बिहीबार, ६ वैशाख, २०७५
OnlineKhabar.com

पुस्तक अंश–जुवाडेको कथा र कांग्रेसको राजनीति

जगदीश घिमिरे

मसँग थोरै पैसा थियो र धेरै आँट । सबैभन्दा ठूलो कुरा आफ्नो जन्मभूमिका लागि केही गर्नुपर्छ भन्ने आत्माको आवाज थियो । यही कारण गैरसरकारी संंस्थाका रुपमा तामाकोशी सेवा समिति नामक संस्था खोलेका थियौं । राम्रा काम गर्ने योजना थियो तर हाम्रो देशमा कुनै काम गर्नुको अर्थ कुनै पदमा पुग्ने र राजनीति गर्ने साधन बन्छ भन्ने सोच राखिन्छ भन्ने सोचेको थिइनँ । त्यही भयो ।

तासेस (तामाकोशी सेवा समिति)का स्वयंसेवक, सहयोगी र काम गरेका समुदाय एक ढिक्का भएर मेरो पक्षमा नउभिएका भए रामेछापमा सामूदायिक विकास गर्ने मेरो सपना नेताहरुकै कारण अपूरो मात्र होइन, धुलोपिठो हुने थियो ।

नेतालाई पछुवाहरुको ठूलो समूह चाहिन्छ, भोट चाहिन्छ, नोट चाहिन्छ, लठैत चाहिन्छ । लेखकलाई यी कोही पनि चाहिँदैनन् । लेखक एक्लै बाँच्ने प्राणी हो । रामेछापका सक्कली नेताहरुले के बुझेनन् भने मेरो रगतमा सोझो लेखक थियो । म उनीहरु जस्तो काइते नेता थिइनँ । उनीहरुले आफैंजस्तो ठानेर मलाई पछाडिबाट छिर्के हाने । म सोझैँ जुधेँ ।

किसुनजी मुसुक्क हाँसेर बराबर यो चुट्की लिने गर्थे, ‘हेर्नुस् बाबु, तपाईंको जिल्ला दुई नम्बर हो तर त्यहाँका मान्छेचाहीं एक नम्बरी छन् । तपाईंको जिल्लामा सक्कली नेताहरु छन् । तपाईं सोझो हुनुहुन्छ । जोगिनु होला ।’

मैले र राजनीतिमा मभन्दा बढी पृष्ठभूमि र योगदान भएकी दुर्गाले समेत किसुनजी वा अरु कुनै कांंग्रेस नेतासँग कुनै पद वा फेभर नमागेकाले उनले मलाई सोझोमा गनेको हुनुपर्छ ।

किसुनजी कहिलेकाहीँ पतञ्जलीझैँ सूत्रमा बोल्थे । उनले भनेको ‘सक्कली नेता’को परिभाषा बुझ्न मैले कठिन परिश्रम गरें । यौटा खली मित्रले बताएपछि मात्र ‘सक्कली’को अर्थ बुझें । किसुनजीले सक्कली नेता भनेको के हो भन्ने बुझेपछि त्यो सूत्र मेरो रामेछापका नेतासँग व्यवहार गर्ने मूलमन्त्र भयो । मेरा खली मित्रले ‘सक्कली’ को अर्थ बुझाउन यो कथा सुनाए ः

एउटाको मर्ने बेला भएछ । मर्ने बेलामा बाबुले आफ्नो एक्लो छोरालाई भन्यो, ‘यो मेरो तँलाई अन्तिम उपदेश हो । सकेसम्म जुवा, रक्सी र वेश्याबाट परै बसेस् । केहीगरी सक्दै सकिनस् भने यी कुराहरु सक्कलीसँग बुझेर मात्रै मनले खाएको गरेस् ।’

बाबु बितेपछि उसलाई त्यो उपदेशको तात्पर्य बुझ्न मन लाग्यो । सबभन्दा पहिले सक्कली जुवाडेलाई भेटेर उसले जुवा खेल्न सिक्ने इच्छा बतायो । जुवाडेले भन्यो, ‘पैसा झिक ।’ उसले पैसा झिक्यो ।

