न्युयोर्कबाट कार्यक्रम नसकिँदै रित्तो हात फर्किएको थियो इरानी टोली

संयुक्त राष्ट्र महासभाका लागि न्युयोर्क पुगेको इरानी प्रतिनिधिमण्डललाई तोकिएको समयभन्दा अगावै फर्काइएको विषयमा नयाँ विवाद उत्पन्न भएको छ। समाचार एजेन्सी एपीका अनुसार, अमेरिकी विदेश मन्त्री मार्को रुबियोले इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघची र उनको प्रतिनिधिमण्डललाई न्युयोर्कमा तय भएको कार्यक्रम नसकिँदै त्यहाँबाट फर्कन आदेश दिएका थिए। दुई जना अमेरिकी अधिकारीहरूले बुधबार यस कुराको पुष्टि गरेको एजेन्सीले जनाएको छ।

ट्रम्प प्रशासनले इरानका राष्ट्रपति मसूद पेजेश्कियान र विदेशमन्त्री अराघचीलाई संयुक्त राष्ट्र महासभाको वार्षिक बैठकमा सहभागी हुन कडा शर्तहरूसहित अमेरिका प्रवेशको भिसा दिएको थियो। इरानी राष्ट्रपति पेजेश्कियान गत साता संयुक्त राष्ट्रमा सम्बोधन गरेपछि न्युयोर्कबाट फर्किएका थिए। विदेश मन्त्री अब्बास अराघची भने अमेरिकामा नै रोकिएका थिए।

विदेश मन्त्री अराघची अमेरिकामा रोकिएर अमेरिकासँग अप्रत्यक्ष वार्तामा सहभागी हुने तयारीमा थिए। उक्त वार्तामा होर्मुज जलमार्गलाई पुनः खोल्ने, क्षेत्रीय संघर्ष अन्त्य गर्ने र इरानको परमाणु कार्यक्रमबारे रोकिएको वार्ता पुनः सुरु गर्ने जस्ता संवेदनशील विषयहरू समावेश थिए। एपीका अनुसार अरागची बुधबारसम्म न्युयोर्कमा नै रहने कार्यक्रम तय भएको थियो।

इरानले भने अमेरिकी आदेशका कारण प्रतिनिधिमण्डल फर्कनु परेको खबरलाई पूर्ण रूपमा खारेज गरेको छ। संयुक्त राष्ट्रका लागि इरानी मिसनले सामाजिक सञ्जाल एक्समा पोस्ट गर्दै अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले झुटा खबरहरू फैलाएको आरोप लगाएको छ।

संयुक्त राष्ट्रका लागि इरानी मिसनले एक्समा पोस्ट गर्दै भनेको छ, ‘इरानी प्रतिनिधिमण्डल सोमबार साँझ न्युयोर्कबाट उसी कार्यक्रमअनुसार फर्किएको हो, जसको जानकारी सेप्टेम्बर १७ मा नै अमेरिकी विदेश मन्त्रालयलाई दिइसकिएको थियो। केही हासिल गर्न नसकेपछि अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले अहिले निराधार खबरहरू फैलाउने सहारा लिइरहेको छ।’

अमेरिका र इरानबीचको यो कूटनीतिक टकरावको इतिहास निकै पुरानो छ। सन् १९५३ मा अमेरिका र बेलायतले इरानका लोकतान्त्रिक विधिसम्मत चुनिएका प्रधानमन्त्री मोहम्मद मोसादेगलाई सत्ताच्युत गरेर शाह मोहम्मद रेजा पहलवीलाई सत्ता सुम्पेका थिए। मोसादेगले इरानको तेल उद्योगको राष्ट्रियकरण गर्दै शाहको अधिकार कटौती गर्न खोजेका थिए।

सन् १९५३ को उक्त अमेरिकी हस्तक्षेपको प्रतिक्रिया स्वरूप सन् १९७९ मा इरानी क्रान्ति भएको मानिन्छ। क्रान्तिपछि दुई देशबीचको औपचारिक कूटनीतिक सम्बन्ध पूर्ण रूपमा समाप्त भयो। त्यसपछि इरानी विद्यार्थीहरूले तेहरानस्थित अमेरिकी दूतावास नियन्त्रणमा लिएर ५२ जना अमेरिकी नागरिकलाई ४४४ दिनसम्म बन्धक बनाएका थिए।

त्यस समय अमेरिकी राष्ट्रपति जिमी कार्टरसमक्ष क्यान्सरको उपचारका लागि न्युयोर्क पुगेका शाहलाई इरान फिर्ता पठाउन माग गरिएको थियो। रोनाल्ड रिगन अमेरिकाको राष्ट्रपति बनेपछि मात्र ती बन्धकहरू रिहा भएका थिए। पछि शाहको मिस्रमा निधन भयो भने अयातोल्लाह खुमैनीले इरानमा धार्मिक सत्ता सुदृढ बनाए।

यसैबिच सन् १९८० मा इराकका तानाशाह सद्दाम हुसेनले इरानमाथि आक्रमण गरे। आठ वर्षसम्म चलेको उक्त विनाशकारी युद्धमा अमेरिका र सोभियत युनियन दुवैले सद्दाम हुसेनलाई प्रत्यक्ष सहयोग गरेका थिए।