Comments Add Comment

धर्म-संस्कार

List Grid
राशी अनुसार देवीहरुको आराधना

नवरात्रिमा हामी नौ देवीहरुको पुजा आराधना गर्छौ । त्यहि क्रममा हामी विभिन्न देवीहरुको दर्शन गर्न मन्दिर जान्छौं । नवरात्रिका नौ दिनसम्म कतिले त पुजापाठ सहित ब्रत पनि बस्ने गर्छन् । हामीलाई हाम्रा हरेक देवीप्रति समान आराधना र विश्वास रहेको हुन्छ । तर आफ्नो राशी अनुसार देवीको पाठपुजा गर्नाले र ब्रत बस्नाले हरेक क्षेत्रमा आफुले चाहे […]

नवरात्रिको तेस्रो दिन चन्द्रघण्टाको पूजा कसरी गर्ने ?

पिण्डजप्रवरारुढा चण्डकोपास्त्रकेर्युता । प्रसादं तनुने महं चन्द्रघण्टेति विश्रुता ।। नवरात्रिको तेस्रो दिन आज  चन्द्रघण्टाको पूजा आराधना गरेर मनाइँदै छ । नवरात्र अवधिमा नौ देवी पुजिने परम्पराअनुसार आज चन्द्रघण्टाको पूजा–आराधना गर्न लागिएको हो । चन्द्रघण्टायो देवीको निधारमा घण्टी आकारको आधा चन्द्रमा छ । देवीको यो स्वरूप परम शान्तिदायक र कल्याणकारी हुने धार्मिक वचन छ । उनकाे […]

अस्तव्यस्त मनलाई एकाग्र हुन सिकाउने तेस्री दूर्गाको पूजा आज

आज यो वर्षको नवरात्रको तेस्रो दिन अर्थात् नवदूर्गामध्येकी तेस्री दूर्गा चन्द्रघण्टाको पूजा हुने दिन । नवदूर्गा मध्येकी तेस्री देवीको नामको शाब्दिक अर्थ खोतल्ने हो भने चन्द्रमा र घण्टको प्रतीकको रुपमा उनको नाम तयार पारेको पाइन्छ । हिन्दू शास्त्रका व्याख्याताहरुले मनको उतारचढावलाई नियन्त्रण गरेर यसलाई एकाग्र हुन सिकाउने देवीको रुपमा चन्दघण्टालाई मान्ने गरेका छन् । धार्मिक […]

शरीरमा यस्ता समस्या देखिए तत्काल रोक्नुपर्छ उपवास

आयुर्वेद शास्त्रका अनुसार शरीरमा रहेको विषाक्त पदार्थलाई समाप्त गर्नको लागि सबैभन्दा राम्रो तरिका उपवास या व्रत बस्नु हो । उपवास पेटभित्र रहेको ग्यासको समस्या समाधान गर्नको लागि सबैभन्दा उपयुक्त उपचार हो । आयुर्वेदले उपवासको कैयौं लाभबारे बताएको छ । आयुर्वेदले उपवास सम्बन्धी पनि कैयौं नियमहरु बताएको छ । लामो समयसम्म नियमित व्रत बस्ने भन्दा पनि […]

नवरात्रको दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणीको पूजा, यस्तो छ पूजाविधि

नवरात्रको दोस्रो दिन माता ब्रह्माचारिणीको पूजा अर्चना गर्ने गरिन्छ । ब्रह्मचारिणीको अर्थ हुन्छ जो असीम अनन्तमा विद्यमान वा गतिमान छ । ब्रह्मचर्यको शब्दले गतिमान हुनु र विद्यमानलाई जनाउने गर्दछ । अर्थात्, तुच्छता वा निम्नतामा नरहनु नै ब्रह्मचर्य हो । ब्रह्मचारिणीलाई शाब्दिक रुपमा भन्दा यो सर्व व्यापक चेतान हो भन्न सकिन्छ । अर्कोतर्फ ब्रह्मको अर्थ तपस्या […]

