मलमास के हो ?
हिन्दु धर्ममा करिब प्रत्येक ३ वर्षमा एकपटक आउने अतिरिक्त महिनालाई मलमास, अधिक मास वा पुरुषोत्तम मास भनिन्छ । यो महिना चन्द्र पात्रो र सौर पात्रोबीचको समय फरक मिलाउन थपिने गरिन्छ ।
धार्मिक रूपमा यो महिनालाई भगवान विष्णुको विशेष महिना मानिन्छ । धेरै मानिसहरूले यस समयलाई पूजा, व्रत, ध्यान र आत्मशुद्धिको अवसरको रूपमा लिन्छन् । त्यसैले मलमास केवल पात्रोको अतिरिक्त महिना मात्र नभई आध्यात्मिक साधनाको विशेष समय पनि हो ।
मलमास किन आउँछ ?
हिन्दु पात्रो चन्द्रमाको गति अनुसार चल्छ भने सौर पात्रो सूर्यको गति अनुसार चल्छ । चन्द्र वर्ष करिब ३५४ दिनको हुन्छ तर सौर वर्ष ३६५ दिनको हुन्छ । यसरी हरेक वर्ष लगभग ११ दिनको फरक पर्न जान्छ । यही फरक धेरै वर्षसम्म जोडिँदै जाँदा करिब ३० दिन पुग्छ । त्यो समय मिलाउन हिन्दु पात्रोमा एउटा अतिरिक्त महिना थपिन्छ, जसलाई अधिक मास वा मलमास भनिन्छ । यसरी धार्मिक पात्रो र ऋतुबीचको सन्तुलन कायम गरिन्छ ।
मलमासमा के गर्न हुन्छ ?
मलमासलाई भगवान विष्णुको आराधनाका लागि विशेष आध्यात्मिक समय मानिन्छ । यस समयमा विष्णु पूजा, गीता पाठ, भागवत सुन्ने, जप, तप, ध्यान, भजन–कीर्तन र दान–पुण्य गर्ने चलन छ । तुलसी पूजा, दीपदान तथा व्रत बस्नु पनि विशेष फलदायी मानिन्छ ।
धेरै धार्मिक ग्रन्थमा यो महिनामा गरिएको पुण्यको फल सामान्य दिनभन्दा धार्मिक मान्यता अनुसार विशेष पुण्य प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ । त्यसैले, मानिसहरू यस समयलाई आत्मिक शान्ति, सकारात्मक सोच र धार्मिक साधनाका लागि उपयोग गर्छन् ।
मलमासमा वर्जित गरिएका कुरा
हिन्दु मान्यता अनुसार मलमासमा विवाह, गृह प्रवेश, नयाँ व्यापार सुरु गर्ने, नामकरण, ब्रतबन्ध जस्ता शुभकार्य गर्न उपयुक्त मानिँदैन । यसको मुख्य कारण यो महिना भौतिक सुखभन्दा आध्यात्मिक साधनाका लागि समर्पित भएको विश्वास हो ।
धेरै ज्योतिष तथा धार्मिक परम्परामा यो समय पूजा, व्रत र आत्मशुद्धिमा केन्द्रित हुनुपर्ने भनिएको छ । यद्यपि, दैनिक जीवनका आवश्यक काम भने सामान्य रूपमा गर्न सकिन्छ । धार्मिक विश्वास अनुसार शुभकार्य अर्को शुभ साइतमा गर्दा राम्रो फल मिल्ने मान्यता छ ।
धार्मिक मान्यता अनुसार मलमासमा गर्भ रहँदा जन्मिने बच्चाको स्वास्थ्य र भविष्यमा असर पर्न सक्छ भन्ने पुरानो विश्वास केही समाजमा पाइन्छ । यसै कारण केही परम्परामा यो समयमा श्रीमान–श्रीमतीले संयम पालन गर्न भनिएको छ ।
धार्मिक कथा
पुराणहरूमा उल्लेख भएअनुसार पहिले यो अतिरिक्त महिनालाई कम महत्त्वको मानिन्थ्यो र अरू महिनाहरूले यसलाई स्वीकार गर्दैनथे । त्यसपछि यो महिना भगवान विष्णुसँग पुगेको कथा पाइन्छ । भगवान विष्णुले यस महिनालाई आफ्नो नाम 'पुरुषोत्तम मास' दिएर विशेष धार्मिक महत्त्व भएको महिनाको रूपमा सम्मान प्रदान गरे ।
मलमास कहिले सकिन्छ ?
यसपटक मलमास औंशीको भोलिपल्ट जेठ ३ गतेबाट सुरु भई औंशी सकिने असार १ गते समाप्त हुनेछ ।
