के फ्रान्समा चुनावअघि म्याक्रोंको मध्यमार्गी राजनीतिको अन्त्य हुन लागेको हो?

३ कात्तिक, काठमाडौं । देशभर भएको प्रदर्शनले हिंसात्मक रूप लिएपछि फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोंले आइतबार राति शिक्षा प्रणालीमा परिवर्तनको माग गरिरहेका विद्यार्थीहरूका चिन्तालाई सम्बोधन गर्ने र दङ्गाकारीहरूको आलोचना गर्ने बीच सन्तुलन कायम गर्ने प्रयास गरेका छन्।

‘सम्पत्ति नष्ट गर्नेहरूले मूल्य चुकाउनुपर्छ। लुटपाट गर्नेहरूले पीडितहरूलाई क्षतिपूर्ति दिनुपर्छ। गणतन्त्रलाई ढाल्न खोज्नेहरूलाई जवाफदेही बनाइनेछ,’ म्याक्रोंले भने। तर, राष्ट्रपतिको सम्बोधन पेरिसको दक्षिणपूर्वी उपनगर इभ्री-सुर-सेनका २० वर्षीय यानिसले सुन्न चाहेजस्तो थिएन।

‘उहाँले केही ठोस कुरा नराखी आफ्नो नियमित ‘ब्ला ब्ला ब्ला’ भाषण दिनुभयो,’ उनले भने, ‘हामी जसरी पनि सडकमा फर्किनेछौँ। जबसम्म केही परिवर्तन हुँदैन, तबसम्म हरेक सप्ताहन्तमा विना कुनै विश्राम एकपछि अर्को प्रदर्शन भइरहनेछ।’

गत सप्ताहन्तमा हिंसात्मक प्रदर्शनको रूपमा पोखिएको व्यापक आक्रोशसँग फ्रान्स जुधिरहँदा, कम्तीमा देशका युवाहरूमाझ म्याक्रोंले प्रतिनिधित्व गर्ने मध्यमार्गी राजनीतिप्रतिको आकर्षण तीव्र रूपमा घटिरहेको देखिन्छ।

सन् २०२७ को राष्ट्रपतीय निर्वाचन हुनुभन्दा केही महिनाअघि फ्रान्समा भइरहेको यो अशान्तिले राजनीतिक ध्रुवीकरणलाई थप तीव्र बनाएको छ। राजनीतिक दलहरू सडकमा देखिएको निराशाको समाधान आफू भएको दाबी गरिरहेका छन्।

वामपन्थी लोकतान्त्रिक नेता जाँ-लुक मेलेनकोनले विद्यार्थी आन्दोलनलाई उत्साहका साथ समर्थन गरेका छन् भने अति-दक्षिणपन्थी नेतृ मारिन ले पेनले प्रदर्शनका क्रममा भएको अव्यवस्थालाई सुरक्षा र अख्तियारीको सङ्कटको रूपमा प्रस्तुत गरेकी छन्।

मध्यमार्गी प्रधानमन्त्री सेबास्टियन लेकोर्नुले भने अति-वामपन्थीहरूलाई राष्ट्रपतीय निर्वाचनको ‘वार्म-अप राउन्ड’ (पूर्वअभ्यास) को रूपमा हिंसा भड्काएको आरोप लगाएका छन्।

चुनावअघिका सर्वेक्षणहरूले अति-वामपन्थी र अति-दक्षिणपन्थी दुवैले केन्द्रीय भूमिका खेल्न सक्ने प्रतिस्पर्धाको सङ्केत गरेका छन्। देशले परिवर्तन खोजिरहेको भए पनि त्यो परिवर्तन कस्तो हुनुपर्छ भन्नेमा खासै सहमति छैन। दुई कार्यकाल सत्तामा रहेका म्याक्रोंले भने संविधानले पुनः उम्मेदवार हुन रोक लगाएका कारण चुनावपछि सत्ता हस्तान्तरण गर्नुपर्नेछ।

यूपेक-पेरिस १२ का सार्वजनिक कानुनका प्राध्यापक तथा राजनीतिक विश्लेषक बेलिघ नब्ली भन्छन्, ‘उम्मेदवारहरूसँग युवाहरूको पक्षमा उभिने र उनीहरूलाई सम्बोधन गर्नेबाहेक अर्को विकल्प छैन। उनीहरूसँग युवाहरूलाई लक्षित सन्देश हुनु राजनीतिक दायित्व हो। त्यो सन्देश खोक्रो हुनुहुँदैन, तर यसले उनीहरूको मागको जवाफ दिनुपर्नेछ।’

मध्य सेप्टेम्बरदेखि आन्दोलन सुरु गरेयता विद्यार्थीहरूले राम्रो विद्यालय, थप शिक्षक र थप समान प्रणालीको माग गर्दै आएका छन्। तर यो आन्दोलन विद्यालयको प्राङ्गणबाट सडकमा फैलियो र यसले व्यापक सामाजिक तथा आर्थिक चिन्ताहरूलाई उजागर गरेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार युवाहरूको तुलनात्मक रूपमा कम चुनावी सहभागिता र राजनीतिक अभियानहरू प्रायः पाका मतदाता र पेन्सनजस्ता मुद्दाहरूमा केन्द्रित हुने प्रवृत्तिलाई हेर्दा, यी प्रदर्शनहरूले युवा मुद्दालाई राजनीतिक बहसको केन्द्रमा ल्याइदिएको छ, जुन अन्यथा सम्भव थिएन।

