६१ वर्षका भए शाहरुख खान, जन्मदिनमा जान्नुहोस् उनका १० रोचक कुरा

बलिउडमा धेरै कलाकार आए, धेरैले नाम र दाम कमाए । तर केही कलाकार यस्ता हुन्छन्, जो पर्दामा देखिने पात्रमा मात्र सीमित रहँदैनन्, दर्शकको जीवनकै एउटा हिस्सा बनिदिन्छन् ।
शाहरुख खान त्यस्तै अभिनेता हुन् ।

रोमान्स होस् वा संघर्षको कथा, उनको अभिनयले तीन दशकभन्दा लामो समयदेखि दर्शकलाई बाँधिरहेको छ ।

रोमान्सका उनी पर्याय हुन्, त्यो भनिरहनै पर्दैन । उनी करोडौँ प्रशंसकका प्रिय कलाकार हुन् र अभिनयसँगै व्यवसायमा पनि आफ्नो पकड जमाएका व्यक्ति हुन् ।

पर्दामा दुई हात फैलाएर प्रेम व्यक्त गर्ने उनको शैली जति चर्चित छ, पर्दाबाहिरको उनको जीवन, गौरीसँगको सम्बन्ध, फिल्म छनोट गर्ने तरिका र व्यवसाय विस्तारको यात्रा पनि उत्तिकै चासोको विषय छ ।

दिल्लीमा जन्मिएका शाहरुखले बलिउडमा प्रवेश गर्दा उनीसँग कुनै फिल्मी विरासत थिएन । तर आत्मविश्वास, मेहनत र अभिनयप्रतिको लगावका भरमा उनले आफ्नो छुट्टै साम्राज्य खडा गरे ।

जहाँसम्म उनको सफलताको कुरा छ, त्यसलाई फिल्मको कमाइ वा सम्पत्तिले मात्रै मापन गर्न सकिँदैन । फरक–फरक भूमिकामा आफूलाई प्रस्तुत गर्ने क्षमता, दर्शकसँग सम्बन्ध स्थापित गर्ने शैली र पर्दामा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाउने खुबीले उनलाई अन्य कलाकारभन्दा अलग बनाएको छ ।

यस्तै, रोमान्सका बादशाह शाहरुखका जीवनका केही रोचक कुरा…

१. बाल्यकालदेखि नै अभिनयको मोह

सानो छँदा देखेको सपना सधैँ सानै रहँदैन । कहिलेकाहीँ त्यही सपना मानिसको पहिचान बन्छ ।

शाहरुख खानको जीवनमा अभिनयप्रतिको मोह पनि यस्तै थियो । फिल्ममा देखिन थालेपछि मात्रै उनी अभिनयमा आकर्षित भएका होइनन्, बाल्यकालदेखि नै उनलाई स्टेजमा उभिन, प्रस्तुति दिन र चर्चित कलाकारहरूको नक्कल गर्न मन पर्थ्यो ।

उनले दिल्लीको सेन्ट कोलम्बस स्कुलमा अध्ययन गरेका थिए । पढाइसँगै खेलकुद र अन्य गतिविधिमा पनि सक्रिय उनी विद्यालयले प्रदान गर्ने ‘स्वर्ड अफ अनर’ सम्मानबाट पुरस्कृत भएका थिए ।

पछि उनले दिल्लीको हंसराज कलेजबाट अर्थशास्त्रमा स्नातक तहको अध्ययन पूरा गरे । त्यसपछि जामिया मिलिया इस्लामियामा आमसञ्चार विषयमा स्नातकोत्तर तहको पढाइ सुरु गरे पनि पूरा गर्न सकेनन् ।

अभिनयलाई व्यावसायिक रूपमा अघि बढाउन उनले थिएटर निर्देशक ब्यारी जोनसँग प्रशिक्षण लिए । बाल्यकालको रुचि, थिएटरको अभ्यास र अभिनयप्रतिको लगावले उनको फिल्मी यात्राको आधार तयार गर्‍यो ।

२. आमाबुबालाई सानै उमेरमा गुमाए

शाहरुखको जीवनमा सफलतासँगै गहिरो व्यक्तिगत दुःख पनि जोडिएको छ । उनका बुबा मीर ताज मोहम्मद खानको सन् १९८१ मा निधन भएको थियो ।

त्यसपछि सन् १९९० मा उनकी आमा लतीफ फातिमाको पनि निधन भयो । आमाबुबाको निधनले शाहरुखलाई गहिरो असर पारेको थियो ।

विभिन्न अन्तर्वार्तामा उनले आमाबुबालाई गुमाउँदाको पीडाबारे बताएका छन् । उनी आफ्नो सफलताको यात्रा सुरु हुँदै गर्दा परिवारका सबैभन्दा नजिकका अभिभावक गुमाउन पुगेका थिए ।

