Comments Add Comment

धर्म-संस्कार

List Grid
कसरी खुसी हुने ? महाभारतको यो कथाबाट सिक्नुहोस्

महाभारतमा थुप्रै कथा छन् । यहाँ चर्चा गर्न लागिएको कथा हो महाभारत शान्ति पर्वको।  यो कथा भीष्मले  युधिष्ठिरलाई  सुनाएका हुन् । कथा सुनाउनुअघि भीष्म भन्छन् –जसले समयभन्दा अघि नै कार्यको व्यवस्था गर्छ उसलाई ‘अनागतविधाता’ भनिन्छ ।  जसलाई ठीक समयमा वा परिआएका बखत काम गर्ने जुक्ति फुर्छ उसलाई ‘प्रत्युत्पन्नमति’ भनिन्छ ।  अनि जो आपत काल आउनुअघि […]

थाहा पाउनुहोस् १६ संस्कारको रहस्य, जसले हामीलाई पथभ्रष्ट हुन दिँदैन

‘संस्कार’ यो शब्द सुन्दा हाम्रो कान त्यती ठाडो हुँदैन । किनभने हामीलाई लाग्छ, यी पुराना कुरा हुन् । तर, संस्कार भनेको भनेको अनुशासित जीवनपद्धतीमा डोहोर्‍याउने माध्याम हो । संस्कारले हामीलाई सही मार्गदर्शन गर्छ । त्यसैले त भन्ने गरिन्छ, ‘संस्कारी घरानामा जन्मेहुर्केका व्यक्ति विनयी, विनम्र, अनुशासित, मर्यादित हुन्छन् ।’ संस्कार शब्दको व्युत्पत्ति संस्कृतको ‘सम’ एवं कृञ […]

यी हुन् महाभारतका मायावी र रहस्यमयी योद्धा

महाभारतमा को भन्दा को कम योद्धा थिए जो शक्तिशाली त थिए नै, तिनमा विचित्र किसिमका  सिद्धि एवं चमत्कारहरू समेत लबालब भरिएका थिए । श्रीकृष्ण त स्वयं भगवान विष्णु नै थिए, तर उनका अगाडि जो जो योद्धा लडिरहेका थिए ती पनि कसैभन्दा कम थिएनन् । कुरुक्षेत्रको युद्धमा यी योद्धाहरूले आफ्ना  मायावी एवं चमत्कारी क्रियाकलापले इतिहास नै […]

मनमा स्वार्थ राखेर दिइने दानको के सार्थकता भो र ?

हामी सामाजिक सञ्जालमा देख्छौं, गरिब, असाहय, दीनदुःखीलाई कसैलाई आर्थिक/भौतिक सहयोग गरेको । अरुको पीडावोध गरेर सहयोग गर्नु पक्कै सकारात्मक र प्रशंसनिय काम हो । तर, अहिले त्यसरी सहयोग गर्नेहरु उक्त दृश्यलाई मोबाइलमा कैद गरेर सामाजिक सञ्जालमा फैलाउन उद्वत रहन्छन् । यसबाट उनीहरुको मनोविज्ञान कस्तो बुझिन्छ भने, आफुले सहयोग गरेको कुरामा उनीहरुलाई दम्भ छ । र, त्यो […]

महाभारतका रहस्यमयी महिला

महाभारत विचित्र ग्रन्थ हो । यो महाकाव्यमा पात्रहरुको अनौठो संयोजन एवं विशेषता पाइन्छ । जहाा  संजय, सहदेव, भीम, अश्वत्थामा, बर्बरीक, घटोत्कचजस्ता थुप्रै चमत्कारिक एवं रहस्यमयी पुरुष पात्र छन् भने  त्यस्ता चमत्कारिक विशेषतायुक्त महिलाहरु पनि छन् जसको शक्तिका विषयमा महाभारतले मुक्तकण्ठले प्रशंसा गरेको छ । आफूमा निहित शक्तिका कारण प्रसिद्ध हुन सफल केही त्यस्ता महिला पात्रका […]

