ओझेलमा परेको अद्भुत चरा
अफ्रिकाको विशाल सवानामा सिंह, हात्ती र चितुवाले धेरै चर्चा पाउँछन् । तर त्यही मैदानमा एउटा अनौठो चरा पनि बाँचिरहेको छ, जसलाई धेरैले चिन्दैनन् । यो हो कोरी बस्टार्ड । विशाल शरीर, बलियो खुट्टा र फराकिलो पखेटा भएको यो चरा संसारकै सबैभन्दा भारी उड्न सक्ने चरामध्ये एक मानिन्छ ।
भारी तौल भए पनि उड्न सक्ने क्षमता
कोरी बस्टार्डको तौल १८ देखि २० केजीसम्म पुग्न सक्छ । यति भारी भएर पनि उड्न सक्ने भएकाले यो संसारकै विशेष चरामध्ये एक मानिन्छ । यसको पखेटाको फैलावट ७ देखि ९ फिटसम्म हुन्छ । सामान्य अवस्थामा यो जमिनमै हिँड्न रुचाउँछ । तर खतरा महसुस भएमा केही दूरी दौडिएपछि आकाशमा उड्छ । एकपटक उडान भरेपछि भने निकै स्थिर र शक्तिशाली रूपमा लामो दूरीसम्म उड्न सक्षम हुन्छ ।
जमिनमै बित्छ अधिकांश जीवन
अन्य चराझैं रुखमा बस्ने बानी कोरी बस्टार्डमा हुँदैन । यो खुला घाँसे मैदान र सुक्खा सवानामा बस्न रुचाउँछ । दिनभरि जमिनमा हिँड्दै खाना खोज्ने यसको बानी हुन्छ । सामान्यतया ढिलो हिँड्ने यो चरा खतरा देख्नेबित्तिकै निकै छिटो दौडन सक्छ । यसको खुट्टा अत्यन्त बलियो हुन्छन् । आवश्यक पर्दा यसले शिकारीलाई शक्तिशाली लात हान्न सक्छ ।
अवसरवादी सर्वाहारी चरा
कोरी बस्टार्ड खानाको मामिलामा निकै अवसरवादी हुन्छ । यसले कीराफट्याङ्ग्रा, दीमक, छेपारो, साना सर्प र अन्य साना जीवहरू खान्छ । कहिलेकाहीँ मरेका जनावरको मासुसमेत खान सक्छ । यसले बीउ, घाँस र वनस्पति पनि खाने भएकाले यसलाई सर्वाहारी चरा मानिन्छ ।
प्रेम प्रदर्शनले सबैलाई चकित पार्छ
प्रजनन मौसममा भाले कोरी बस्टार्डको व्यवहार पूर्ण रूपमा बदलिन्छ । पोथीलाई आकर्षित गर्न यसले आफ्नो घाँटी फुलाउँछ, पुच्छर फैलाउँछ र प्वाँख फिजाउँछ । त्यसपछि मैदानमा गर्वका साथ हिँड्दै गहिरो आवाज निकाल्छ । यसको आवाज मानिसलाई स्पष्ट नसुनिए पनि निकै टाढासम्म पुग्न सक्छ । यो प्रदर्शन कहिलेकाहीँ एक घण्टासम्म चल्ने गर्छ ।
बच्चा हुर्काउने जिम्मा आमाको
प्रजननपछि भालेको भूमिका लगभग समाप्त हुन्छ । बच्चा हुर्काउने सम्पूर्ण जिम्मेवारी पोथीले एक्लै सम्हाल्छे । पोथीले जमिनमा सानो गुँड बनाएर अण्डा राख्छे । बच्चा निस्किएपछि आमाले उनीहरूलाई खाना खोज्न सिकाउँछे र सधैं सुरक्षा दिन्छे । साना चल्लाहरू निकै कमजोर हुने भएकाले धेरै बच्चा पहिलो वर्षमै शिकारीको सिकार बन्न सक्छन् ।
अस्तित्व संकटमा परेको दुर्लभ चरा
मानव गतिविधिका कारण कोरी बस्टार्ड आज संकटको नजिक पुगेको प्रजाति मानिन्छ । मासुका लागि शिकार, अवैध रूपमा पाल्ने चलन र खेती तथा बस्ती विस्तारका कारण यसको प्राकृतिक बासस्थान घट्दै गएको छ । केही क्षेत्रमा परम्परागत औषधिमा प्रयोगका लागि समेत यसको हत्या गरिन्छ । पछिल्ला वर्षहरूमा यसको बसोबास क्षेत्र उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ ।