जुवाडेले भन्यो, ‘अघि म सोखिन जुवाडे हुँदा म पनि यस्तै पैसाले जुवा खेल्थेँ । जीवनभरि जुवा खेलेर मेरो सबै सर्वश्व सकियो । परिवारले छाडे । अब यो भत्केको पाटीमा बसेर फुटेका गाग्राका रुपियाँ बनाएर जुवा खेल्छु । मैजस्ता टाट पल्टेका मेरा साथीहरु जुवा खेल्न आउँछन्, यस्तै खबटा लिएर । तिमी पनि खबटा लिएर आऊ, हामीसँग खेल्ने हो भने । यहाँ सक्कलै रुपैयाँ चल्दैन ।’

उसले जुवाडेको हविगत बुझ्यो र सक्कली जँड्याहा खोज्न थाल्यो ।

महिनौंदेखि दारुका भरमा मात्रै बाँचेको, नङ, कपाल बढेर बिरुप भएको, बाटोमा जो भेट्यो पैसा माग्ने र पायो भने दारु तन्काइहाल्ने, देख्दा माग्ने वा बौलाहाजस्तो लाग्ने मान्छेलाई भेट्यो । मान्छेहरुले भने ऊ नै सक्कली जँड्याहा भनेर चिनाइदिए ।

सक्कली जँड्याहाको अगाडि पर्नेबित्तिकै उसलाई भन्यो, ‘पैसा झिक रक्सी खान ।’

‘तिमीलाई देख्दै पुग्यो, खानु परेन,’ उसलाई देख्दै विरक्तिएको थियो ।

‘के देखेको छस् र ? अघि म सोखिन जँड्याहा छँदाको मेरो रवाफ देखेको भए थाहा पाउँथिस्,’ सक्कलीले भन्यो ।

‘के रवाफ थियो र ?’ उसले सोध्यो ।

‘मेरा तमाम साथी थिए । तिनले मलाई सधैं घेरेका हुन्थ्ो । सबलाई म ख्वाउँथें । पियाउँथें । क्या महेफिल जम्थ्यो सधैं ।’

‘अनि के भो त ?’

‘मेरो सम्पत्ति सकियो । म टाट भएँ । अनि, यी यै भो । सबैले मलाई छाडे । तिमी पनि यसै नछोड । सुका-मोहोर भए पनि दिएर जाऊ । आज कोही दाता जुरेको छैन ।’

त्यसपछि ऊ सक्कली वेश्यासँग गयो । जीवनभरि वेश्यावृत्ति गरेकी ती नारी दुढी र रोगग्रस्त भएर थला परेकी भए पनि नयाँ-नयाँ चेली बटुलेर धन्दा गरिरहेकी थिइन् ।

अनि, उसले सक्कली बाबुले दिएको ‘सक्कलीसँग सिक्नु’ भन्ने उपदेशको अर्थ बुझ्यो ।

यो कथा सुनेपछि मैले किसुनजीको सक्कली सूत्र बुझें र रामेछापका नेताहरुसँग व्यवहार गर्ने मेलो बसाएँ ।

किसुनजीले भनेको अघिको पूर्व दुई नम्बरमा अहिलेका तीन जिल्ला छन्, दोलखा, रामेछाप र सिन्धुली । यी सबै अहिले पनि पूर्व दुई नम्बर भनेर चिनिन्छन् । पूर्व दुई नम्बर खासमा एक नम्बरका मान्छे र नेताहरुको मात्र होइन, विद्वान, राजनीति र समाज सुधारका अगुवाहरुको जन्मथलो पनि हो ।

म रामेछापमा ‘सामूदायिक विकास’ गर्छु भनेर लागेको केही समयपछि नै अचानक बहुदलीय व्यवस्था आयो । त्यो टुप्पाबाट आएको थियो, फेदबाट होइन । गाउँघरमा त के कुरा केन्द्रकै पनि कति नेताहरुलाई बहुदलीय व्यवस्था यसरी र यति चाँडै झ्वाट्ट आइहाल्छ भन्ने विश्वास थिएन । मेरो मन्थलीमा काम गर्ने निर्णय र बहुदलको आगमन केवल काकताली थियो ।

