा-बोडीमा हुरुक्कै

‘कुटुमा कुटु’, ‘पूर्व पश्चिम रेल’, ‘सुर्के थैली खोई’ जस्ता स्वादिलो गीतको थुप्रो लगाएका राजनराज सिवाकोटीको जीवन भने सादा र सरल छ । करियरको उत्कर्षमा पुग्दा समेत उनमा कुनै दम्भ छैन । अहंकार छैन । खासमा राजनराज आध्यात्मिक प्रवृत्तिका छन् । नियमित पूजापाठ गर्ने, मन्त्र जप गर्ने उनी तडकभडक जीवनशैली रुचाउँदैनन् । हिजोको दिनमा जस्ता थिए, […]

भान्साको काम : हामी किन पछि हट्ने ?

अहिले हामी धेरै सुविधाभोगी भयौं । हामी अरुमा आश्रति भयौ । यस्तो लाग्न थाल्यो कि, हाम्रो शरीर चल्न छाड्यो । हाम्रो मस्तिष्कले काम गर्न छाड्यो । नभए किन हामी यति धेरै अरुमा निर्भर हुँदैछौ ? यो प्रसंग म हाम्रो भान्सासँग जोड्न चाहन्छु । भान्साको सोझो सम्बन्ध हाम्रो मुख र पेटसँग छ । जब भान्सामा बनेको […]

जुजु धौः गर्मीको स्वादिलो पेय

हपहपी गर्मी । तिर्खाएको अवस्था । यतिबेला चिसो र स्वादिलो दही पाए कस्तो होला ? पक्कै पनि हामी यस्तो कल्पना गर्छौ । जब-जब तिर्खा लाग्छ, कुनै यस्तो पेयको सम्झना आउँछ, जसले आँत तृप्त हुन्छ । यस्तो पेयमा दही जतिको गुनिलो र स्वादिलो अरु के होला ? अब दहीको प्रसंग कोट्याएपछि, जुजु धौ किन छुटाउने । […]

लाक्पाज चुल्होः शान्त वातावरणमा, स्वादिलो खान्की

तपाईं शहरभित्र यस्ता ठाउँको खोजीमा हुनुहुन्छ, जहाँको वातावरण शान्त होस् । सीतल होस् । सुरम्य होस् । त्यसो हो भने तपाईं पुग्नुपर्छ, झम्सिखेलको लाक्पाज चुल्होमा । लाक्पाज चुल्हो । यो नाम सुन्ने बित्तिकै लाग्न सक्छ यो एउटा तिब्बती खाजा मात्र पाइने ठाउँ हो । तर, यहाँ आएपछि थाहा हुन्छ लाक्पाज चुल्होमा अरू थुप्रै परिकार खान […]

रैथाने स्वादः यसरी बनाउने पाल्पाली चुकाउनी

तपाईं पाल्पा जाँदै हुनुहुन्छ ? कुनै पाल्पाली कहाँ पाहुन लाग्नुभएको छ ? त्यसो भए तपाईंले छुटाउनै नहुने कुरा छ, चुकाउनी । अर्थात पाल्पाली चुकाउनी । शहरका कतिपय भोजनालयमा पनि तपाईंले यो परिकार पाउनुहुनेछ । तर, पाल्पाको रैथाने स्वाद पो नमिल्ने हो कि ? पाल्पालाई चिनाउने दुई कुरा छन्, कपडा र खानेकुरा । पहिलो, पाल्पाली ढाका । […]

मेरो स्वादः सुँगुरको मासु, रायो साग र अकबरे

फुटबलर भएपछि जे पनि पचाउनुपर्छ भन्छन् । मलाई पनि यो खाने, त्यो नखाने भन्ने छैन । जे आउँछ, मज्जाले खाइदिन्छु । दिनहुँ फुटबलको अभ्यास, व्यायाम गर्नुपर्छ । शारीरिक बलको काम बढी हुने भएकाले खानेकुरा भरपेट खानैपर्छ । खानामा म सौखिन त होइन, तर जस्तो खानेकुरा पनि एकपटक चाखौं भन्ने चाहि लाग्छ । फुटपाथको खानेकुरादेखि इन्डियन, […]

सर्वतः गर्मीको सर्वोत्तम पेय

चर्को घाम, तातो हावा, हपहपी गर्मी । पसिनाले निथ्रुक्क भिजेको बेला तपाईंलाई तिर्खा लाग्छ नै । यस्तो बेला तपाईंलाई लेकको चिसो पानी घटघट पिउन मन लाग्दो हो । जमिनको मुल फुटेर निस्किएको चिसो पानीले आँतलाई कम्ता सितल बनाउँछ ? तर, यस्तो पानी कहाँ पाउनु ? बोत्तलबन्द पानीले जो बजार पिटेको बेला । हुन त तिर्खा […]