मेलेनकोनको नेतृत्वमा रहेको वामपन्थी पार्टी ला फ्रान्स इन्सोमिजले विद्यार्थी आन्दोलनलाई यति कडा समर्थन गरेको छ कि आलोचकहरूले यस पार्टीलाई युवा आक्रोश भड्काएको र राजनीतिक फाइदाका लागि अशान्तिको फाइदा उठाएको आरोप लगाएका छन्। यद्यपि, युवा मतदाताहरूमाझ पार्टीको आकर्षण प्रदर्शनअघि नै थियो।

ले इचोसका लागि ओपिनियनवेले बिहीबार प्रकाशित गरेको सर्वेक्षणअनुसार, १८ देखि २४ वर्ष उमेर समूहका मतदाताहरूमाझ मेलेनकोन ४९ प्रतिशत समर्थनका साथ अगाडि छन्, जुन सन् २०२२ को तुलनामा १० प्रतिशतले बढी हो।

केही युवा प्रदर्शनकारीहरूका लागि मेलेनकोनप्रतिको समर्थन भनेको अति-दक्षिणपन्थी र मध्यमार्गी राजनीतिको विरोध पनि हो। सोमबार लुभ्र सङ्ग्रहालयको प्रदर्शनमा सहभागी इकोल डु लुभ्रकी २१ वर्षीया छात्रा लिडियाले भनिन्, ‘म ला फ्रान्स इन्सोमिजलाई भोट दिनेछु ताकि अति-दक्षिणपन्थी (नेसनल र्‍याली) र मध्यमार्गीहरूलाई रोक्न सकियोस्, जसले हामीलाई म्याक्रोंकै नीतिहरू दोहोर्‍याएर दिनेछन्।’

यद्यपि, सो पार्टीले फ्रान्सका सबै समस्या जादुमयी ढङ्गले समाधान गर्नेछ भन्ने भ्रममा आफू नरहेको उनले बताइन्।

राजनीतिको अर्को ध्रुवमा ले पेन र उनको नेसनल र्‍याली पार्टीले यस अशान्तिलाई कानुन र व्यवस्थाको प्रश्न बनाउन खोजेका छन्। उनले सरकार देशलाई नियन्त्रण गर्न असफल भएको र आफ्ना मुख्य प्रतिस्पर्धी मेलेनकोनले हिंसा भड्काएको आरोप लगाएकी छन्। ले पेन समग्र राष्ट्रपतीय दौडमा ३२ प्रतिशत मतका साथ अग्रस्थानमा छिन् भने १८ देखि २४ वर्ष उमेर समूहमा उनको पार्टी दोस्रो स्थानमा छ।

‘हामीले गहिरो विश्वास र अख्तियारीको सङ्कटको सामना गरिरहेका छौँ, जसले हाम्रो लोकतन्त्रलाई खतरामा पारेको छ,’ ले पेनले आइतबार राति एक भिडियो सन्देशमा भनिन्। फ्रान्स ‘हिंसा र शक्तिहीनताको बीचमा बन्धक बनेको’ उनको दाबी छ।

यी प्रतिस्पर्धात्मक भाष्यहरूका बीचमा म्याक्रोंको मध्यमार्गी ब्लक च्यापिएको छ। येलो भेस्ट आन्दोलनबाट सुरु भएको उनको राष्ट्रपतीय कार्यकाल अहिले अर्को ठूलो सामाजिक अशान्तिको लहरका बीच अन्त्यतिर पुग्दैछ।

अर्कोतर्फ, आगामी सरकारसँग आर्थिक सहुलियत दिएर आन्दोलन शान्त पार्ने वित्तीय स्वतन्त्रता हुनेछैन। गत वर्ष, सरकारले फ्रान्सको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ५.१ प्रतिशत घाटा रेकर्ड गरेको थियो, जुन युरोपेली देशहरूमध्ये सबैभन्दा बढी हो (युरोपेली सङ्घको औसत ३.१ प्रतिशत छ)।

कुनै पनि भावी राष्ट्रपतिले म्याक्रोंको टाउको दुखाइको सामना गर्नुपर्नेछ: जनताको आक्रोश नबढाईकन कसरी पैसा जोगाउने ?

वर्तमान आन्दोलनले राजनीतिक संस्थापनप्रतिको व्यापक मोहभङ्गलाई उजागर गरेको छ। राष्ट्रपतिको लोकप्रियता हालसम्मकै न्यून १५ प्रतिशतमा झरेको छ।

आइतबार रातिको भाषणमा म्याक्रोंले हिंसाको लागि ‘सीमान्तकृत अति-वामपन्थी समूहका विद्रोहीहरू र अपराधीहरू’ लाई दोष दिए। उनले विद्यार्थीका मागबारे थोरै मात्र बोले र कुनै नयाँ नीतिगत उपायहरू अघि सारेनन्।

बरु, उनले आगामी दिनमा प्रस्तावहरू तयार गर्न प्रधानमन्त्री लेकोर्नुलाई विद्यार्थी, शिक्षक, युनियन र निर्वाचित अधिकारीहरूलाई एकै ठाउँमा ल्याउन निर्देशन दिए।

यो अशान्तिले उनका विपक्षीहरूलाई उनको कार्यकालमा गहिरो असमानताहरू सम्बोधन हुन नसकेको दाबी गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ। राज्यबाट निराश र राजनीतिक संस्थापनबाट टाढिँदै गएको युवा पुस्ताको समर्थन अहिले दाउमा छ, जसलाई चुनावअघिका आगामी महिनाहरूमा सबै राजनीतिक पक्षहरूले आफ्नो पक्षमा तान्ने प्रयास गर्नेछन्।

भर्जिनिया पिएट्रोमाची/अलजजिरा