अनुसन्धानको खुलासा : २ घण्टा मोबाइल बन्द गर्दा मस्तिष्कमा आउँछ यस्तो परिवर्तन

मोबाइल फोन, कम्प्युटर तथा टिभीजस्ता डिजिटल डिभाइसमा झुण्डिरहने आम जीवनशैलीले मानिसमा तनाव र मानसिक अशान्ति जस्ता समस्या बढाउँदै गएको छ । आजको व्यस्त र दौडधुपपूर्ण जीवनमा हाम्रो दिमाग यस्तै डिभाइस तथा आसपासको होहल्लाले भरिएको हुन्छ । यस्तो अवस्थाबाट छुटकारा पाउन चाहनुहुन्छ ? वैज्ञानिकहरूले एउटा अत्यन्त सरल तथा निशुल्क उपाय सुझाएका छन् ।

अमेरिकाको ड्युक युनिभर्सिटीका शोधकर्ताले गरेको अध्ययन अनुसार हामीले दुई घण्टा मात्रै पनि डिभाइस बन्द गरेर शान्तिपूर्वक बस्न सकेमा त्यसले हाम्रो दिमागलाई बलियो र स्वस्थ बनाउँछ।

शोधकर्ताका अनुसार यसरी २ घण्टाभन्दा लामो समय डिजिटल डिभाइस नचलाउँदा प्राप्त हुने शान्तिको अनुभूतिले हाम्रो मस्तिष्कको हिप्पोक्याम्पस भन्ने भागमा नयाँ मस्तिष्क कोषिकाको निर्माण हुन मद्दत गर्दछ ।

यस प्रक्रियालाई न्यूरोजेनेसिस भनिन्छ । यसले स्मरणशक्तिमा सुधार गर्नुका साथै मनमा आउने भावनाहरूलाई पनि सन्तुलित राख्छ ।

शान्ति वास्तवमा दिमागको प्राकृतिक रिसेट बटन जस्तै हो । यसले मस्तिष्क कोषिकामा भएको क्षति मर्मत गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ ।

न्यूरोसाइन्सका विज्ञहरूका अनुसार पूर्ण शान्तिले दिमागका कोषिकाहरूलाई पुनर्जीवित गर्छ । यस्तो शान्त तथा डिजिटल डिभाइसमुक्त वातावरणले दिमागलाई बलियो बनाउँछ । जसका कारण स्मरणशक्ति बढ्छ र दैनिक भावनाहरू सन्तुलित रहन्छन् । लगातार डिजिटल सूचना र आवाजका कारण हाम्रो स्नायु प्रणाली थाक्छ । किनकि यसो गर्दा दिमागले निरन्तर संवेदनात्मक सूचना प्रशोधन गरिरहनुपर्छ । तर जब हामी शान्ति प्राप्त गर्छौँ तब दिमागले आराम पाउँछ ।

शान्त अवस्थामा शरीरको ऊर्जा दिमागको हिप्पोक्याम्पस भागतर्फ केन्द्रित हुन्छ, जहाँ नयाँ ब्रेन सेल्स बन्छन् । डिजिटल डिटक्स अर्थात् डिजिटल डिभाइस मुक्त र होहल्लामुक्त वातावरणले ती नयाँ कोषिकाहरूलाई पोषण दिन्छ । फलस्वरुप कोषिकाहरू जीवित रहन्छन् र पुराना स्नायु सञ्जालसँग जोडिन्छन् ।

अध्ययनको निष्कर्षले के भन्छ ?

ड्यूक विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेको अध्ययनले देखाएको छ– दैनिक करिब दुई घण्टा पूर्ण शान्त वातावरणमा बस्दा दिमागमा गहन परिवर्तन आउँछ । यस्तो बेला मस्तिष्कले आफ्नो ऊर्जा हिप्पोक्याम्पस भागमा केन्द्रित गर्छ र नयाँ मस्तिष्क कोशिकाहरू तीव्र रूपमा बन्न थाल्छन्।

अत्यधिक आवाजका कारण यी नयाँ कोशिकाहरू नष्ट हुन सक्छन् । तर शान्त वातावरणमा चाहिँ तिनीहरू सुरक्षित रहन्छन् र दिमागको स्थायी हिस्सा बन्छन् । यही प्रक्रियालाई न्यूरोजेनेसिस भनिन्छ । यसले दीर्घकालीन स्मरणशक्ति मजबुत बनाउँछ र भावनात्मक सन्तुलन कायम राख्छ ।

जब हामी निरन्तर पृष्ठभूमि संगीत वा आवाज सुन्छौँ त्यसबेला दिमागले केवल अस्थायी उत्तेजना मात्र पाउँछ र कुनै दीर्घकालीन फाइदा हुँदैन । तर शान्तिले नयाँ कोषिकाहरूलाई जोगाएर स्थायी रूपमा दिमागसँग जोड्छ । यसले कोषिकामा हुने क्षति मर्मत गर्छ र सोच्ने र बुझ्ने शक्तिमा सुधार ल्याउँछ ।

त्यसैले दिमाग मर्मत गर्ने गरी शान्ति प्राप्त गर्नका लागि दैनिक कम्तीमा दुई घण्टा मोबाइल, टिभी र कम्प्युटर सबै बन्द गर्नुहोस् र केही पनि नचलाउनुहोस् । अनि शान्त तथा आवाजविहीन कोठामा एक्लै बस्नुहोस् । सुरुवातमा यो गाह्रो लाग्न सक्छ तर विस्तारै तपाइँको मस्तिष्क शान्त वातावरणमा अभ्यस्त हुनेछ । यसले तपाइँको मस्तिष्कको पुनःनिर्माण गर्छ, स्मरणशक्ति बढाउँछ र दैनिक तनाव पनि कम गर्नेछ ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार हाम्रो लागि शान्ति केवल आराम मात्र होइन यो दिमागको जैविक मर्मत प्रक्रिया हो ।

एजेन्सी