Comments Add Comment

डम्बर खतिवडा

List Grid
दर्शनशास्त्रीय बहसमा ‘सर्वाङ्गिक तथा वैज्ञानिक मानवतावाद’ को प्रस्ताव

राजनीतिक सिद्धान्तले मानव चरित्रको बहुआयमिकतालाई समेट्नु पर्दछ । अन्यथा सिद्धान्तले जीवनलाई डोर्‍याउन सक्दैन । जब सिद्धान्तले जीवनलाई मार्गदर्शन गर्न सक्दैन, त्यस्तो सिद्धान्त न सही हुन्छ न मान्न जरुरी छ ।

‘राजधानी प्रदेश’ र ‘नेवा राज्य’ : केही भ्रमको खण्डन

नेवारलाई ‘जातीय समुदाय’ भन्न मिल्दैन । ‘नेवा’ जातीय पहिचान हैन । नेवार समुदायको ‘साझापन’ धर्म पनि हैन । धार्मिक हिसाबले नेवारहरू हिन्दू र बुद्धिष्ट दुवै हुन्छन् । अझ सानो संख्यामा मुस्लिम र क्रिश्चियन नेवार पनि छन् ।

एमालेभित्रका कमरेड ‘बुखारिन’ हरूको नाममा

गत वर्ष कमरेड घनश्याम भुसालका दुई लेख खूबै चर्चित भएका थिए । ‘कसरी बाँच्छ कम्युनिष्ट पार्टी ?’ र ‘नेकपाः बाँच्नका लागि एक मात्र बाटो’ । शायद पहिलो लेख उनले ओली सरकारको कृषिमन्त्री हुनुभन्दा अगाडि लेखेका थिए र दोस्रो त्यसपछि । दुवै लेखले निकै राम्रो चर्चा, प्रशंसा र वाह्वाही पाएका थिए । कम्युनिष्ट पंक्तिको एउटा तप्का […]

एमसीसी लिन नलिन स्वतन्त्र छौं तर गिजोल्न हैन

एमसीसी, एमसीसी, एमसीसी ! यता फर्कियो एमसीसी, उता फर्कियो एमसीसी ! समाचार र सामाजिक सञ्जालमा एमसीसी, व्यक्तिगत भेटघाट र कुराकानीमा एमसीसी ! औपचारिक कार्यक्रममा एमसीसी, चियापसलमा एमसीसी ! मानौं कि एमसीसी निकै ठूलै/गतिलै खजाना हो । छिचोल्नै/बुझ्नै नसकिने असवाफको रहस्य हो । मानौं, एमसीसी धपाउन सके ठूलै बहादुरी/पराक्रम हुन्छ । मानौं, एमसीसी लागू भए देश […]

समाजवाद ? अँ हो, समाजवाद ! तर कस्तो ?

कारण चाहे जेसुकै होस्– कतिपयको वैचारिक प्रतिबद्धता र निष्ठा होला, कतिपयका लागि विपरीत विचारको आलोचना/खण्डनको विषय, कसैलाई राजनीतिक स्वार्थका लागि ‘सार्वजनिक खपत’ (पब्लिक कन्जम्सन) होला, कसैका लागि उपहास/व्यङ्ग्य निर्माणको कच्चा पदार्थ । सकारात्मक होस् वा नकारात्मक अर्थमा यतिखेर ‘समाजवाद’ शब्द अझ चर्चित र लोकप्रिय भएको छ । यो एकदमै गज्जब र सुखद कुरा हो । […]

तालिवान पुनरोदयको अर्थ

गत हप्ता इस्लामिक जिहादी समूह तालिवानले अफगानिस्तानको सत्तामाथि चढाइँ गर्‍यो । दुई दशकदेखि त्यहाँ रहेको अमेरिकी नेतृत्वको नेटो सेना फिर्ता हुन थालेको एक महीना नबित्दै जननिर्वाचित भनिएका राष्ट्रपति असरफ घानी देश छोडेर भागे । विश्वभरि जस्तै नेपालमा पनि यो घटनाले अनेक तरंग र प्रतिक्रिया उत्पन्न गरे । कतिपय प्रतिक्रिया आश्चर्यजनक तथा चर्चा गर्न लायक देखिए […]

देश चुकेको कहाँ हो ? सच्याउनुपर्ने के हो ?

मानौं कि सबै चिज ठीकठाक प्रयोग गरी गज्जबको खीर पकाइयो । तर, चिनीको साटो नुन हालियो भने त्यो कस्तो होला ? मानौं कि सबै उत्तम सामग्री मिसाएर खिचडी पकाइयो । तर, नुनको साटो चिनी हालियो भने त्यो के बन्ला ? खानेले न खीरलाई खीर भन्ने छन् न खिचडीलाई खिचडी । खीर वा खिचडी पकाउँदा जुन […]

मित्रहरू ! पाखण्डको पनि सीमा हुन्छ

‘लाल-बुझक्कड’ प्रामाणिक पात्र हैनन् । ‘लाल-बुझक्कड’ का कविता र कथाहरू कसरी, कहाँबाट, कहिले बने, प्रष्ट छैन । तर जनश्रुतिमा भने उनी प्रामाणिक राजा-महाराजा, सन्त, कवि र कथाकार भन्दा कम लोकपि्रय र स्थापित छैनन् । भनिन्छ लाल-बुझक्कड प्राचीन भारत वर्षको कुनै गाउँका प्रधानपञ्च थिए । आम जनसमुदाय अनपढ र अशिक्षित भएको समय थियो, त्यो । जनता […]

