‘रङ्गभेदविरुद्ध नेपाल र दक्षिण अफ्रिका सँगै थियौं, अब आर्थिक साझेदारीको पालो’

तपाईंको यस भ्रमणको उद्देश्य के हो ?

तपाईंलाई थाहै छ, म नेपालका लागि दक्षिण अफ्रिकाको उच्चायुक्तका रूपमा नियुक्त छु। त्यसैले समय–समयमा यहाँ आएर हामीले हाम्रो सम्बन्धलाई कसरी सुदृढ बनाउन सक्छौँ भन्ने विषयमा छलफल गर्छु। यो सहकार्य सरकारको तहमा मात्र सीमित हुनुहुँदैन। व्यावसायिक क्षेत्र, नागरिक समाज, प्राज्ञिक समुदाय र थिङ्क ट्याङ्कहरूसँग पनि सम्बन्ध विस्तार गर्नु हाम्रो उद्देश्य हो।

काठमाडौंमा बिताएका पछिल्ला चार दिन निकै फलदायी रहे। नेपालमा नयाँ सरकार गठन भएको छ। त्यसैले नयाँ प्रशासनसँग परिचित हुन र आगामी दिनमा कसरी सहकार्यलाई निरन्तरता दिन सकिन्छ भन्नेबारे छलफल गर्न यहाँ आउनु महत्त्वपूर्ण थियो। हामी नेपालका घटनाक्रमलाई नजिकबाट नियालिरहेका छौँ।

अगस्ट २६ मा भएका दुःखद घटनाप्रति दक्षिण अफ्रिकाका राष्ट्रपति र त्यहाँका जनताका तर्फबाट हामीले समवेदना व्यक्त गरेका छौँ। तपाईंलाई थाहै छ, नेपाल भ्रमणमा आएका दक्षिण अफ्रिकाका छ जना नागरिक आकस्मिक बाढीबाट प्रभावित भएका थिए। उनीहरू अझै बेपत्ता छन्। उच्चायुक्तका रूपमा मैले उनीहरूको अवस्थाबारे जानकारी माग्ने धेरै अनुरोध प्राप्त गरिरहेको छु। ती अनुरोध परिवारका सदस्यहरूबाट मात्रै आएका छैनन्, दक्षिण अफ्रिकामा यस घटनाबारे व्यापक समाचार प्रकाशित भएकाले पनि चासो बढेको छ। हामी नेपाल सरकार र नेपाली जनताप्रति पुनः समवेदना तथा ऐक्यबद्धता व्यक्त गर्न चाहन्छौँ।

पछिल्ला केही दिनमा हामीले परराष्ट्र सचिवसँग भेट्ने अवसर पायौँ। उहाँ मेरा असल मित्र हुनुहुन्छ, किनभने उहाँले यसअघि दक्षिण अफ्रिकाका लागि नेपालको उच्चायुक्तका रूपमा काम गर्नुभएको थियो। त्यही समयदेखि हाम्रो परिचय छ। भेटमा हामीले परराष्ट्र मन्त्रालयसँगको सहकार्यलाई कसरी सुदृढ बनाउन सकिन्छ भन्नेबारे छलफल गर्‍यौँ। परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालसँगको भेट पनि निकै फलदायी रह्यो। हामीले उहाँलाई दक्षिण अफ्रिका भ्रमणको निमन्त्रणा दिएका छौँ, ताकि दुई देशबीचको सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउने उपायबारे छलफल गर्न सकियोस्।

अब धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ, दक्षिण अफ्रिकाको स्वतन्त्रता सङ्घर्षमा नेपालले अत्यन्त महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको थियो। यस ऐतिहासिक सम्बन्धलाई कसरी हेर्नुहुन्छ ?