नागपञ्चमी मनाउनु भयो, अब जान्नुहोस् त्यसको खास कारण

आज नागपञ्चमी । हरेक वर्ष साउन महिनाको शुक्ल पक्ष पञ्चमी तिथिका दिन मनाइने यस पर्वमा नागको पूजा गरिन्छ अर्थात् नागपञ्चमी नागको पूजा गर्ने दिन हो। यो श्रद्धा र विश्वासको पर्व हो। यस दिन नागलाई धारण गर्ने भगवान् भोलेनाथ अर्थात् शिवको पूजा आराधना गर्नु शुभ मानिन्छ। नेपालमा नागसँग सम्बन्धित थुप्रै किम्वदन्ती पाइन्छन्। तीमध्ये गोरखनाथ रिसाएर नागलाई […]

शकुनिको पासाः लुकेको छ अचम्मलाग्दो रहस्य

जुवातास खेल्न प्रतिवन्ध छ । खासमा यो रमाइलो लागि खेलिने खेल हो । तर, यसमा पैसाको सौदावाजी हुनेगर्छ, जसले क्षणभरमै मान्छेलाई कंगाल बनाइदिन्छ । त्यही कारण यो सामाजिक विकृतिको रुपमा रहेको छ । जब जुवातासको कुरा आउँछ, पौराणिक पात्रको नाम स्मरण हुन्छ । उनी हुन्, सकुनी । जालझेलको सन्दर्भमा पनि सकुनीकै नाम आउँछ । खासरगरी […]

गुरुभक्त अभागी एकलव्य, यस्तो छ दुखलाग्दो कहानी

एकलव्य महाभारतका एक चर्चित पात्र हुन् जसले आˆनो बूढी औंला काटेर गुरुदक्षिणाका रूपमा बुझाएका थिए ।  विभिन्न पुराणमा यिनको विषयमा अनेक कुरा पाइन्छ । कसैले एकलव्यलाई शिकारीको छोरो भनेका छन् भने कसैले भिल्लको छोरो भनेका छन् । कतिपयले एकलव्य शूऽ भएका कारण गुरु द्रोणाचार्यले शिक्षा दिन नमानेको बताएका छन्।  जब कि यी कुरा गलत हुन् […]

भगवान शिवको सबैभन्दा ठूलो सत्रु थिए उनी, जो देवताका पत्नीलाई जबरजस्ती गर्थे

भनिन्छ, जालन्धर भगवान् शिवको तेजबाट उत्पन्न शिवकै छोरो थियो । जालन्धरलाई लक्ष्मीको भाइ अर्थात् समुद्रको पुत्रसमेत भनिएको पाइन्छ । आखिर जो भए पनि असुर जालन्धर भगवान शिवको सबैभन्दा ठूलो शत्रु रहेको बुझिन्छ । देवी भागवत पुराणका अनुसार जालन्धर शिवकै अंश थियो तर यो कुरा उसलाई थाहा थिएन । जालन्धर निकै शक्तिशाली थियो । इन्ऽलाई समेत […]

रत्न रहस्यः के यसले ग्रह-दोष निवारण गर्छ ?

अहिले रत्न धारण गर्ने ट्रेन्ड मौलाएको छ । औंठीमा, लकेटमा रत्न लगाउने गरिएको छ । कतिले आफ्नो शान-सौकतका लागि रत्न जडित औंठी लगाउने गरेका छन् भने, कतिले ग्रहदशाको अशुभ प्रभाव टार्नका लागि । तर, के रत्न फेसन मात्र हो ? स्टाइल मात्र हो ? यदि होइन भने यसले कसरी काम गर्छ ? रत्न धारण गर्नुको […]

महाभारत युद्धमा हातहतियारको ठेकेदार युयुत्सु, यस्तो छ रोचक कथा

गान्धारी गर्भवती भएका समयमा धृतराष्ट्रको सेवा आदि कार्य गर्नका लागि एक वणिक वर्गकी दासी नियुक्त थिइन् । धृतराष्ट्रले ती दासीलाई पनि बाँकी राखेनन्, उनले ती दासीसँग सहवास गरे । फलस्वरुप ती दासी गर्भवती भइन् । दासीले समय पुगेपछि एक पुत्र जन्माइन् जसको नाम युयुत्सु राखियो । धृतराष्ट्रको पुत्र भएका हुनाले युयुत्सुलाई पनि राजकुमारजस्तै सम्मान, शिक्षा […]

महाभारत कालमा पनि जहाज, विमान तथा परमाणु अस्त्र थिए ?

