फिनिस वैज्ञानिकको चमत्कार, तारबिनै हावामा दौडियो बिजुली

हामीलाई लाग्छ कि एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा बिजुली पुर्‍याउनका लागि अनिवार्य रूपमा तारको आवश्यकता पर्दछ।

तारहरूमार्फत प्रवाह हुने बिजुलीले बत्ती बल्छ, पंखा घुम्छ र टेलिभिजन चल्छ । पछिल्ला वर्षहरूमा वायरलेस मोबाइल चार्जरको प्रयोग बढे पनि पूर्णरूपमा तारबिनै बिजुली प्रवाह गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा हामीलाई असम्भवजस्तै लाग्छ । तर अब वैज्ञानिकहरूले यस्तो मान्यतालाई गलत सावित गरिदिएका छन्।

फिनल्याण्डका वैज्ञानिकहरूले तारको प्रयोग नगरी हावामार्फत बिजुली प्रवाह गर्न सफल भएका छन् । उच्च फ्रिक्वेन्सीका ध्वनि तरंग, लेजर र रेडियो फ्रिक्वेन्सी प्रविधिको संयोजनबाट वैज्ञानिकहरूले यस्तो सफलता प्राप्त गरेका हुन् ।

योसँगै भविष्यमा बिजुलीको प्रवाह र प्रयोगका लागि प्लग, तार र परम्परागत विद्युतीय जडानको आवश्यकता अन्त्य गर्ने लक्ष्य वैज्ञानिकहरूको छ । यदि यो प्रविधि व्यावहारिक रूपमा विस्तार हुन सक्यो भने यसले घर, उद्योग र इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूको स्वरूप नै परिवर्तन गर्न सक्नेछ।

फिनिस वैज्ञानिकहरूले अल्ट्रासोनिक ध्वनि तरंग, लेजर र रेडियो फ्रिक्वेन्सीको सहायताले विद्युत उर्जालाई तारबिनै एक स्थानबाट अर्को स्थानमा सार्न सकिने प्रमाणित गरे । यो प्रयोग हाल ‘प्रूफ अफ कन्सेप्ट’ चरणमा भए पनि यसले भविष्यमा जुनसुकै स्थानमा रहेका उपकरणहरूलाई वायरलेस रूपमा ऊर्जा आपूर्ति गर्न सकिने सम्भावनाको ढोका खोलेको छ।

यस परियोजनाको नेतृत्व हेलसिन्की विश्वविद्यालय र ओउलु विश्वविद्यालयका अनुसन्धान टोलीले गरेका हुन् । उनीहरूले प्रकाशमार्फत ऊर्जा आपूर्ति (पावर–बाइ–लाइट) र रेडियो फ्रिक्वेन्सी ऊर्जा संकलन प्रविधिमा काम गरिरहेका निजी कम्पनीहरूसँग सहकार्य गरेका थिए । भौतिकशास्त्र, इन्जिनियरिङ र अत्याधुनिक प्रविधिको संयोजनबाट गरिएको यस अनुसन्धानले फिनल्याण्डलाई वायरलेस बिजुली प्रविधिको क्षेत्रमा विश्वव्यापी अग्रणी राष्ट्रका रूपमा उभ्याएको छ ।

एकुस्टिक वायर के हो ?

यस प्रविधिको केन्द्रमा रहेको अवधारणालाई ‘अकुस्टिक वायर’ भनिन्छ । यसमा उच्च तीव्रताका अल्ट्रासोनिक ध्वनि तरंग प्रयोग गरेर हावामै अदृश्य मार्ग तयार गरिन्छ जसले व्यवहारमा तारजस्तै काम गर्छ । यी ध्वनि–निर्देशित मार्ग हुँदै साना विद्युतीय झिल्काहरू कुनै भौतिक सम्पर्कबिना नै सुरक्षित रूपमा प्रवाह हुन्छन् । यसले स्मार्ट उपकरण र इलेक्ट्रोनिक प्रणालीमा सम्पर्करहित ऊर्जा आपूर्ति सम्भव बनाउँछ ।

के भौतिकशास्त्रका नियम तोडिएका हुन्  ?

वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो प्रविधिको विकासले भौतिकशास्त्रको नियम तोडेको भन्नु सत्य हुँदैन । यो प्रविधि धेरैले कल्पना गर्ने जस्तो जहाँसुकै स्वतन्त्र रूपमा फैलिने वायरलेस बिजुली होइन । यहाँ ऊर्जा खुला रूपमा फैलिँदैन बरू विशेष क्षेत्र र मार्गद्वारा सटीक रूपमा निर्देशित हुन्छ । अल्ट्रासोनिक तरंगले हावाको घनत्वलाई निश्चित ढाँचामा परिवर्तन गरी सूक्ष्म विद्युतीय स्पार्कलाई निर्धारित मार्गमा अघि बढाउँछ । लेजर प्रविधिले प्रकाशलाई अत्यन्त सानो मात्रामा बिजुलीमा रूपान्तरण गरेर सुरक्षित रूपमा पुर्‍याउँछ ।

त्यसैगरी रेडियो–फ्रिक्वेन्सी ऊर्जा संकलन प्रविधिले वरिपरिको वातावरणमा पहिलेबाटै रहेका माइक्रोवाट ऊर्जा संकलन गर्छ ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो अनुसन्धानको मुख्य उपलब्धि भनेको असीमित बिजुली उत्पादन होइन कि ऊर्जा प्रवाहलाई अत्यन्त सटीक र सुरक्षित रूपमा नियन्त्रण गर्न सक्नु हो।

मोबाइल फोन र साना उपकरणका लागि वायरलेस चार्जिङ विश्वभर प्रचलित भए पनि, वास्तविक बिजुलीलाई हावामार्फत सुरक्षित रूपमा पठाउने प्रयोगमा फिनल्याण्ड अग्रणी देशहरूमध्ये एक मानिन्छ । ध्वनि, प्रकाश र रेडियो तरंगलाई एकैसाथ प्रयोग गरेर ठूलो स्तरमा ऊर्जा पठाउनु अहिलेसम्मको दुर्लभ उपलब्धि हो । अन्य देशहरूले पनि यस्ता अवधारणामा अनुसन्धान गरेका छन्, तर व्यवहारिक सफलतामा फिनल्याण्ड अगाडि देखिएको छ।

यस प्रयोगले बिजुली प्रवाहका लागि अनिवार्य रूपमा तार चाहिन्छ भन्ने पुरानो मान्यतालाई चुनौती दिएको छ । यदि यो प्रविधि थप विकसित हुँदै गयो भने, भविष्यमा घर, उद्योग र औद्योगिक संरचनाहरूमा वायरलेस विद्युत प्रवाहको कुरा वास्तविकतामा परिणत हुन सक्ने सम्भावना देखिएको वैज्ञानिकहरुको भनाइ छ ।

एजेन्सी