नौ ग्रहसँग नौ देवीको सम्बन्ध

दशैं भन्नासाथ दूर्गापूजाको कल्पना हाम्रो दिमागमा आइहाल्छ । दशैंका नौ दिनभरी विभिन्न देवीहरुको पूजा आराधना गछौं । देवीको दर्शनका लागि विभिन्न मन्दिरहरु जान्छौं । यसको पनि एउटा छुट्टै महत्व र रमाइलो पक्ष छ । दशैंको सुरुवात घटस्थापनाबाट नै हुन्छ, यसदिन हामी आफ्नो घर–घरमा जमरा राख्ने, देवीहरुको पूजापाठ गर्नेगर्छौं । दशैंका नौ दिनसम्म हामी बिहान नुहाएर […]

नवरात्रमा विशेष मेला लाग्ने नेपालका शक्तिपीठहरु कहाँ–कहाँ छन् ?

नेपालमा रहेका हिन्दू धार्मिक स्थलहरुलाई ‘श्री यन्त्र’को आकारमा स्थापना गरिएको छ भन्ने विश्वास गरिन्छ । श्री यन्त्रको बीचमा पशुपतिनाथलाई राखेर त्यसको आसपासमा हुने गरी विभिन्न धार्मिक स्थलहरु स्थापना गरिएको पाईन्छ । लिच्छविकालतिर पनि यही यन्त्रको आधारमा धार्मिक स्थलहरु स्थापनाको योजना तयार गरिन्थ्यो भन्ने भनाईहरु प्रचलनमा रहेको छ । लोकोक्तिको अनुसार श्री यन्त्र धनकी देवी मानिने […]

नवरात्रको व्रतमा गर्न नहुने कुराहरु

दशैंको नवरात्रि अर्थात नौरथाको महत्व छुट्टै हुन्छ । नौ दिनभरी विभिन्न देवीहरुको पूजा–आराधनाले सम्पूर्ण वातावरण नै धार्मिक भएको आभास हुन्छ । यो समयमा धेरै मानिसहरु व्रत पनि बस्छन् । देवीलाई प्रसन्न गर्नका लागि नौ दिनभरी व्रत त बस्नुहुन्छ । तर, व्रत बस्दा के–के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ भन्ने जानकारी नहुँदा व्रतको कुनै फलिफाप नहुन सक्छ । […]

नवरात्रको पहिलो दिन घटस्थापना कसरी मनाउने ? यस्तो छ महत्व

नेपालीहरुको मूल पर्व विजयादशमीको पहिलो दिन घटस्थापना आज घरघरमा जमरा राख्ने तथा घटको स्थापना गरेर मनाईंदैछ । सुख–समृद्धि र ऐश्वर्यको प्रतीक मानिने कलश स्थापना गर्ने दिन नवरात्रको पहिलो दिन अर्थात् घटस्थापना हो । घटलाई सुख–समृद्धि र ऐश्वर्य दायक तथा मंगलकारी मान्ने गरिएको छ । यसरी स्थापना गर्ने घटको मुखमा भगवान विष्णु, गलामा रुद्र एवं महादेव, […]

आध्यात्मिक ज्ञान : मृत्युसँग किन डराउने ?

अध्यात्मको मुख्य ध्येय भनेको नै मृत्युपछि मुक्तिको कामना गर्नु हो । अध्यात्मले जीवनलाई एउटा संक्षिप्त कालखण्डको रुपमा व्याख्या गर्ने गरेको हुन्छ भने मृत्युलाई शास्वत सत्य । त्यसैले यसले जीवनमा तीब्र वैराग्यलाई नै विशेष प्राथमिकता दिने गर्दछ । फेरि यो जगत्मा आउन नपर्नेगरी ईश्वरको सानिध्यमा पुग्नु नै हिन्दू धर्मशास्त्रका अनुसार मोक्ष अथवा मुक्ति हो । त्यसैले […]

