होर्मुजमा जहाजहरूसँग शुल्क असुल्ने तयारीमा इरान, अमेरिकाले भन्यो- यो मन्जुर छैन

८ जेठ, काठमाडौं । इरान र ओमान होर्मुज स्ट्रेट हुँदै जाने जहाजहरूमा शुल्क असुली गर्ने प्रणालीबारे छलफल गरिरहेका छन्।

न्युयोर्क टाइम्सको रिपोर्टअनुसार इरानको नयाँ पर्सियन गल्फ स्ट्रेट अथोरिटी (पीजीएसए) ले होर्मुज स्ट्रेटको व्यवस्थापन सुपरिवेक्षण क्षेत्रको सीमा तय गरेको जनाएको छ। प्राधिकरणका अनुसार, यहाँबाट पार हुन अब अनुमति (पर्मिट) अनिवार्य हुनेछ।

फेब्रुअरीमा अमेरिकी र इजरायली हमलाहरूपछि इरानले होर्मुज स्ट्रेटमा व्यावसायिक आवागमन लगभग रोकेको थियो। यसले अन्तर्राष्ट्रिय सिपिङ प्रभावित हुनुका साथै ऊर्जाको मूल्यमा वृद्धि भएको थियो। त्यसपछि इरानी अधिकारीहरूले यस जलमार्गबाट राजस्व सङ्कलन गर्ने विकल्पहरूबारे छलफल सुरु गरेका हुन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले होर्मुज स्ट्रेट अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्ग भएको र यहाँ कुनै पनि प्रकारको टोल (शुल्क) हुन नहुने बताएका छन्। विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले पनि यसको विरोध गरेका छन्।

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले यदि इरानले होर्मुज स्ट्रेटमा जहाजहरूसँग टोल असुल्यो भने अमेरिका-इरान सम्झौता गाह्रो हुने बताएका छन्। ट्रम्पले पनि होर्मुज अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री बाटो भएको र त्यहाँ टोल मन्जुर नहुने बताएका छन्।

विश्वको करिब २० प्रतिशत समुद्री तेल र प्राकृतिक ग्यासको आपूर्ति होर्मुज स्ट्रेट भएर जान्छ। यस्तो अवस्थामा यहाँ लगाइने कुनै पनि प्रकारको शुल्क वा प्रतिबन्धले विश्वव्यापी ऊर्जा बजार र सिपिङमा असर पर्न सक्छ।

सीधै टोल नअसुल्ने इरानी नीति

रिपोर्टका अनुसार इरान सीधै टोल लगाउनुको साटो ‘सर्भिस फी’ (सेवा शुल्क) मोडलमा काम गरिरहेको छ। यसअन्तर्गत जहाजहरूबाट ट्रान्जिट शुल्क, वातावरणीय शुल्क र अन्य सेवाहरूको नाममा रकम लिन सकिनेछ।

दुई इरानी अधिकारीहरूका अनुसार ओमानले यस प्रस्तावमा सम्भावित आर्थिक फाइदा देखेर साझेदारीबारे छलफल गरिरहेको छ। ओमानले खाडी देशहरू र अमेरिकासँग मिलेर यो योजना अगाडि बढाउने प्रयास गर्न सक्छ।

यसैबीच, ट्रम्पले इरानलाई परमाणु हतियार हासिल गर्नबाट रोक्न अमेरिकासँग युद्धबाहेक अर्को विकल्प नरहेको बताए। उनले होर्मुजमा रोकिएका १६०० तेलका जहाजहरू चाँडै बाहिर निस्कने र त्यसले तेलको मूल्य घट्ने दाबी गरे।

इरानले अमेरिकासँगको कुराकानी र युरेनियम संवर्द्धनलाई लिएर सञ्चारमाध्यममा आइरहेका रिपोर्टहरूलाई खारेज गरेको छ। इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले परमाणु मुद्दाहरूसँग जोडिएर बाहिर आइरहेका खबरहरू विश्वसनीय नभएको र अहिले वार्ताको मुख्य ध्यान सबै मोर्चाहरूमा युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा केन्द्रित रहेको बताए।

अमेरिकाको चेतावनीका बीच इरानले आफूसँग धेरै आधुनिक र परीक्षण नगरिएका हतियारहरू रहेको दाबी गरेको छ। इरानी सैन्य स्रोतहरूले अर्को पटक हमला भएमा विनाकुनै संयम जवाफ दिइने बताएका छन्।

रिपोर्टहरूका अनुसार, अमेरिका इरानसँगको तनाव कम गर्न र युद्धविराम कायम राख्न प्रयास गरिरहेको छ, जबकि इजरायल पुनः सैन्य कारबाहीको पक्षमा छ। नेतन्याहु सरकार इरानमाथि दबाब कायम राख्न चाहन्छ।

इरान युद्ध र आपूर्ति सङ्कटको आशङ्काका बीच ब्रेन्ट क्रुड (कच्चा तेल) को मूल्य प्रतिब्यारेल १०५ डलर पार गरेको छ। होर्मुज स्ट्रेटलाई लिएर बढेको तनाव र अमेरिकी तेल भण्डारमा आएको गिरावटले बजारमा चिन्ता बढाएको छ।

(एजेन्सीहरूको सहयोगमा)