बहुदल के आउनु थियो, धेरैले रामेछापको रुखो पाखोमा राजनीति नै सबैभन्दा मलिलो, भरिलो र रसिलो देखे । हिजोका पञ्चायतका प्रबल प्रवक्ताहरु सिद्धिचरणले ‘मेरो प्यारो ओखलढुंगा’ भनेझैं ‘मेरो प्यारो मातृसंस्था’ भन्दै कांग्रेसमा फर्किए ।

कोही मबाट ‘हिमालयन ब्लन्डर भयो’ भनेर माफी माग्दै फर्किए । केको पार्टीले खटाएर पो त म कट्टर पञ्च भएको, मेरो हृदयमा त कांग्रेसकै बास थियो भन्दै फर्किए । कोही गर्भैदेखिको कांग्रेस हुँ भन्दै फर्किए । कोही जन्मजात कांग्रेस हुँ भन्दै फर्किए । कोही वाक्य फुट्दा नै ‘प्रजातन्त्र’ भनेको हुँ भन्दै फर्किए ।

बसाईं सरेका फर्किए । जागिरदार फर्किए । ठेकेदार फर्किए । बिद्यार्थी फर्किए । बेरोजगार फर्किए । सबका सब अवसर परस्तहरु फर्किए । कांग्रेस त ‘मास’ पार्टीभन्दा बढी पाटी । जो आए तिनले घुसपैठ नै गरेर पनि बनाउन सकेको ठाउँ पाए, पाटीमा जस्तै ।

सुकरात भन्छन्, ‘जतिसुकै सामान्य मान्छे पनि नसिकेको काम गर्न डराउँछ । तर, सरकार चलाउने राजनीतिजस्तो सबैभन्दा कठिन कामका लागि भने आफूलाई सुयोग्य पात्र ठान्छन् ।’

सुकरातका बेलामा त राजनीति पेशामा त्यस्तो आकर्षण थियो भने अहिले के मारामार नहोस् । संसारको सामान्यभन्दा सामान्य पेसाका लागि पनि उपयुक्त शिक्षा, गरिजान्ने तालिम, जान्नेको सहायक भएर सिक्ने योग्यता चाहिन्छ ।

बिँडी बेर्न सिक्नुपर्छ । रिक्सा चलाउन सिक्नुपर्छ । घाँस काट्न सिक्नुपर्छ । दाउरा चिर्न सिक्नु पर्छ । तर, राजनीति गर्न, सरकारजस्तो जटिल संस्था चलाउन केही सिक्नु पर्दैन । उमेर पुगे पुग्छ ।

बहुदल आएपछि सबैको राजनीति गर्ने धोको र आँट मन फुकाएर बाहिर निस्कियो । सबै फान्टेफुन्टे नेता भए । कार्यकर्ता कोही भएनन् । राजनीति गर्ने बोझ धर्ती मातालाई थेगिनसक्नु भयो ।

भर्खर सदरमुकाम बनेको केही पनि आधारभूत निर्माण नभएको सुनसान मन्थली गाउँमा अनेक दल नेता र कार्यकर्ताको घुइँचोले बाटो पाइन छाडियो । गाईजात्राजस्तै भयो । जे, जस्ता होटेल लज नामधारी थिए, ती सधैं भरिन लागे ।

बेला-बेलामा मन्थली र वरपरका गाउँका घरका कोठा, चोटा, दलान, बुइँगलहरु पनि मान्छेले भरिन लागे । बेरोजगार मान्छेले त रोजगारी पाए । पाए सबैभन्दा दुःख कति ठाउँमा छोरी-बुहारीका यौवनले समेत रोजगारी पाउन लागे ।