सन् १९६२ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घले रङ्गभेदविरुद्धको विशेष समिति गठन गरेको थियो र नेपाल त्यस समितिमा सहभागी थियो। सन् १९६९ देखि सन् १९९४ मा दक्षिण अफ्रिकामा लोकतन्त्र स्थापना भई उक्त समिति विघटन हुँदासम्म नेपालले २५ वर्ष उपाध्यक्षका रूपमा काम गरेको थियो। त्यसैले हाम्रो स्वतन्त्रता र लोकतन्त्रको पक्षमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीभित्र आवाज उठाउने क्रममा नेपाल संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महत्त्वपूर्ण साझेदार थियो।

नेल्सन मण्डेलाले जेलबाट रिहा भएपछि यसबारे बोल्नुभएको थियो। उहाँले स्वतन्त्रता सङ्घर्षका क्रममा अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीभित्र नेपालले निर्वाह गरेको महत्त्वपूर्ण भूमिकाप्रति आभार व्यक्त गर्नुभएको थियो। हाम्रो सम्बन्धको ऐतिहासिक आधार निकै बलियो छ।

सन् १९९४ मा हामीबीच औपचारिक कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भयो। संयुक्त राष्ट्रसङ्घअन्तर्गतका बहुपक्षीय मञ्चमा हामीले नजिकबाट सहकार्य गर्दै आएका कारण हाम्रो राजनीतिक सम्बन्ध निकै बलियो छ। हामी दुवै जीवन्त लोकतन्त्र हौँ र बहुपक्षीयता तथा संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय प्रणालीमा विश्वास गर्छौँ।

त्यसैगरी, जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी कार्यलाई अघि बढाउनु पनि हाम्रो साझा प्राथमिकता हो। हिमालयका हिमनदीहरू पग्लिँदै जानु र त्यसले नेपालमा पारिरहेको प्रभाव नेपालको कारणले भएको होइन। विश्वव्यापी कार्बन उत्सर्जनमा नेपालको योगदान नगण्य छ, तर विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिको असर नेपालले गम्भीर रूपमा भोगिरहेको छ। त्यसैले जलवायु परिवर्तन न्यूनीकरण र त्यसका असरअनुकूलनका लागि विशेषगरी प्रविधि आदानप्रदानमा जोड दिँदै जलवायुसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय संरचना महासन्धि (यूएनएफसीसीसी) अन्तर्गत सहकार्य जारी राख्नु महत्त्वपूर्ण छ।

त्यत्तिकै महत्त्वपूर्ण विषय विपद् जोखिम न्यूनीकरण पनि हो। विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिका कारण समुद्री सतह बढिरहेको छ र जलवायु परिवर्तनले विश्वभरका देशलाई प्रभावित पारिरहेको छ। हामीले देखिरहेका आकस्मिक बाढीले मानव जीवनमा मात्रै नभई खाद्य सुरक्षालगायत हाम्रो जीवनका अन्य पक्षमा पनि प्रत्यक्ष असर पार्छ।

यी विषयमा द्विपक्षीय र बहुपक्षीय दुवै तहमा सहकार्य कसरी सुदृढ बनाउन सकिन्छ भन्नेबारे हामीले छलफल गरेका छौँ। यी मुद्दामा हाम्रा धारणा धेरै हदसम्म समान छन्। परराष्ट्र मन्त्रालयसँग भएका बैठक र दुई देशबीचको सम्बन्धलाई आगामी दिनमा कसरी अघि बढाउन सकिन्छ भन्ने विषयमा हामी निकै सकारात्मक छौँ।

सन् २०२४ मा दुई देशबीच कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको ३० वर्ष पूरा भयो। तर, द्विपक्षीय व्यापार र लगानी अझै सीमित छन्। आर्थिक सम्बन्धले अपेक्षित गति लिन नसक्नुको कारण के हो ?