३. अमृता सिंहसँगको चिनजानदेखि गौरीसँगको प्रेमसम्म

शाहरुखको जीवनमा प्रेम र सम्बन्धको चर्चा गर्दा गौरी खानको नाम सबैभन्दा अगाडि आउँछ । उनीहरूको चिनजान युवावस्थामा भएको थियो ।

लामो प्रेमसम्बन्धपछि दुवैले २५ अक्टोबर १९९१ मा विवाह गरे । गौरीसँग विवाह गर्नुअघि शाहरुख फिल्म क्षेत्रमा आजको जस्तो स्थापित भइसकेका थिएनन् ।

उनीहरूको सम्बन्धको सुरुवात उनको व्यावसायिक सफलताभन्दा पहिल्यै भएको थियो । समयसँगै गौरी पनि इन्टेरियर डिजाइन र व्यवसायको क्षेत्रमा स्थापित भइन् ।

शाहरुख र गौरीले मिलेर रेड चिलिज इन्टरटेनमेन्ट स्थापना गरे । यसरी उनीहरूको सम्बन्ध पारिवारिक जीवनमा मात्रै सीमित रहेन, व्यावसायिक सहकार्यसम्म पनि विस्तार भयो ।

अभिनेताका रूपमा शाहरुखले पर्दामा अनेक प्रेमकथा प्रस्तुत गरेका छन् । तर गौरीसँगको लामो वैवाहिक सम्बन्ध उनको वास्तविक जीवनको सबैभन्दा चर्चित पक्षमध्ये एक हो।

४. ‘फौजी’बाट सुरु भएको यात्रा, ‘दीवाना’ले दिलायो पहिचान

आज शाहरुखलाई ठूलो पर्दाका सुपरस्टारका रूपमा चिनिन्छ । तर उनको अभिनय यात्राको महत्त्वपूर्ण सुरुवात टेलिभिजनबाट भएको थियो ।

सन् १९८८ मा प्रसारण भएको ‘फौजी’ धारावाहिकमा उनले अभिमन्यु रायको भूमिका निर्वाह गरेका थिए । त्यसपछि ‘सर्कस’लगायतका धारावाहिकमा पनि देखिए ।

हिन्दी फिल्ममा प्रवेश गरेपछि उनको प्रारम्भिक सफलताका लागि सन् १९९२ मा प्रदर्शन भएको ‘दीवाना’ महत्त्वपूर्ण बन्यो ।

रोचक कुरा, उनले ‘दिल आशना है’ पहिले साइन गरेका थिए र त्यसको छायांकन पनि ‘दीवाना’भन्दा अघि पूरा गरेका थिए । तर ‘दीवाना’ पहिले प्रदर्शनमा आयो ।

त्यसपछि ‘बाजीगर’ र ‘डर’जस्ता फिल्ममा उनले परम्परागत नायकभन्दा फरक पात्र निर्वाह गरे । पछि ‘दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे’, ‘कुछ कुछ होता है’ र ‘वीर–जारा’जस्ता फिल्मले उनलाई रोमान्सको बादशाहको रुपमा स्थापित गर्‍यो ।

५. नकारात्मक पात्रदेखि रोमान्सका बादशाहसम्म

शाहरुख खानलाई सम्झिँदा धेरैको मनमा प्रेमिल नायकको छवि आउँछ । तर उनको फिल्मी यात्रा रोमान्टिक भूमिकाबाट मात्रै बनेको होइन। करिअरको सुरुवाती चरणमै उनले ‘बाजीगर’, ‘डर’ र ‘अञ्जाम’ जस्ता फिल्ममा नकारात्मक छाया भएका पात्र निर्वाह गरे ।

प्रेम, जुनून र प्रतिशोधले निर्देशित ती पात्रले उनलाई परम्परागत नायकभन्दा फरक रूपमा चिनाए ।

पछि ‘दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे’मा राजको भूमिकाले उनको छविलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍यायो । त्यसपछि शाहरुख बलिउडका रोमान्टिक नायकका रूपमा झन् लोकप्रिय भए। तर उनी प्रेमकथामै सीमित रहेनन् ।

‘स्वदेश’मा देश फर्किएको वैज्ञानिक, ‘चक दे! इन्डिया’मा महिला हक्की टोलीका प्रशिक्षक र ‘माइ नेम इज खान’मा फरक मनोवैज्ञानिक विशेषता भएको पात्र बनेर उनले आफ्नो अभिनयको अर्को पाटो पनि देखाए ।

शाहरुखको रोमान्सको कुरा गर्दा अभिनेत्री काजोललाई छुटाउन मिल्दैन।

पर्दामा उनीहरूको जोडी यति लोकप्रिय भयो कि ‘दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे’, ‘कुछ कुछ होता है’ र ‘कभी खुशी कभी गम’का प्रेमदृश्य आज पनि दर्शकको सम्झनामा छन् ।

