आजबाट सोह्र श्राद्ध अर्थात् पितृपक्ष सुरु भएको छ । आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि आश्विन शुक्ल प्रतिपदासम्म रहने यस अवधिमा दिवङ्गत आफन्त तथा पूर्वजलाई सम्झेर तर्पण, पिण्डदान र सिदादान गर्ने परम्परा छ । पितृप्रति श्रद्धा र सम्मान व्यक्त गर्ने विशेष समयका रूपमा सोह्र श्राद्धलाई लिइन्छ ।
किन भनिन्छ ‘सोह्र श्राद्ध’ ?
पितृपक्षमा पर्ने विभिन्न तिथिमा पितृकार्य गरिने भएकाले यसलाई नेपाली समाजमा ‘सोह्र श्राद्ध’ भनिन्छ । आफ्नो दिवङ्गत आफन्तको मृत्यु भएको तिथिका आधारमा श्राद्ध गर्ने गरिन्छ । त्यसैले, यसलाई पितृपक्ष वा महालय श्राद्ध पनि भनिन्छ ।
पितृलाई किन सम्झिन्छन् ?
वैदिक सनातन परम्परामा आफ्ना पूर्वजप्रति सम्मान र कृतज्ञता व्यक्त गर्नुलाई महत्त्व दिइन्छ । सोह्र श्राद्धमा दिवङ्गत आफन्तलाई सम्झेर उनीहरूको नाममा तर्पण दिइन्छ । चाडपर्व, यज्ञयज्ञादि तथा ठूला धार्मिक कार्य गर्नुअघि आफ्ना पितृलाई श्रद्धापूर्वक सम्झिने परम्परा रहेकाले दसैँअघि सोह्र श्राद्ध गर्ने चलन बसेको मानिन्छ ।
श्राद्धमा के गरिन्छ ?
पितृको मृत्यु भएको तिथिका दिन परिवारले धार्मिक विधिअनुसार श्राद्ध गर्ने परम्परा छ । पितृको तिथि थाहा नभएका व्यक्तिले पनि पितृपक्षमा तोकिएका विशेष तिथिमा श्राद्ध गर्ने चलन रहेको धर्मशास्त्रीय परम्परामा उल्लेख छ । यस दिन पितृको नाममा पवित्र जल अर्पण गर्ने तर्पण, पिण्डदान र सिदादान गरिन्छ ।
श्राद्ध नगर्दा के हुन्छ ?
सोह्र श्राद्ध गर्नु धार्मिक आस्था र परम्परासँग जोडिएको विषय हो । शास्त्रीय मान्यताअनुसार पितृप्रति आफ्नो दायित्व पूरा गर्न श्राद्ध गरिन्छ । श्राद्ध गर्दा पितृऋणबाट मुक्त भइने र चित्तशुद्धि हुने विश्वास छ ।
दसैँअघि नै किन गरिन्छ ?
सोह्र श्राद्धपछि बडादसैँजस्ता ठूला चाडपर्वको क्रम सुरु हुन्छ । त्यसैले, चाडपर्व र ठूला धार्मिक कार्यअघि आफ्ना दिवङ्गत पितृलाई सम्झने परम्परा रहेको धर्मशास्त्रविद्हरू बताउँछन् ।
कहाँ गरिन्छ ?
श्राद्ध कर्मलाई आफ्नै घरमा गर्नु उत्तम मानिन्छ । यदि घरमा श्राद्ध तर्पणादि कार्य सम्भव नभए नजिकैको तीर्थस्थल वा मन्दिरमा गर्नु पनि उत्तिकै उपयुक्त र फलदायी नै मानिन्छ ।