मेरो विचारमा यसको मुख्य कारण के हो भने, हाम्रो ऐतिहासिक सम्बन्ध र सरकार–सरकारबीचको सम्बन्ध निकै बलियो भए पनि जनस्तरमा, विशेषगरी निजी क्षेत्रबीच, हामी एकअर्काबारे पर्याप्त जानकार छैनौँ। मैले जोड दिँदै आएको विषय पनि यही हो। हामीले व्यापारिक प्रतिनिधिमण्डलको आदानप्रदान गर्नुपर्छ र पारस्परिक लाभका लागि तीन–चारवटा प्रमुख क्षेत्र पहिचान गर्नुपर्छ।

यस भ्रमणका क्रममा उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री र नेपाल चेम्बर अफ कमर्ससँग भएका बैठकमा हामीले केही महत्त्वपूर्ण क्षेत्र पहिचान गरेका छौँ।

पहिलो क्षेत्र खानी तथा खनिज हो। दक्षिण अफ्रिका खानी उद्योगमा अग्रणी देश हो भने नेपालमा पनि पर्याप्त खनिज भण्डार छन्, जसको पूर्ण अन्वेषण हुन बाँकी छ। यस क्षेत्रमा दक्षिण अफ्रिकासँग व्यापक अनुभव छ। हरित प्रविधिका लागि आवश्यक महत्त्वपूर्ण खनिजको क्षेत्रमा पनि हाम्रो अनुभव छ।

दोस्रो क्षेत्र पूर्वाधार र सूचना तथा सञ्चार प्रविधि हो। हालै भएका विनाशकारी घटनापछि पुनर्निर्माण र समग्र विकासका लागि नेपालमा पूर्वाधारको ठूलो आवश्यकता छ। नेपालमा नयाँ प्रविधिमा दक्ष, युवा र शिक्षित जनशक्ति छ। अर्कोतर्फ, केप टाउन तथ्याङ्क प्रशोधन, व्यावसायिक प्रक्रिया आउटसोर्सिङ (बीपीओ) र नयाँ प्रविधिको क्षेत्रमा अफ्रिकाको प्रमुख केन्द्रका रूपमा विकसित भइरहेको छ। यसले दुवै देशबीच सहकार्यको राम्रो अवसर सिर्जना गर्छ।

तेस्रो क्षेत्र कृषि उपज प्रशोधन हो, जहाँ दक्षिण अफ्रिकाले उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ। अन्तिम क्षेत्र पर्यटन हो, जसमा ठूलो सम्भावना छ। पर्यटकहरू सगरमाथा र नेपालको प्राकृतिक सौन्दर्य हेर्न आउँछन्। त्यसैगरी, केप टाउन पनि अत्यन्त लोकप्रिय गन्तव्य हो।

यी सम्भावनालाई व्यावहारिक कदममा रूपान्तरण गर्न नेपाल चेम्बर अफ कमर्सको व्यावसायिक महिला शाखालाई दक्षिण अफ्रिकाको ब्रिक्स महिला गठबन्धनसँग जोड्ने सहमति गरेका छौँ। यसको उद्देश्य लघु, साना तथा मझौला उद्यम क्षेत्रमा महिला र युवाको सहभागिता विस्तार गर्नु हो।

त्यसैगरी, नेपाल चेम्बर अफ कमर्स र दक्षिण अफ्रिकी चेम्बर अफ कमर्स एन्ड इन्डस्ट्रीबीच सहकार्य विस्तार गर्ने तथा दुवै देशका व्यापारिक प्रतिनिधिमण्डलको पारस्परिक भ्रमणलाई सहजीकरण गर्ने विषयमा पनि सहमति भएको छ।

जनस्तर र संस्थागत सम्बन्धका क्षेत्रमा अरू के–कस्ता पहल भइरहेका छन् ?