लोकतन्त्रको क्षयीकरण, तेस्रो पुस्ताको बकवास र सामूहिक असफलताको पीडा

वर्ग, वर्ण, लिङ्ग, क्षेत्र, नश्ल, समुदाय, सभ्यता र शैक्षिक/प्राविधिक प्रारुप जस्तै ‘पुस्ता’ एक बलियो सामाजिक प्रवर्ग वा राजनीतिक अवधारणा हो । पुस्ताको मुख्य आधार उमेर वा समयावधि नै हो । औसत १० वर्ष अर्थात् १–२० वर्ष अवधिमा अभिव्यक्त हुने सोच र शैलीको भिन्नपन वा प्रवृत्तिगत मौलिकतालाई ‘पुस्ता’ मान्न सकिन्छ । तर पुस्ता जैविक उमेर मात्र […]

देउवाजी ! कृपया ओलीतन्त्रका गल्ती नदोहोर्‍याउनुहोला

सम्माननीय प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाजी ! जय नेपाल-जय मातृभूमि-लाल सलाम-नमस्कार ‘जय नेपाल’ यसर्थमा कि तपाईंको प्रधानमन्त्रीत्वसँग तपाईंको मात्र हैन, सबै कांग्रेसजनको इज्जत, प्रतिष्ठा र आत्मसम्मान जोडिएको छ । ‘जय मातृभूमि’ यसर्थमा कि तपाईंको प्रधानमन्त्रीको सफलता, असफलताले जनता समाजवादी पार्टीको कार्यनीति र कार्यदिशाको सफलता असफलता समेत संपरीक्षण गर्नेछ । ‘लाल सलाम’ यसर्थमा कि तपाईंको प्रधानमन्त्रीत्व कालमा कुनै […]

सियान, साइकल र साम्यवाद

चीनको चर्चा र वाहवाही चुलिएको छ संसारभरि जस्तै नेपालमा पनि अहिले । भर्खरै (जुलाई १) चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले पार्टी स्थापनाको शतवार्षिकी भव्य रूपमा मनायो । राजधानी बेइजिङको तेनमियान चोकमा आयोजित शतवार्षिकी समारोहका रोमाञ्चक दृश्य विश्वले आँखा तानेर हेर्‍यो, आश्चर्यचकित हुँदै । चीनका उपलब्धि, योजना र महत्वाकांक्षाबारे विश्वव्यापी चर्चा भए । हजारौं आलेख र टिप्पणी लेखिए, […]

‘पोष्ट-कम्युनिष्ट युग’ मा दलीय पुनर्गठनको प्रवृत्ति

अंग्रेजीको ‘पोष्ट-कम्युनिष्ट इरा’ लाई नेपालीमा ‘उत्तरसाम्यवादी युग’ भन्नुपर्ने होला । यस्तो अनुवाद, अर्थ र शब्दावलीको लय खासै मिले जस्तो लाग्दैन । अंग्रेजीमा यसको अर्थ, सन्दर्भ र लय जति सहज छ, नेपालीमा फिटिक्कै छैन । ‘पोष्ट-कम्युनिष्ट इरा’ युरोपेली राजनीतिमा सर्वसम्मत शब्दावली हो, ‘उत्तरसाम्यवादी युग’ नेपालका लागि एक विवादास्पद अवधारणा । सन् १९१७ को रूसी अक्टोबर क्रान्तिपछि […]

किन सधैं विवादित बन्छ भारत ?

भारतीय रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले केही दिनअगाडि एक टेलिभिजन अन्तरवार्तामा नेपालको सीमा अतिक्रमणसम्बन्धी विवादका विषयमा सोधिएको प्रश्नमा उत्तर दिएका छन्, ‘नेपालसँग भारतको दाजुभाइको नाता छ, पारिवारिक नाता छ, यही मानेर अगाडि बढ्नुपर्छ, कुनै आपसी दूरी वा गलतफहमी (भ्रम) रहेछ भने बसेर कुरा गर्नुपर्छ ।’ उनको यो अभिव्यक्तिले नेपालको भौगोेलिक अखण्डता, सार्वभौमसत्ता एवं भूभागमाथिको अतिक्रमणलाई नजरअन्दाज गरेको, […]

बहसः ‘कम्युनिष्ट’ शब्दको अर्थसंकट र विनिर्माण

‘कम्युनिष्ट’ शब्द नेपाली राजनीतिको लोकप्रिय ‘ब्राण्ड’ बनेको छ । यो ब्राण्डप्रति अतिसय आकर्षण पैदा भएको दक्षिण एशियाको एक मात्र देश नेपाल नै हो । हुन त भारतमा पनि पश्चिम बंगाल र केरला राज्यमा कम्युनिष्ट पार्टीहरुको बलियो पकड थियो । पश्चिम बंगालमा अनपेक्षित रुपले त्यो धेरै तल झरेको छ । केरलामा अझै बाँकी नै छ । […]