मन्थलीको शताब्दियौंदेखिको गाउँले चरित्र अचानक ध्वस्त भयो । त्यो भयावह रुपान्तरण मेरै आँखाअघि भयो । म त्यसको साक्षी भएँ । त्यो मेरो जीवनको अति कटु अनुभव थियो । मन्थलीका एक मुठी रैथानेहरु घरबाहिर जग्गा अधिग्रहण हुनासाथ भौतिक तवरमा विस्थापित भइसकेको थिए ।

म पनि तिनैमध्येको थिएँ । त्यसमाथि जिल्लाभरिका मान्छेको अतिक्रमणले गर्दा मन्थलीका सबै रैथानेजस्तै म पनि आफ्नो मन्थलीमा पराई र बिरानो भएँ । अनि, मानसिक रुपले पनि विस्थापित भएँ ।

रामेछापका त्यसबेलाका जीवित नेताहरुको त्यस्तो दुःखद स्थिति थियो भन्ने सम्झनाले मलाई पीडा हुन्छ । उनीहरु जीवनभरि राजनीति गरेर लोककथाका सक्कली जुवाडे, जँड्याहा र वेश्याको जस्तै अवस्थामा पुगेका थिए, कोही नवपञ्च भएर, कोही कुनै दल वा नेताको नामसम्म जपेर तर केही नगरेर, कोही जागिर खाएर, कोही बसाइँ गएर, जीवीका धानेर ।

पञ्चायतलाई बज्रतुल्य देखेका थिए, ढल्ने कुनै छाँट देखेका थिएनन् । आस मारेर बसेका बेला अचानक बहुदल आएपछि सक्कली जुवाडेजस्तै फुटेका गाग्राका खबटाले भए पनि राजनीतिको जुवा खेल्दै थिए ।

सक्कली जँड्याहाजस्तै मागेर भए पनि दारु खाँदै थिए । सक्कली वेश्याजस्तै नयाँ चेला बटुलेर राजनीतिको सानोतिनो भए पनि धन्दा चलाउन जुर्मुराएका थिए । चाकरीकै भरमा भए पनि ‘राजनीति’को खाल धान्दै थिए ।

उनीहरुले मेरो सामूदायिक विकास प्रयत्नलाई आफ्नै राजनीतिजस्तै छलछाम ठाने । म पनि उनीहरुजस्तै रुखो रामेछापमा मलिलो र रसिलो राजनीति देखेर धमिलो पानीमा माछा मार्न आएको भने ।

म कांग्रेसका रुपमा परिचित थिएँ । मेरो कांग्रेसका शीर्षस्थ नेताहरु कृष्णप्रसाद भट्टराई र गिरिजाप्रसाद कोइरालासँग राम्रै परिचय थियो । दोस्रो पुस्ताका धेरै नेता राम्रा मित्र पनि थिए । डाहा गर्नेहरुले मेरो त्यो पहुँचलाई झन् खतरनाक ठाने ।

स्वाभाविक थियो, मैले संसद ताकेको खण्डमा मेरो पहिलो प्रतिस्पर्धा कांग्र्रेसकै संसद-प्रत्यासी नेताहरुसँग हुने भएकाले त्यो समस्या जिल्लाका सबै दलका नेतासँग भए पनि कांग्रेसका नेताहरुसँग बढी भयो । अतः सबैभन्दा ठूला त्रु मेरो आफ्नै दल कांग्रेसका मान्छे भए ।

तामाकोशी सेवा समिति कुनै नेता वा दलको मित्र वा अमित्र थिएन । तटस्थ थियो । यो केवल निर्धा जनताको मित्र थियो । नेताहरु आफ्नो र आफ्नो दलको स्वार्थका लागि काम गर्थे । तामाकोशी सेवा समिति विपन्न जनताको स्वार्थका लागि काम गथ्र्यो । नेताहरु चाहन्थे, यो पनि उनीहरुका मान्छेका लागि मात्र काम गरोस् । त्यो कुरा तामाकोशी सेवा समितिको मिसनविपरित थियो । समस्या त्यही भयो ।

