पैसा कमाउनु सीप हो भने यसलाई जोगाएर राख्नु पनि एउटा कला पनि हो । त्यसैले, केही सानातिना नियमित बानी र नियम पालना गर्न सके कमाएको पैसा बचाउन सकिन्छ । र, यसले आर्थिक अवस्था बलियो बन्दै जान्छ ।
१. आम्दानीको १० देखि २० प्रतिशत अनिवार्य बचत गर्ने
धेरैले पहिला खर्च गरेर बाँकी रहेपछि मात्र बचत गर्छन्, जसले अनावश्यक खर्च बढाउँछ । यदि आम्दानी भएकै दिन १०–२० प्रतिशत अलग राख्ने बानी बसालियो भने भविष्य सुरक्षित हुन्छ । यो रकम फिक्स्ड डिपोजिट वा बचत खातामा राख्न सकिन्छ। नियमित बचतले ५ वर्षमै राम्रो रकम जम्मा हुनसक्छ ।
२. मासिक बजेट बनाउने र खर्च ट्र्याक गर्ने
हरेक महिना आम्दानी र खर्चको स्पष्ट बजेट बनाउनुपर्छ । मोबाइल एप वा साधारण नोटबुकमा दैनिक खर्च टिपोट गर्ने बानीले अनावश्यक खर्च घटाउँछ । बाहिरको खाना, अनलाइन शपिङ जस्ता खर्च नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। बजेटले खर्च अनुशासनमा राख्छ र बचत बढाउँछ ।
३. आपतकालीन कोष
कम्तीमा ६–१२ महिनाको खर्च बराबरको रकम सजिलै निकाल्न मिल्ने ठाउँमा राख्नुपर्छ । जागिर गुम्दा, बिरामी पर्दा वा अचानक ठूलो खर्च आउँदा यसले ठूलो राहत दिन्छ । नेपालमा स्वास्थ्य खर्च महँगो भएकाले यस्तो कोष झन् आवश्यक छ। यो नहुँदा ऋणमा फस्ने जोखिम धेरै बढ्छ ।
४. अनावश्यक ऋणबाट टाढा रहने
क्रेडिट कार्ड वा व्यक्तिगत कर्जामा महँगा सामान किन्ने बानीले बचत नष्ट गर्छ । घर र शिक्षा जस्ता आवश्यक कुरामा मात्र कर्जा लिनुपर्छ र चाँडै तिर्ने योजना बनाउनुपर्छ । नेपालमा ब्याजदर १०–१५ प्रतिशतभन्दा बढी हुन्छ । ऋणमुक्त जीवनले मानसिक शान्ति दिन्छ र बचतमा ध्यान केन्द्रित गर्न सजिलो हुन्छ ।
५. सानो रकमबाट नियमित बचत सुरु गर्ने
महिनाको ५ हजार वा १० हजार भए पनि बचत सुरु गर्न सकिन्छ । सानो रकमले पनि समयसँगै ब्याजको फाइदा दिन्छ । नेपालमा एसआइपी मार्फत म्युचुअल फन्डमा १ हजारबाट सुरु गर्न सकिन्छ। नियमित बचत नै सफलता हो । थोरै-थोरै जम्मा गर्दा प्रारम्भमा कम लाग्न सक्छ, तर बानी बस्छ र दबाब कम हुन्छ ।
६. वित्तीय ज्ञान बढाउने
वित्तीय ज्ञान दिने किताबहरू, युट्युबका कन्टेन्ट, नेपालमा शेयर, एसआइपी, एफडीबारे बुझ्दा पैसा फस्ने जोखिम कम हुन्छ । धेरैले ज्ञान नहुँदा घाटा बेहोर्छन् । साप्ताहिक १–२ घण्टा समय दिएर सिक्दा लगानीमा आत्मविश्वास बढ्छ । यो लगानीको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति बन्नेछ ।
७. परिवारसँगै वित्तीय योजना बनाउने
श्रीमान-श्रीमती, छोराछोरी सबैलाई बजेट, बचत र लक्ष्यको महत्व बुझाउन सकिन्छ । परिवारले साथ दिएमा खर्च नियन्त्रण सजिलो हुन्छ । नेपालमा धेरै परिवारमा एउटाले मात्र योजना बनाउँदा असफल हुन्छ । सँगै बचत गर्ने, लक्ष्य राख्ने गर्दा राम्रो हुन्छ । यस्तो सामूहिक प्रयासले सफलता छिटो आउँछ ।