स्थानीय तथा सामुदायिक सम्बन्ध विस्तारका विषयमा हामीले दुईवटा निकै राम्रा बैठक गरेका छौँ।

सहरबीच सहकार्य विस्तार गर्ने सन्दर्भमा हामीले काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रमुखसँग भेट्यौँ। काठमाडौं र केप टाउनबीच भगिनी सहर सम्बन्ध स्थापना गर्ने सम्भावनाबारे छलफल भइरहेको छ। सगरमाथानजिक रहेको काठमाडौं र अफ्रिका महादेशको दक्षिणी छेउमा रहेको केप टाउनबीच सहकार्य विस्तार गर्नु स्वाभाविक र अर्थपूर्ण हुनेछ।

नागरिक संस्थाहरूका सन्दर्भमा मैले रोटरी क्लब अफ काठमाडौंसँग भेट गरेको छु। सामाजिक उत्थान र सामुदायिक विकासमा दुवै संस्थाको साझा चासो रहेकाले काठमाडौं र केप टाउनका रोटरी क्लबबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापना गर्ने सम्भावना खोज्न मैले रोटरी क्लब अफ केप टाउनसँग पनि सम्पर्क गरिसकेको छु।

थिङ्क ट्याङ्क र प्राज्ञिक क्षेत्रका विषयमा हामीले एम्बासडर्स क्लबसँग भेट्यौँ। दक्षिण अफ्रिकाका अनुसन्धान संस्थान र नेपाली थिङ्क ट्याङ्कबीच सहकार्य सुदृढ गर्ने, विद्यार्थी आदानप्रदान गर्ने र शैक्षिक सहकार्य अघि बढाउने विषयमा छलफल भयो।

अन्त्यमा, पत्रकार आदानप्रदान कार्यक्रम पुनः सुरु गर्ने हाम्रो चाहना छ। यसअघि नेपाली पत्रकारहरूलाई दक्षिण अफ्रिका भ्रमण गराउने कार्यक्रम सञ्चालन भएको थियो। त्यसलाई पुनः सुरु गर्दा दुई देशबीचको सम्बन्धबारे जनचेतना र सार्वजनिक जानकारी विस्तार गर्न मद्दत पुग्नेछ।

दुई देशले सन् २०२२ मा व्यापार, लगानी, पर्यटन, शिक्षा र जनस्तरको सम्बन्धमा केन्द्रित सहकार्यसम्बन्धी आशयपत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए। यसलाई व्यवहारमा उतार्न अब कस्ता ठोस कदम चालिनेछन् ?

मैले अघि पनि उल्लेख गरेँ, हामीले राम्रा छलफलबाट अघि बढेर व्यावहारिक कार्यान्वयनमा जानुपर्छ। आगामी वर्षदेखि दुवै देशका व्यापारिक प्रतिनिधिमण्डलको पारस्परिक भ्रमण सुरु गर्ने सहमति भएको छ। साथै, काठमाडौं र केप टाउन तथा दुवै देशका रोटरी क्लबबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापना गर्ने प्रक्रिया छिटो अघि बढाउने विषयमा पनि सहमति भएको छ।

हामी शैक्षिक सहकार्यका सम्भावना पनि खोजिरहेका छौँ। दक्षिण अफ्रिकाका केही विश्वविद्यालयमा खनिज विज्ञान र खानी अध्ययनका पुराना तथा प्रतिष्ठित विभागहरू छन्। यसमा विटवाटर्सरान्ड विश्वविद्यालय, प्रिटोरिया विश्वविद्यालय र केप टाउन विश्वविद्यालय पर्छन्। युरोप वा अस्ट्रेलियाको तुलनामा दक्षिण अफ्रिकामा अध्ययन शुल्क निकै कम छ। त्यहाँका धेरै विश्वविद्यालयले विदेशी विद्यार्थीलाई पूर्ण छात्रवृत्तिसमेत उपलब्ध गराउँछन्।

त्यसैगरी, हामी दक्षिण अफ्रिकाको काउन्सिल फर जियोसाइन्सलाई नेपाल भ्रमणका लागि आमन्त्रण गर्ने योजनामा छौँ। यो सरकारी निकायले भारतजस्ता देशलाई खनिज नक्साङ्कनमा सहयोग गरेको छ। नेपालमा रहेका खनिज भण्डार पहिचान गर्न र तिनको नक्साङ्कन गर्न यसले सहयोग गर्न सक्छ।