आज इन्दिरा एकादशी : व्रत बस्दा पितृले मुक्ति पाउने विश्वास

आज आश्विन कृष्ण पक्षको एकादशी अर्थात् इन्दिरा एकादशी मनाईन्छ । यसदिन पितृहरुको श्राद्ध समेत गर्ने गरिन्छ । यस दिन एकादशी व्रत बस्नेको पितृले मुक्ति पाउने विश्वास गरिन्छ । जुनसुकै एकादशीको व्रतले पनि मानिसको जगतको बन्धनबाट मुक्ति मिल्ने विश्वास छ । तर, एकमात्र यो यस्तो एकादशी हो जसमा व्रत बस्नाले दिवंगत पितृहरुले मोक्ष पाउँछन् भन्ने विश्वास […]

के श्राद्ध गर्दा दिवंगत पितृहरु स्वर्ग पुग्छन् ?

श्राद्धहरु मध्येको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पार्वण श्राद्ध वा महालय श्राद्ध अहिले चलिरहेको छ । वेदले महत्वपूर्ण समय मानेको शरद ऋतुमा भाद्र शुक्ल पक्षको पूर्णिमापछि आश्विनको आमावश्यासम्म १६ दिनसम्म चल्ने भएकोले यसलाई हामी सोह्र श्राद्धको रुपमा समेत चिन्ने गर्दछौं । वेदले उल्लेख गरेको पितृ-यज्ञको पौराणिक नाम हो श्राद्ध कर्म । श्राद्ध कर्म पौराणिक युगपछि वैदिक कालमाभन्दा केही […]

चाणक्यको जीवनोपयोगी वचन

कौटिल्य नहुँदो हो त राजा चन्द्रगुप्त मौर्य यति सफल हुँदैनथे, जति उनको ख्याती छ । कौटिल्य अरु कोही होइनन्, चाणक्यको दोस्रो नाम हो । चाणक्यको रीति-नीति र धर्म सम्बन्धी व्याख्या यति गहिरो र अचुक छ कि, जसले हर-कोहीलाई जीवन जिउने सही बाटो देखाइदिन्छ । बर्तमानलाई श्रेष्ठ बनाउनुहोस् चाणक्य भन्छन्, जुन समय बितेर गयो, त्यसको पछुतो […]

देवताको शिल्पी ऋषि विश्वकर्माको पाँच रोचक कुरा

विश्वकर्मा एक महान ऋषि र ब्रम्हाज्ञानी थिए । ऋगवेदमा उनको बारेमा उल्लेख गरिएको छ । भनिन्छ, उनले नै देवताको घर, नगर, अस्त्र-शास्त्र आदि निर्माण गरेका थिए । उनी महान शिल्पकार थिए । अतः उनीसँग जोडिएका केही घतलाग्दा कुरा छन् । विश्वकर्माको जन्म ब्रम्हाको पुत्र धर्म तथा धर्मको पुत्र वास्तुदेव हुन् । धर्मकी वस्तु नामक पत्नीले […]

किन मनाइन्छ विश्वकर्मा पूजा ?

विश्वका आदि शिल्पकार भगवान विश्वकर्मा पूजा असोज १ गते बुधबार मनाइदैछ । उक्त दिन भगवान विश्वकर्माको जन्म भएको धार्मिक विश्वास छ । विश्वकर्मा पूजा कन्या संक्रान्तिको दिन मनाउने गरिन्छ । विश्वकर्मा पूजाको दिन उद्योग, कलकारखाना र हरेक किसिमका मेसिनहरुको पूजाआजा गरिन्छ । यो पूजा सबै कलाकार, शिल्पकार र औद्योगिक घराना, व्यापारी र मजदुरहरुले गर्छन् । […]

सोह्र श्राद्ध : श्राद्ध नगरे के हुन्छ ?