यी चर्चित पुरुष, जो भान्साको काममा रमाउँछन्

हाम्रो समाजको अघोषित मान्यता हो, छोरी-चेलीलाई भान्साको जिम्मा दिने । यस्तो घर हुँदैन, जहाँ भात-भान्साका लागि पुरुषले पूर्ण जिम्मेवारी सम्हालेको होस् । भात पकाउने, भाँडावर्तन सफा गर्ने, सागसब्जी किनमेल तथा जोहो गर्ने, भात पस्कने काममा महिलालाई खटाइन्छ । मानौं यो काम उनीहरुको जन्मजात पेवा हो । छोरा मान्छे भएको घरमा एक जना बुढी आमा छिन् […]

‘वाचिपा’ तिख्खर स्वादको सीतन

तपाईं कुनै किरात बस्तीमा पाहुना लाग्दै हुनुहुन्छ भने, तपाईंलाई हार्दिकतासाथ टक्रयाइने एउटा परिकार हो, वाचिपा । संभवत तपाईंको लागि यो एकदमै नयाँ र नौलो स्वाद हुनेछ । किनभने ‘वाचिपा’ले अहिले त्यती व्यापकता पाइसकेको अवस्था छैन । यद्यपी गाउँघरतिर कुखुरा काटियो भने वाचिपा अनिवार्य बन्छ । किनभने वाचिपाको सीतन बिना कुखुराको मासु कहाँ स्वादिलो हुन्छ र […]

खानपान शैलीः पितापूर्खाबाट केही सिक्ने कि ?

हाम्रा पिता-पूर्खाले सदियौंदेखि खानपानको आफ्नै विशिष्ठ शैली अपनाउँदै आए । उनीहरु भुँईमा गुन्द्री (सुकुल) ओछ्याएर पँलेटी कसेर बस्थे । शीरको टोपी उतार्थे । आफ्नो भागमा आएकामध्ये केही खानेकुरा अघिल्तिर चढाउँथे । विस्तारै आनन्दपूर्वक भात खान्थे । खाना खाइरहँदा उनीहरु संवाद गर्दैर्नथे । हतार गर्दैनथे । गुनासो गर्दैनथे । जुठो छर्दैनथे । भन्थे, ‘खाना खाँदा राजसी […]

चिनियाँ परिकार, भारतिय स्वादः खाने हो वावर्चीको टाङ्ग्रा चाइनिज ?

अहिले नेपाली मेनुमा एउटा परिकार थपिएको छ, टाङ्ग्रा चाइनिज । खासमा यो इन्डो चाइनिज कुजीन हो । चिनियाहरुको विशेष खान्की । पछि भारतिय भूगोलमा यसको स्वाद र स्वरुप केही फेरियो । अन्ततः चिनिया र भारतिय स्वाद फ्युजन भएर जन्मियो, टाङ्ग्रा चाइनिज । अहिले यही परिकार नेपाली पारखीमाझ आइपुगेको छ । गजब चाहि के भने, चीन […]

यस्तो छ छिटो र मिठो पकाउने विधि

तपाईं भान्साको काममा कति रमाउनुहुन्छ ? खाना बनाउन जाँगर चल्छ ? कति थरीका खानेकुरा बनाउनल सक्नुहुन्छ ? तपाईं भन्नुहोला, ‘खाना पकाउने रहर त लाग्छ, तर त्यती ढंग पुग्दैन ।’ खाना पकाइरहँदा तपाईंले भान्सा धेरै फोहोर बनाउनु हुन्छ होला । मरमसला मिलाउने तौर तरिका नपुग्दो हो । एउटै परिकार बनाउन धेरै समय हुन्छ होला । खाना […]

भान्साको कामः झन्झटिलो कि रमाइलो ?

जब छोरी-बुहारीको कुरा उठ्छ, तब भन्ने गरिन्छ, ‘उनीहरुलाई चुल्हो-चौकामा अल्झाउनुहुन्न ।’ अर्थात छोरी-बुहारीलाई खाना पकाउने, भाँडावर्तन सफा गर्ने काममा मात्र सीमित गर्न हुन्न । हाम्रो बुझाई के छ भने, भात र भान्साको कामले छोरी-बुहारीको खुसी खोस्छ । खाना पकाउने चक्करमा उनीहरुको दिन गुज्रन्छ । खाना तयार गर्नु, पकाउनु, भात पस्कनु, भाँडावर्तन सफा गर्नु । यस्तै-यस्तै […]

‘बर्गर’ दुई हजार बर्ष पुरानो खान्कीः कसरी बनेको थियो ?