अन्त्यमा, हामी नागरिक उड्डयनसम्बन्धी तालिम विस्तार गर्न चाहन्छौँ। दक्षिण अफ्रिकामा २० वटाभन्दा बढी उड्डयन तालिम विद्यालय छन्, जससँग ५० देखि ६० वर्षसम्मको अनुभव छ। नेपाली विद्यार्थीहरूले दक्षिण अफ्रिकाका उड्डयन विद्यालयमा तालिम लिइसकेका छन्। प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय वायुसेवा कम्पनी र वायुसेनाका प्रशिक्षार्थीसँगै त्यहाँ तालिम लिने नेपालीको सङ्ख्या ३०० भन्दा बढी पुगिसकेको छ।

दक्षिण अफ्रिकाले दक्षिण एसियाका तीन फरक देश— भारत, बङ्गलादेश र नेपालसँग कूटनीतिक सम्बन्ध व्यवस्थापन गर्छ। तपाईंले यी प्राथमिकताबीच कसरी सन्तुलन मिलाउनुहुन्छ ? नेपालको भूमिका के छ ?

भारत विश्वमा हाम्रो चौथो ठूलो व्यापारिक साझेदार हो। अफ्रिकामा भने दक्षिण अफ्रिकाको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार भारत हो। तर, सम्भावनाको तुलनामा दुई देशबीचको व्यापार अझै सीमित छ। यसको वार्षिक आकार करिब १८देखि १९ अर्ब अमेरिकी डलर छ। भारत र दक्षिण अफ्रिकाबीचको सम्बन्ध स्थापित र सुदृढ भएकाले मलाई नेपाल र बङ्गलादेशमा पनि पर्याप्त ध्यान दिन सहज भएको छ।

बङ्गलादेश र नेपालसँगको व्यापारिक कारोबारको आकार अहिले सानो भए पनि दुवै बजारमा ठूलो सम्भावना छ। उदाहरणका लागि, दक्षिण अफ्रिकामा बङ्गलादेशी मूलका करिब चार लाख मानिसको ठूलो समुदाय छ।

नेपालसँगको सम्बन्ध विस्तार गर्न मैले हालै तपाईंका पर्यटनमन्त्री, जो नागरिक उड्डयनमन्त्री पनि हुनुहुन्छ, उहाँलाई भारत भ्रमणमा आउन लाग्नुभएकी मेरी समकक्षीलाई नेपाल भ्रमणको निमन्त्रणा दिन आग्रह गरेको छु। उहाँ आगामी वर्षको सुरुतिर भारत आउँदै हुनुहुन्छ। नेपाल भ्रमणले उहाँलाई यहाँ उपलब्ध अवसरबारे जानकारी लिन सहयोग पुग्नेछ।

नेपाल र दक्षिण अफ्रिका दुवैले बेरोजगारी, असमानता र आर्थिक रूपान्तरणका चुनौती सामना गरिरहेका छन्। दक्षिण अफ्रिकाको अनुभवबाट नेपालले कि सिक्न सक्छ ?

नेपाल र दक्षिण अफ्रिकाका चुनौतीहरू मिल्दाजुल्दा छन्। त्यसैले हामीबीचको सहकार्य महत्त्वपूर्ण छ। दुवै देशमा युवा र दक्ष जनशक्ति छ, तर पर्याप्त रोजगारी सिर्जना हुन सकेको छैन।

दक्षिण अफ्रिका अफ्रिकी महादेशको सबैभन्दा विकसित अर्थतन्त्र हो। तर, हाम्रो कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको करिब दुईतिहाइ हिस्सा सेवा क्षेत्रबाट आउँछ। यो क्षेत्रले ठूलो सङ्ख्यामा मानिसलाई रोजगारी दिँदैन। रोजगारी सिर्जनाको दृष्टिले खानी क्षेत्र अझै महत्त्वपूर्ण छ, जसले हाम्रो कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको करिब १० प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ। रोजगारी सिर्जना गर्नु हाम्रो सबैभन्दा ठूलो प्राथमिकता हो।

