ब्रह्माण्डको विस्तार सुस्त भइरहेको नयाँ अध्ययनको दाबी

काठमाडौं । टाटा इन्स्टिच्युट अफ फण्डामेन्टल रिसर्च र अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले एउटा नयाँ अध्ययन गरेका छन्। यो अध्ययनले आधुनिक खगोलशास्त्रको एउटा मुख्य सिद्धान्तलाई चुनौती दिएको छ। ब्रह्माण्ड डार्क इनर्जीका कारण तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको छ भन्ने धारणामाथि यसले प्रश्न उठाएको छ। उनीहरूको यो अनुसन्धान पत्र मन्थली नोटिस अफ द रोयल एस्ट्रोनोमिकल सोसाइटीमा प्रकाशित भएको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले ब्रह्माण्ड तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको प्रमाण बलियो नभएको तर्क गरेका छन्।

अनुसन्धानकर्ताहरूले  एक हजार ७ सय भन्दा बढी ‘टाइप वन ए’ सुपरनोभाको डेटा पुनः अध्ययन गरेका थिए। खगोलविद्हरूले २५ वर्षभन्दा बढी समयदेखि ब्रह्माण्डको विस्तार मापन गर्न यस्ता ताराहरूको प्रयोग गर्दै आएका छन्।

यसअघि यिनै ताराहरूको अध्ययनका आधारमा ब्रह्माण्डको विस्तार तीव्र भइरहेको निष्कर्ष निकालिएको थियो। सोही खोजका लागि सन् २०११ मा भौतिकशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार पनि दिइएको थियो। अनुसन्धानकर्ताहरूले ताराहरूको उमेरसँग जोडिएको नयाँ सुधारलाई पनि अध्ययनमा समावेश गरेका छन् ।

अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका प्रोफेसर सुबिर सरकारले भने, ‘टाइप वन ए सुपरनोभाको चमक उनीहरू उत्पन्न हुने ताराहरूको उमेरमा भर पर्छ भन्ने कुराको प्रमाण बढ्दै गएको छ’, उनले अगाडि भने, ‘यदि यो असरलाई हिसाब गरिएन भने विस्तारको दर तीव्र भइरहेको छ भन्ने गलत निष्कर्षमा पुग्न सकिन्छ।’

ताराको उमेर सम्बन्धी सुधार लागू गरेपछि अनुसन्धानकर्ताहरूले ब्रह्माण्डको विस्तार तीव्र नभएको पाए। उनीहरूको विश्लेषणले ब्रह्माण्डको विस्तार तीव्र हुनुको सट्टा सुस्त भइरहेको संकेत गरेको छ। उनीहरूले यो असर सबै दिशामा एकैनासको छ कि छैन भनेर पनि जाँच गरेका थिए। यदि यो असर दिशा अनुसार फरक हुन्छ भने यसमा डार्क इनर्जीको हात हुन सक्दैन ।

प्रोफेसर सरकारले भने, ‘हामीले निकालेको निष्कर्ष अनुसार यो गति मुख्यगरी हामी जुन दिशामा गइरहेका छौं त्यतै लक्षित छ र दूरीसँगै घट्दै जान्छ ।’ उनले अघि थपे, ‘यो सुपरनोभाको चमकमा गरिएको सुधारबाट अप्रभावित रहन्छ, त्यसैले सुधार लागू गरे पनि नगरे पनि यसले डार्क इनर्जीलाई अस्वीकार गर्छ।’

यद्यपि अन्य वैज्ञानिकहरू भने यो निष्कर्षमा सहमत छैनन्। सोही पत्रिकामा प्रकाशित अर्को अनुसन्धान पत्रले ब्रह्माण्डको विस्तार तीव्र नै भइरहेको दाबी गरेको छ। अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयकी प्रोफेसर मारिया भिन्सेन्जी पनि यसै पक्षमा छिन्।

प्रोफेसर मारिया भिन्सेन्जीले भनिन्, ‘हाम्रो अध्ययनका प्रमुख लेखकहरू टाइप वन ए सुपरनोभाको वातावरणले खगोलीय मापनमा कसरी असर पार्छ भन्ने कुरा बुझ्न संसारकै विशेषज्ञ हुन्।’ उनले अगाडि भनिन्, ‘हाम्रा हालैका निष्कर्षहरूले विगत तीन दशकमा बनेको खगोलीय ढाँचामा थप विश्वास दिलाउँछन् र अनुसन्धान समुदायलाई भौतिकशास्त्रको ठूलो अनुत्तरित प्रश्न डार्क इनर्जीको प्रकृतिमा ध्यान केन्द्रित गर्न मद्दत गर्छन्।’

यी दुवै फरक दाबीहरूको परीक्षण चाँडै नै ठूलो डेटाबाट हुनेछ। रुबिन अब्जर्भेटरीको नयाँ सर्भेले लाखौँ सुपरनोभाको मापन उपलब्ध गराउनेछ। यो नयाँ डेटाले ब्रह्माण्ड साँच्चै तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको छ वा छैन भन्ने विवाद समाधान गर्न मद्दत गर्नेछ।