महाभारत कालमा समुद्री जहाज, विमान र परमाणु अस्त्र एवं दिव्यास्त्र थिए भनिन्छ । के यी कुा सत्य हुन् ? महाभारत कालका विषयमा विद्वानहरूले थुप्रै पुस्तक लेखेका छन् र यो कुरालाई सिद्ध गर्ने प्रयास गरेका छन् । अब सवाल उठ्छ, के अहिलेको भन्दा पनि उत्तम प्रविधि थियो त उतिबेला ? हेरौँ,  महाभारत कालमा जहाज, विमान र […]

यसरी थाहा पाउनुहोस् सुत्ने शैलीबाट आफ्नै रहस्य

पूर्वीय सभ्यतामा यस्ता शास्त्र एवं पुराणहरूको रचना गरिएको छ, जसको आधारमा कुनै पनि व्यक्तिको स्वभाव एवं भविष्य बताउन सकिन्छ । त्यस्तै शास्त्रहरूमध्ये एक हो- सामुन्द्रिक शास्त्र । समुद्र नामक ऋषिले लेखेका कारण यसको नाम सामुदि्रक शास्त्र वा समुद्र शास्त्र उनकै नामबाट रहन गएको हो । यो शास्त्रका अनुसार मानव शरीरका हरेक अंगले उसको स्वभावका विषयमा […]

द्रौपदी बाट भएका पाँच गल्ती, जसका कारण मच्चियो महाभारत

महाभारतकी एक प्रमुख पात्र हुन् द्रौपदी । पाञ्चाली एवं कृष्णाका नामले समेत चिनिने द्रौपदी पाञ्चालराज द्रुपदकी अयोनिजा पुत्री हुन् । उनको जीवन एवं चरित्रलाई बुझ्न निकै कठिन छ । द्रौपदीको बहुआयामिक चरित्र नै यसरी निर्माण गरिएको छ कि तत्कालीन समाजमा उनलाई बुझ्ने व्यक्ति सके आफैं पनि त्यस्तै रहस्यमयी कृष्ण मात्रै थिए सायद । कृष्ण द्रौपदीलाई […]

महाभारतका पाँच मामाः कति भयानक ?

महाभारतमा सकुनीको चर्चा धेरै छ । कंशको पनि । भगवान कृष्णका मामा हुन्, कंश । तर, उनीहरुवीच सौहार्द्ध सम्बन्ध थिएन । बरु दुबै एकअर्काका सत्रु थिए । त्यसो त महाभारतमा मामा तथा भान्जाहरूको थुप्रै प्रसंग छन् । एकातिर आˆनो भान्जालाई देखिनसहने मामा छन्, अर्काथरी सतहमा राम्रो तर भित्र भित्र सिध्याउन खोज्ने अनि अर्कातिर भान्जाका लागि […]

असुरराज ययाति : यी पौराणिक पात्रबाट धेरै कुरा सिक्न सकिन्छ

ययातिबाटै एसियाली जातिको जन्म भयो । यिनैबाट चन्द्रवंश अघि बढ्यो । पुराणका अनुसार ययाति प्रजापति ब्रहृमाका वंशमा जन्मिएका हुन् । ययातिका २ जना प्रमुख पत्नी थिए, देवयानी र शर्मिष्ठा । देवयानी असुर गुरु शुक्राचार्यकी पुत्री थिइन् भने शर्मिष्ठा दैत्यराज वृषपर्वाकी पुत्री । देवयानीबाट यदु र तुर्वसु नामका २ छोरा भए भने शर्मिष्ठबाट अनु, द्रुह्यु र […]