तामाकोशी सेवा समिति बाहिरबाट रामेछापमा विकासका कनिका छरिटोपल्न आएको मौसमी टुरिस्ट संस्था थिएन । यही जिल्लामा जन्मेको, यहीँको आँधीबेहरी खपेर हुर्केको, यहीँको पाखा पखेरामा जरा गाडेर झ्यांगिन लागेको, यही जिल्लामा दिगो विकास गरिछाड्ने अठोटका साथ लागिपरेको, यही जिल्लाका मान्छेले नेतृत्व लिएको संस्था थियो । जस-जसले यसको कामलाई आफ्नो स्वार्थअनुरुप नहुने देखे, ती सबैले यसलाई बलियो सौता ठाने ।

नेताहरुसँग गाउँलेलाई दिने कोसेली जाली आश्वासन मात्रै थिए । मसँग ठोस काम थिए । मसँग खानेपानी, पानीबन्द चर्पी, साना सिँचाइ, स्वास्थ, शिक्षा, बचत तथा ऋण सहकारी, आय आर्जन, महिला परिचालनलगायत हाताहाती कार्यक्रम थिए ।

म कुरा होइन, ठोस परिणाममुखी काम गर्थें । किर्ते वाचा गर्दिनथें । जे सक्थेँ, त्यही मात्र बोल्थेँ । जे बोल्थेँ, त्यो गर्थेँ । त्यो पनि हुनसक्नेसम्म छिट्टै गर्थेँ ।

नेताहरुलाई मेरो सामूदायिक विकासको कामले बिझाएको थियो । किनभने, त्यो मेरो अतिरिक्त महत्व अथवा ‘भ्यालु एडेड’ थियो, जुन उनीहरुसँग थिएन । यो संस्थालाई कसरी बन्द गरेर मलाई ठेगान लगाउने भन्ने उनीहरुको नित्य चिन्तनको विषय भयो ।

(लेखक स्वर्गीय घिमिरेको पुस्तक ‘अन्तर्मनको यात्रा’बाट)

२०७४ पुष १५ गते १५:३७ मा प्रकाशित

सम्बन्धित शीर्षकहरु

अनलाइनखबर सिधै एपबाट खोल्नुहोस् । एन्ड्रोइडका लागि यहाँ र आइफोनका लागि यहाँ क्लिक गर्नुहोस् । तपाईं हामीसंग फेसबुक, ट्वीटरयुट्युव मार्फत् पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।

मुख्य खबरहरु

४ प्रतिकृयाहरू प्राप्त
  • Khambba Singh Darlami Magar लेख्नुहुन्छ    |   २०७४ पुष १५ गते १६:१७

    Nice to read about $$$$$$ Kheti KURA..!!!!!!!!!!!!!!!

    Self-centric, self-praise, utterly rejected other competitors, no room to collaborate just competing and putting own voice assertive ways…
    If you can write nice piece of work than please write positively with the hope other to improve and positive change in society. “Development is not KHETI, it is behavioral science”

    2
    0
    Share

  • sadananda abhagi लेख्नुहुन्छ    |   २०७४ पुष १५ गते १९:११

    yethartaparak lekh aajko nepali rajnitiko yeuta path .

    1
    0
    Share

  • BRD लेख्नुहुन्छ    |   २०७४ पुष १५ गते २०:१४

    नेतालाई पछुवाहरुको ठूलो समूह चाहिन्छ, भोट चाहिन्छ, नोट चाहिन्छ, लठैत चाहिन्छ । लेखकलाई यी कोही पनि चाहिँदैनन् । लेखक एक्लै बाँच्ने प्राणी हो ।

    2
    0
    Share

  • Ram Kumar Shrestha लेख्नुहुन्छ    |   २०७४ पुष १५ गते २१:१७

    sakkali juwade,basya rw jadyako katha chahi khatra ho. J gare pani aafno para nachhodne.

    1
    0
    Share

यसमा तपाइको मत




फेसबुकबाट तपाईको प्रतिक्रिया

Also you may like this