उनीहरूको केमेस्ट्रीको विशेषता अभिनयमा मात्रै थिएन, पर्दाबाहिरको मित्रतामा पनि थियो।

‘दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे’ प्रदर्शनको २५ वर्ष पुगेका बेला शाहरुखले राज र सिमरनको प्रेम दर्शकलाई विश्वसनीय लाग्नुमा आफूहरूबीचको सहज मित्रताको भूमिका रहेको बताएका थिए ।

सेटमा उनीहरू ठट्टा गर्थे, खुलेर कुरा गर्थे र एकअर्कासँग सहज थिए । यही सहजता प्रेमदृश्यमा पनि झल्किन्थ्यो।

अझ रोचक कुरा, पर्दामा प्रेम व्यक्त गर्न माहिर शाहरुख वास्तविक जीवनमा भने आफू महिलासँग घुलमिल हुन लजाउने गरेको बताउँथे । सन् २०१५ मा उनले वास्तविक जीवनमा आफू केटीहरूलाई प्रभावित पार्न त्यति सिपालु नभएको बताएका थिए।

पर्दामा लाखौँ दर्शकलाई प्रेम गर्न सिकाउने नायक वास्तविक जीवनमा भने प्रेम व्यक्त गर्न लजाउँथे । शाहरुखको व्यक्तित्वको यो विरोधाभास पनि कम रोचक छैन।

६. मन्नत : कुनै दिन आफ्नै बनाउने सपना देखेको घर

हरेक सपना पूरा हुनुअघि मनमा जन्मिन्छ । शाहरुख खानका लागि पनि मुम्बईको बान्द्रास्थित ‘मन्नत’ कुनै समय त्यस्तै एउटा सपना थियो ।

सन् १९९७ मा फिल्म ‘यस बोस’को गीत ‘चाँद तारे’को छायांकनका क्रममा शाहरुखको नजर समुद्र किनारमा रहेको एउटा भव्य भवनमा पर्‍यो ।

त्यसबेला त्यसको नाम ‘भिल्ला भिएना’ थियो । भवन देखेपछि उनलाई यो घर मन पर्‍यो। तर मन पर्नु र आफ्नो हुनु फरक कुरा थियो ।  त्यतिबेला उनीसँग त्यो घर किन्ने अवस्था थिएन । उनले घर देखे, मन पराए र एक दिन आफ्नै बनाउने सपना मनमा राखे ।

समय बित्यो । फिल्मी करिअर अघि बढ्दै गयो । अन्ततः सन् २००१ मा शाहरुखले त्यही भवन खरिद गरे ।

कुनै दिन छायांकनका क्रममा बाहिरबाट हेरेको घर अब उनको आफ्नै निवास बन्यो । पछि त्यसको नाम ‘मन्नत’ राखियो ।

तर घर किनेपछि पनि त्यसलाई आफूले चाहेअनुसार सजाउन पर्याप्त पैसा थिएन । त्यसपछि उनकी पत्नी गौरी खानले घरको भित्री सजावट र डिजाइनको जिम्मेवारी सम्हालिन् ।

यसरी ‘मन्नत’ शाहरुखको मात्रै होइन, दुवैको सपना र मेहनतसँग जोडियो ।

आज ‘मन्नत’को अगाडि प्रशंसकहरू घण्टौँ उभिन्छन् । उनीहरू शाहरुखको एक झलक पाउन त्यहाँ पुग्छन् ।

हरेक वर्ष नोभेम्बर २ मा शाहरुखको जन्मदिन मनाउन भारतका विभिन्न सहरबाट हजारौँ प्रशंसक उनको घरबाहिर पुग्छन् । मध्यरातदेखि नै ‘मन्नत’ अगाडि जम्मा हुने उनीहरू घण्टौँसम्म आफ्नो प्रिय कलाकारको एक झलक पर्खिन्छन् ।

शाहरुखले पनि वर्षौँसम्म घरको बाल्कोनीमा आएर हात हल्लाउँदै, आफ्नो चर्चित पोज दिँदै प्रशंसकलाई अभिवादन गर्ने गरेका छन् ।

७. फिल्मबाहिर पनि फैलिएको व्यवसायिक साम्राज्य

शाहरुखको आम्दानीको स्रोत अभिनय मात्रै होइन । उनी विज्ञापन, फिल्म निर्माण र अन्य व्यावसायिक गतिविधिमा संलग्न छन् ।

उनले पत्नी गौरी खानसँग मिलेर सन् २००२ मा ‘रेड चिलिज इन्टरटेनमेन्ट’ स्थापना गरेका थिए। यो कम्पनी फिल्म निर्माणका साथै दृश्य प्रभाव अर्थात् भिजुअल इफेक्ट्ससम्बन्धी काममा पनि सक्रिय छ।