स्वरोदय विज्ञानः प्राण वायु र स्वस्थ जीवनको रहस्य

शरीर विज्ञान एवं रचना आफैमा अद्भूत छ । आँखा चिम्लेर सोच्नुहोस् त, हाम्रा भित्री अंगहरु कसरी चल्छ ? हामीले खाएको अन्नपानी कसरी शक्तिमा रुपान्तरण हुन्छ ? त्यसले कसरी आँखालाई दृष्टि दिन्छ, मस्तिष्कलाई चेतना दिन्छ ? जति सोच्यो, उति अनमोल लाग्छ हाम्रो शरीर । यही शरीरभित्र अनेक किसिमको शक्ति छ । त्यो शक्ति तपाईंसँग छ, हामीसँग […]

रुद्राक्ष किन लगाइन्छ ? यसको अद्भूत रहस्या जान्नुहोस्

रुद्राक्षको किस्सा त तपाईंले कति सुन्नुभयो, कति । एकमुखे रुद्राक्षको मूल्यदेखि बहुमुखे रुद्राक्षको गुणगानसम्म सुनिसक्नु भएकै छ । ठमेलतिर घुम्न निस्कनुहोस् वा पशुपतिनाथ, रुद्राक्षकै दोकान देख्नुहुनेछ । तपाईंलाई लाग्दो हो, यदि धेरै रुद्राक्ष कसेले किन्छ ? किन किन्छ ? हामीले तस्विरमा देखेका छौं, सुनेका छौं, भगवानले रुद्रक्ष धारण गरेको । भगवानले गलामा, पाखुरामा रुद्राक्ष धारण […]

साउने सोमबारः किन विशेष महत्व छ ?

साउन शिवजीसँग जोडिएको महिना हो । साउन महिनामा शिवको पूजा गरे सबै देवताको पूजा गरेबराबर फल प्राप्त हुन्छ भन्ने सनातन विश्वास छ । साउन महिना धार्मिक, प्राकृतिक एवं सांस्कृतिक दृष्टिकोणले महत्त्वपूर्ण भएकाले यो महिनालाई विशेष रूपमा लिइन्छ । विशेष गरी साउनको सोमबार शिवजीको व्रत एवं पूजा गर्ने चलन छ । पार्वतीले साउन महिनाभरि निराहर रही […]

के वास्तवमै भाग्यले सबैकुरा हुन्छ ? धार्मिक ग्रन्थको तथ्य यस्तो छ

सामान्यतय भन्ने गरिन्छ, आज हामी जे जस्तो फल भोग गरिरहेका छौं ती सबै हाम्रो पूर्वजन्मको कर्मकै कारण हुन्छ । तर, यो कुरा पूर्णतय सत्य छैन ।  समाजमा यस्ता कुराप्रति विश्वास हुनु भनेको यसमा केही अंशमा सत्यता हुन सक्छ ।  तर समाजमा यस्ता धारणा प्रचलित हुन्छन् र यस्तै धारणाका कारण हिन्दू धर्मलाई भाग्यवादीहरूको धर्म मानिन्छ । […]

मन्दिर किन धाउने ? यी हुन् १० लाभ

मन्दिर जानु, पूजाआजा गर्नुको अर्थ भगवानलाई खुसी तुल्याउनु मात्र हो ? आफ्नो मनोकांक्षा पुरा गराउनु मात्र हो ? किन यत्तिका मन्दिर बनाइए होलान् ? किन भक्तिभावको संस्कार बसाइए होलान् ? यवत् प्रश्नहरु स्वभाविक रुपमा उब्जन्छन् । मन्दिर धाउनु, पूजाआजा गर्नु भनेको भगवानलाई खुसी तुल्याएर त्यसको बदलामा आफ्नो इच्छा पुरा गराउनु होइन । यी त आस्थाको […]