असमानता पनि अर्को ठूलो चुनौती हो। हाम्रो जिनी गुणाङ्क उच्च छ, जसले धनी र अत्यन्त गरिबबीचको ठूलो खाडल देखाउँछ। यो खाडल कम गर्न सीप विकास र क्षमता अभिवृद्धिमा विशेष जोड दिनुपर्छ। शिक्षा रोजगारी बजारको आवश्यकताअनुसार हुनुपर्छ। विश्वविद्यालयबाट उत्तीर्ण हुने विद्यार्थीले श्रम बजारमा माग भएका सीप हासिल गरेका हुनुपर्छ। डिग्री लिए पनि रोजगारी पाउन आवश्यक दक्षता नहुँदा उनीहरू बेरोजगार हुने अवस्था आउनु हुँदैन।

युवालाई व्यावहारिक सीप प्रदान गर्नु र उद्यमशीलतामा प्रोत्साहित गर्नु अत्यन्त आवश्यक छ।

तपाईंले सन् २०२३ मा दक्षिण अफ्रिकामा भएको शिखर सम्मेलनमा ब्रिक्स शेर्पाका रूपमा काम गर्नुभएको थियो। ब्रिक्सजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय समूहबाट नेपालले कसरी लाभ लिन सक्छ ?

नेपालका मूल्य र मान्यता ब्रिक्सले अघि सारेका अवधारणासँग निकट छन्। हामी विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनजस्ता बहुपक्षीय संस्थालाई सुदृढ बनाउन र विश्व व्यापार सङ्गठनमा सुधार गर्नुपर्ने पक्षमा छौँ। विश्व व्यापार सङ्गठनको विवाद समाधान संयन्त्र धेरै वर्षदेखि प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन हुन सकेको छैन।

त्यसैगरी, विश्व बैङ्क र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) जस्ता परम्परागत ब्रेटन वुड्स संस्थाहरूले विकासका लागि वित्तीय स्रोत प्राप्त गर्न कठिन बनाउने कडा सर्तहरू राख्ने गरेका छन्। यसैले हामीले ब्रिक्सअन्तर्गत नयाँ विकास बैङ्क स्थापना गरेका हौँ। यसको उद्देश्य विकासशील देशहरूलाई आफ्ना स्रोतहरू एकत्रित गरेर आफ्नै विकासका चुनौती सम्बोधन गर्न वित्तीय सहयोग उपलब्ध गराउनु हो, त्यो पनि अत्यधिक प्रतिबन्धात्मक पूर्वसर्तबिना।

ब्रिक्स भनेको यसका सदस्य राष्ट्रहरूमा मात्र सीमित अवधारणा होइन। यो सम्पूर्ण विश्वव्यापी दक्षिणसँग सम्बन्धित छ। यसको उद्देश्य निष्पक्ष व्यापार व्यवस्था, न्यायोचित विश्व वित्तीय संरचना र समावेशी आर्थिक वृद्धि सुनिश्चित गर्नु हो, ताकि बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्थामा विकासशील राष्ट्रहरू सीमान्तकृत नहून्।

माल्दिभ्सका संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय महासभाका एक पूर्वअध्यक्षले कुनै समय भनेझैँ, ‘हामी साना हुन सक्छौँ, तर शक्तिहीन छैनौँ।’ ब्रिक्सजस्ता मञ्चमार्फत नेपालजस्ता देश र साना राष्ट्रहरूले बहुपक्षीय मञ्चमा आफ्ना आवाजलाई थप सशक्त बनाउन सक्छन्।

अलि फरक प्रसङ्गमा कुरा गरौँ। पर्यटन र सांस्कृतिक सम्बन्धले नेपाल र दक्षिण अफ्रिकालाई कसरी जोड्छन् ?