सोह्र श्राद्ध सुरु भएको छ । भाद्रशुक्ल पूर्णिमाको दिन पूर्णिमा तिथिको श्राद्ध गरी यसपछि आश्विन कृष्ण पक्षका १५ दिन क्रमशः प्रतिपदादेखि अमावस्या (औंसी)सम्म तिथिअनुसार श्राद्ध गरिने भएकाले यसलाई सोह्र श्राद्ध भनिएको हो । पर्व तिथिका अवसरमा गरिने श्राद्ध भएकाले यसलाई पारवन वा महालय श्राद्ध पनि भनिन्छ । पितृहरूलाई प्रसन्न पार्न तथा जानेर वा नजानेर पितृहरूको […]

हरितालिका तीजको पौराणिक कारण

हरितालिका तीज कसरी मनाउन थालियो भन्ने एउटा रोचक कथा आजको पावन अवसरमा रुचिपूर्ण हुन सक्छ । वास्तवमा यो कथा शिवजीले पार्वतीलाई सुनाएका थिए । शिव भगवानले पार्वतीलाई यो कथामा आफ्नो पूर्वजन्मको बारेमा सम्झाएका थिए । कथा यसप्रकार छ ः पार्वतीले पहिलो जन्ममा महादेव श्रीमान् पाउनका लागि सानो उमेरमा अति नै कठोर र घोर तपस्या गरेकी […]

द्रौपदीले पाँच पाण्डवसँग बिहे नगरेको भए ?

द्रौपदी महाभारतकी एक महत्वपूर्ण पात्र हुन् । द्रौपदी कस्ती थिइन् ? उनको चरित्र कस्तो थियो ? जीवन कस्तो थियो ? यसबारे बुझ्न एकदम कठिन छ । उनलाई त केवल कृष्णले सम्झन सक्थे । द्रौपदी श्रीकृष्णका मित्र थिइन् । मित्रले नै मित्रलाई बुझ्न सक्छन् । के भनिन्छ भने द्रौपदीले यस्ता चार गल्ती गरेका थिए, जसको कारण […]

कुश : वनस्पति एक, गुण र महत्त्व अनेक

प्रत्येक वर्ष भाद्र महिनाको औंसीका दिन कुशे औंसी पर्व मनाइन्छ । आजका दिन हिन्दु धर्मावलम्वीहरू वर्षभर देवकार्य तथा पितृकार्यमा प्रयोग गरिने पवित्र कुश घरघरमा भित्र्याउँछन् । कुश एक वनस्पति हो । यसलाई विभिन्न धार्मिक कार्यमा प्रयोग गरिन्छ । यसको आयुर्वेदिक तथा औषधीय महत्त्व पनि छ । व्राह्मणहरुद्वारा पूजा गरी छेदन् गरेर जजमानहरू कहाँ पुर्‍याइएको कुश […]

पिताको महिमा : किन पूज्य छन् पिता ?

पितृदेवो भवः अर्थात्  पिता भनेका  भगवान हुन् । जसरी यो संसार देखाउनलाई आमाको भूमिका हुन्छ, त्यसैगरी पिताले पनि आफ्ना सन्तानलाई यस संसारमा ल्याउन र उनको उज्ज्वल भविष्य बनाउन सधैं प्रयास गरिरहेका हुन्छन् । कहिले अभिभावक बनेर, कहिले असल शिक्षक बनेर, कहिले साथी बनेर र कहिले प्रेरणाको स्रोत बनेर  हरेक पिताले आफ्ना छोराछोरीको भविष्यलाई सफल बनाउन […]

चाणक्यका अनुसार यी आमाबुवा शत्रु समान हुन्छन्

भनिन्छ, आमा र बुवा यस्ता व्यक्ति हुन् जसले आफ्ना सन्तान आफूभन्दा सफल भएको हेर्न चाहन्छन् । आफूभन्दा खुसी भएको हेर्न चाहन्छन् । आफूभन्दा प्रसिद्ध भएको हेर्न चाहन्छन् । आमाबुवाले नै छोराछोरीका लागि सबै कुरा त्याग्छन् । त्यसैले त आमाबुवालाई देवता समान भन्ने गरिन्छ । शिव पुराणमा पनि बुवाआमाको महिमालाई बुझाउँदै आमाबुवा संसारभन्दा महान् हुन् भनिएको […]