‘बर्गर’ आधुनिक जीवनशैलीमा फास्टफुडको यस्तो पर्याय बनेको छ, जो खासगरी युवापुस्ताको रोजाइमा पर्न थालेको छ । घतलाग्दो त के भने, बर्गरको इतिहास दुई हजार वर्ष पुरानो छ ।  यसलाई मंगोलियनहरुले समेत खाने गर्थे । त्यो कुन देश थियो जहाँ सबैभन्दा पहिले बर्गरसँग मिल्दोजुल्दो पकवान बनेको थियो । यस पछि क्रमश बर्गर तवाईको मुखको स्वाद बन्न […]

स्वस्थ्य भोजनको थालीः यसरी तय गरौं

सोच्नुहोस् त, तपाईंले आज के खानुभयो ? भात (चामल) आलुको तरकारी, गोलभेडाको अचार, कालो दाल । एक दुई टुक्रा गाजर वा मुला पनि । दिउसो नास्ता नि ? चाउमिन, मःम, चाउचाउ, बिस्कुट, चिया, कफी आदि । सामान्यतः बिहानको हाम्रो थालीमा जस्तो खान्की हुन्छ, रातीको खानामा पनि त्यही दोहोरिन्छ । दाल, भात, तरकारी । तपाईं/हामीलाई थाहा […]

फाइदा मात्र हैन, हानी पनि गर्छ मेवाले

मेवा, जो सर्वपि्रय फल हो । स्वास्थ्यका लागि यो अति हितकार मानिन्छ । त्यसैले त उखान बनाइएको छ, ‘सेवा गरे, मेवा मिल्छ ।’ अहिले बजारमा मेवा उपलब्ध हुन थालेका छन् । मौसमी फलफूल खोज्नेहरुको लागि यो उपयुक्त रोजाइ बन्नसक्छ । म्याग्नेसियम, पोटासियम, नियासिन, प्रोटिन तथा क्यारोटीनयुक्त तथा डायटरी फाइबरले भरिपूर्ण मेवा शरीरको लागि निकै फाइदाजनक मानिन्छ […]

नेपाल हुँदै भारतमा कसरी पुग्यो मःम ?

खासगरी नेपालको शहरी क्षेत्रमा सधैभन्दा सजिलो र स्वादिलो खानेकुरा के होला ? झटपट जवाफ आउन सक्छ, मःम । एउटा ठट्यौली छ । रेष्टुरेन्टको मेनुमा जतिसुकै आँखा लगाएपनि नेपालीले मगाउने भनेको मःम नै हो । यसबाट नेपालीको जिब्रो मःममा कति पल्किएको छ भन्ने देखाउँछ । अझ काठमाडौंको विशेष खान्की हो, मःम । यो शहरमा यस्ता चोक-गल्ली […]

शरीरको बनावट अनुसार कस्तो खानपान गर्ने ? 

चाहे अग्ला होस् वा पुड्को । चाहे मोटो हुन् वा दुब्लो । शरीरका विविधतालाई हामीले स्विकार्नुपर्छ । यी प्राकृतिक हुन् । र, प्रकृतिका हरेक रचना आफैमा सुन्दर हुन्छन् । त्यसैले हाम्रो शरीर जस्तोसुकै भएपनि त्यो आफैमा सुन्दर हुन्छ । हामीले आफ्नो शरीर मोटो भयो वा दुब्लो भयो भनेर गुनासो गरिरहनुको कुनै तुक छैन । किनभने कतिपय […]

जिन्दगी हुन्छ डामाडोल, जब बिग्रन्छ हर्मोनको खेल

प्रकृतिसँग विच्छेद भएर जसरी हामी बेलगाम जीवन बिताउने रहर गरिरहेका छौं, त्यसले हामीलाई अध्याँरोतर्फ धकेल्दैछ । पुरा शरीरको कन्ट्रोल प्यानल वा स्विच बोर्ड भनिने हाइपोथेलैमसदेखि लिएर शरीरको केमिकल म्यसेन्जरको भूमिका निर्वाह गर्ने हर्मोन्ससम्म स्वास्थ्यको कुनै न कुनै भाग, कुनै न कुनै रुपले अध्याँरोले घेरा हाल्दैछ । यो म्यासेन्जर्स किन असन्तुलित हुन्छ र यसलाई कसरी सन्तुलित […]

सन्तुलित भोजन कस्तो हुनुपर्छ ? स्वास्थ्य र खानपानको यस्तो छ सम्बन्ध

ब्यालेन्स डाइट अर्थात सन्तुलित भोजन । हामीले सुन्दै र भन्दै आयौं । तर, खानेकुरा कसरी सन्तुलित हुन्छ ? यसको सन्तुलन कसरी मिलाउने ? किनभने हाम्रो थालमा अक्सर दाल, भात, तरकारी, अचार हुनेगर्छ । कतिले दुध, दही, मोही पनि समावेश गर्छन् । कतिले घिउ, पनिर समावेश गर्छन् । कतिले माछा, मासु समावेश गर्छन् । कतिले सलाद, सागपात, […]