सगरमाथा र टेबल माउन्टेनजस्ता गन्तव्यसँग सम्बन्धित साहसिक पर्यटनबाहेक पर्यापर्यटन र स्वास्थ्य तथा आरोग्य पर्यटनको सम्भावना पनि बढिरहेको छ। दक्षिण अफ्रिका विशाल वन्यजन्तु आरक्षहरूका लागि प्रसिद्ध छ। उदाहरणका लागि, क्रुगर राष्ट्रिय निकुञ्जको क्षेत्रफल बेल्जियम देशको भन्दा ठूलो छ ! मानिसहरू त्यहाँ प्रकृतिलाई त्यसको मौलिक स्वरूपमा अनुभव गर्न आउँछन्। नेपालमा हिमाल हेर्न आउने पर्यटकको रुचिसँग यो धेरै हदसम्म मिल्दोजुल्दो छ।

खेलकुदको क्षेत्रमा पनि सहकार्यको ठूलो सम्भावना छ। तपाईंहरूको क्रिकेट टोली दिनप्रतिदिन राम्रो हुँदै गइरहेको छ। हालै त तपाईंहरूले हामीलाई लगभग हराउनुभएको थियो ! क्रिकेट प्रशिक्षणका माध्यमबाट पनि हाम्रो सम्बन्ध जोडिएको छ। उदाहरणका लागि, दक्षिण अफ्रिकाका पूर्वक्रिकेटर जोन्टी रोड्सले यस क्षेत्रमा समय बिताउने र प्रशिक्षण दिने गर्नुभएको छ। उहाँको यस क्षेत्रसँग बलियो सम्बन्ध छ।

अन्त्यमा, दक्षिण अफ्रिका समग्र अफ्रिकी महादेशमा प्रवेश गर्ने एउटा स्वाभाविक प्रवेशद्वार पनि हो। आगामी वर्ष मे २६ मा पर्ने अफ्रिका दिवसका अवसरमा हामी नेपाल–अफ्रिका सम्मेलन आयोजना गर्ने आशा राख्छौँ। यो दिवस अफ्रिकी एकता सङ्गठन (ओएयू), जुन अहिले अफ्रिकी सङ्घका रूपमा परिचित छ, स्थापना भएको दिनको सम्झनामा मनाइन्छ।

नयाँदिल्लीमा अफ्रिकी देशका दर्जनौँ दूतावास छन्, जसले नेपालका लागि पनि गैरआवासीय रूपमा मान्यता प्राप्त गरेका छन्। यस्तो सम्मेलनले नेपाललाई समग्र अफ्रिकी महादेशमा उपलब्ध अवसरबारे जानकारी गराउन र नेपालमा रहेका अवसरहरू अफ्रिकी देशसमक्ष प्रस्तुत गर्न मद्दत गर्नेछ।

कानुनी तथा न्यायिक क्षेत्रका अग्रणी व्यक्तित्वहरूमार्फत पनि हाम्रो ऐतिहासिक सम्बन्ध जोडिएको छ। उदाहरणका लागि, संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय मानव अधिकार उच्चायुक्त र अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालतकी न्यायाधीशका रूपमा काम गर्नुभएकी न्यायमूर्ति नवनेथेम पिल्ले दक्षिण एसियाली मूलकी हुनुहुन्छ। उहाँ दक्षिण अफ्रिकामा म हुर्किएको त्यही सहर र त्यही विद्यालयसँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ !

हामीसँग सम्बन्ध विस्तारका लागि गहिरो ऐतिहासिक आधार छ। आगामी दिनमा हाम्रो साझेदारी अझ सुदृढ हुँदै जानेछ भन्ने आशा राखेको छु।

तस्वीर : शंकर गिरी/अनलाइनखबर