जिराफ पृथ्वीको सबैभन्दा अनौठो, सुन्दर र आकर्षक जनावरमध्ये एक हो । जिराफको लामो घाँटी, अग्लो शरीर, ठूल–ठूला धब्बा र शान्त स्वभावले सधैं मानिसको ध्यान खिच्दै आएको छ । नेपालमा जिराफ प्राकृतिक रूपमा पाइँदैनन् । यी मुख्य रूपमा अफ्रिकाका सवाना क्षेत्रमा मात्र देखिन्छन् । अफ्रिकाको खुला मैदानमा यिनीहरूको वास्तविक सौन्दर्य देख्न सकिन्छ ।
उनीहरू पर्यावरणीय सन्तुलनमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् । उनीहरू उच्च रूखका पात खाएर वनस्पतिको वृद्धि नियन्त्रण गर्छन् र टाढाबाट खतरा देखेर अन्य जनावरहरूलाई समेत सतर्क गराउँछन् ।
१. अफ्रिकाको सवाना क्षेत्रमा बसोबास
जिराफहरू मुख्य रूपमा अफ्रिकाका सुक्खा सवाना, खुला मैदान र हल्का जङ्गल क्षेत्रमा बस्छन् । यी क्षेत्रहरूमा एकेसिया रूख र झाडीहरू प्रशस्त पाइन्छन्, जुन उनीहरूको मुख्य खाना र आश्रय हो । नेपाल वा अन्य एसियाली देशमा जिराफ प्राकृतिक रूपमा पाइँदैनन् ।
२. संसारकै अग्लो जनावर
जिराफहरू पृथ्वीको सबै भन्दा अग्लो जनावर हुन् । एक वयस्क भाले जिराफ ५.५ मिटर (१८ फिट) सम्म अग्लो हुन सक्छ, जसमा घाँटी मात्र २ मिटर लामो हुन्छ ।
रोचक कुरा के छ भने, उनीहरूको घाँटीमा हड्डीको संख्या मानिसको जस्तै ७ वटा मात्र हुन्छ, तर प्रत्येक हड्डी निकै लामो र बलियो हुन्छ । यो उचाइले उनीहरूलाई रूखको टुप्पोमा रहेका पात सजिलै खान मद्दत गर्छ ।
जिराफको उचाइ उनीहरूको सबैभन्दा राम्रो सुरक्षा प्रणाली हो । उनीहरू टाढाबाटै सिंह, हाइना वा अन्य शिकारी जनावरलाई देख्न सक्छन् । उनीहरूको दृष्टि क्षमता अत्यन्त तेज हुन्छ । खतरा देखिएपछि उनीहरू ५० किमी प्रति घण्टासम्मको गतिमा दौड्न सक्छन् । उनीहरूको बलियो खुट्टाले शिकारीलाई हानी घाइते बनाउन सक्छ ।
३. धेरै खाने जनावर
जिराफहरू पूर्ण शाकाहारी हुन् । उनीहरू मुख्य रूपमा एकेसिया रूखका पात र कोपिला खान्छन् । उनीहरूको ५० सेन्टिमिटर लामो जिब्रो र लामो घाँटीले अग्लो ठाउँका पात सजिलै टिप्न सक्छ ।
जिराफहरू दिनको आधाभन्दा बढी समय खाना खानमै बिताउँछन् । उनीहरूले दैनिक ४५ किलोसम्म पात खान सक्छन् । धेरै खाए पनि उनीहरूको विशेष पाचन प्रणालीले यसलाई सजिलै पचाउँछ । यो बानीले उनीहरूलाई ठूलो शरीर कायम राख्न ऊर्जा दिन्छ ।
४. कम पानी पिएर पनि बाँच्ने क्षमता
जिराफहरूलाई धेरै पानी पिउनुपर्दैन । आवश्यक पानीको धेरै मात्रा उनीहरूले खाने पातबाटै प्राप्त गर्छन् । केही दिनसम्म पानी नपिए पनि उनीहरू सहजै बाँच्न सक्छन् । यो क्षमता सुक्खा सवाना क्षेत्रमा बाँच्नका लागि निकै उपयोगी देखिन्छ।
५. समूहमा बस्ने जनावर
जिराफहरू सामाजिक स्वभावका हुन्छन् । उनीहरूको समूहलाई ‘टावर’ भनिन्छ । एक टावरमा प्रायः १०–२० सदस्य हुन्छन्, जसमा पोथी र साना बच्चाहरू बढी हुन्छन् । समूहमा बस्दा उनीहरूले एकअर्कालाई खतराबारे जानकारी दिन्छन् ।