त्यस्तै, उनी इन्डियन प्रिमियर लिग (आईपीएल) टोली कोलकाता नाइट राइडर्सका सहमालिक हुन्। सन् २००८ मा आईपीएल सुरु भएदेखि नै उनको नाम यो टोलीसँग जोडिएको छ ।

यसरी अभिनयबाट कमाएको लोकप्रियतालाई उनले फिल्म निर्माण र खेलकुद व्यवसायमा समेत विस्तार गरेका छन् । उनको यही व्यावसायिक साम्राज्यले सम्पत्ति बढाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

हुरुन इन्डिया रिच लिस्ट २०२६ अनुसार शाहरुख खानको अनुमानित सम्पत्ति १० हजार करोड भारतीय रुपैयाँ छ । अघिल्लो वर्षको सूचीमा उनको सम्पत्ति १२ हजार ४९० करोड रुपैयाँ अनुमान गरिएको थियो ।

सम्पत्तिको अनुमान अघिल्लो वर्षको तुलनामा घटे पनि उनी भारतकै सबैभन्दा धनी अभिनेता बनेका छन् ।

८. टेलिभिजन प्रस्तोतादेखि अन्तर्राष्ट्रिय सम्मानसम्म

शाहरुखले फिल्ममा अभिनय गर्नुका अतिरिक्त टेलिभिजन कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरेका छन्।

‘कौन बनेगा करोडपति’को तेस्रो सिजनमा प्रस्तोताका रूपमा देखिएका उनी ‘क्या आप पाँचवीं पास से तेज हैं?’ र ‘जोर का झटका’जस्ता कार्यक्रमसँग पनि जोडिएका थिए ।

उनको लोकप्रियता भारतमा मात्रै सीमित छैन । दक्षिण एसियाली समुदायको ठूलो उपस्थिति भएका विभिन्न देशमा उनका फिल्मका दर्शक छन् ।

उनले चलचित्र क्षेत्रमा पुर्‍याएको योगदानका लागि सन् २००५ मा भारतको पद्मश्री सम्मान प्राप्त गरेका थिए । सन् २०१५ मा एडिनबर्ग विश्वविद्यालयले उनलाई मानार्थ विद्यावारिधि प्रदान गरेको थियो ।

लामो समयसम्म दर्शकसँग सम्बन्ध कायम राख्नु र अभिनयबाहिर पनि आफ्नो पहिचान विस्तार गर्नु उनको यात्राका महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन् ।

९. लामो अन्तरालपछि ‘पठान’ र ‘जवान’बाट धमाकेदार पुनरागमन

शाहरुखको करियरमा उतारचढाव पनि आएका छन् । सन् २०१८ मा प्रदर्शन भएको ‘जिरो’पछि उनी केही वर्ष मुख्य भूमिकामा नयाँ फिल्म लिएर पर्दामा देखिएनन् ।

तर सन् २०२३ मा ‘पठान’ र ‘जवान’मार्फत उनी ठूलो पर्दामा फर्किए । दुवै फिल्मले बक्स अफिसमा उल्लेखनीय सफलता हासिल गरे ।

त्यही वर्ष प्रदर्शन भएको ‘डंकी’ले पनि उनको फिल्मी यात्रामा अर्को फरक विधा थप्यो ।

त्यसपछि ‘जवान’मा गरेको अभिनयका लागि उनले सन् २०२५ मा ७१औँ राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कारअन्तर्गत उत्कृष्ट अभिनेताको सम्मान प्राप्त गरे ।

सोही विधामा ‘१२थ फेल’का लागि विक्रान्त मेसी पनि पुरस्कृत भएका थिए ।

लामो करियर, बीचमा आएको अन्तराल र त्यसपछि प्राप्त सफलताले शाहरुखको फिल्मी यात्रामा नयाँ अध्याय थप्यो ।

१०. तीन सन्तानका पिता, परिवारसँग जोडिएको अर्को परिचय

शाहरुखको व्यक्तिगत जीवनको चर्चा गर्दा गौरीसँगको सम्बन्ध र तीन सन्तानको परिवार छुटाउन सकिँदैन । सार्वजनिक जीवनमा लामो समय बिताएका कलाकारका लागि पारिवारिक जीवनलाई सन्तुलित राख्न उनी माहिर छन् ।

तीन सन्तान आर्यन खान, सुहाना खान र अबराम खानको पनि सञ्चारमाध्यममा निरन्तर चर्चा भइरहन्छ । आर्यन मनोरञ्जन क्षेत्रको निर्माणसम्बन्धी काममा सक्रिय छन् भने सुहानाले अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गरेकी छन् ।

अबराम आफ्ना अभिभावकसँग सार्वजनिक कार्यक्रममा देखिँदा चर्चामा आउने गर्छन् ।