डेटा, डिफेन्स र दर्शन : सिलिकन भ्यालीलाई पालान्टिरको चुनौती

८ वैशाख, काठमाडौं । १८ अप्रिल २०२६ को साँझ पालान्टिर टेक्नोलोजिजको आधिकारिक एक्स अकाउन्टबाट एउटा यस्तो पोस्ट सार्वजनिक भयो, जसले प्रविधि, राजनीति र विश्व सुरक्षाको क्षेत्रमा ठूलो हलचल पैदा गरिदियो।

‘संक्षेपमा टेक्नोलोजीकल रिपब्लिक’ शीर्षक दिइएको २२ बुँदे यो संक्षिप्त मेनिफेस्टोले पालान्टिरका सीईओ एलेक्जेन्डर सी. कार्प र कर्पोरेट अफेयर्स प्रमुख निकोलस डब्लु. जामिस्काको चर्चित पुस्तक ‘द टेक्नोलोजिकल रिपब्लिक’ को सारलाई प्रस्तुत गरेको थियो।

सन् २०२५ मा प्रकाशित भई न्युयोर्क टाइम्सको बेस्टसेलर सूचीमा पहिलो स्थान जमाउन सफल उक्त पुस्तकको यो २२ बुँदे सारांशले अन्ततः एक औपचारिक ‘कर्पोरेट घोषणापत्र’ को रूप लियो।

यसले सिलिकन भ्यालीको परम्परागत उपभोक्ता-केन्द्रित संस्कृति र त्यहाँ व्याप्त खोक्रो बहुलवाद एवं पश्चगामी समावेशिताको कडा आलोचना गर्दै प्रविधिलाई राष्ट्रिय सुरक्षा र ‘हार्ड पावर’ को अचुक हतियार बनाउन आह्वान गरेको छ।

यो मेनिफेस्टोले सिलिकन भ्यालीलाई आफ्नो नैतिक ऋण तिर्न र राष्ट्रको रक्षाका लागि उभिन चुनौती दिएको छ। सार्वजनिक भएको छोटो समयमै २ करोडभन्दा बढी पटक हेरिएको यो पोस्टले विश्वभर हजारौँ प्रतिक्रिया र विवादहरू उत्पन्न गरायो।

बौद्धिक जगत्‌को एउटा तप्काले यसलाई पश्चिमी सभ्यताको वास्तविक जागरणका रूपमा व्याख्या गरिरहेको छ भने अर्को तप्काले यसलाई एआईद्वारा सञ्चालित ‘निगरानी राज्य’ (सर्विलियन्स स्टेट) को घोषणाका रूपमा लिएको छ।

कम्पनीको नाम नै प्रसिद्ध कृति ‘लर्ड अफ द रिङ्स’ को सर्वदर्शी ढुङ्गा ‘पालान्टिर’ बाट राखिएको हो, जसले भविष्य देख्ने सामर्थ्य राख्छ ।

९/११ पछिको डेटा–आधारित युद्धको उदय र विकास

पालान्टिर टेक्नोलोजिजको यात्रा सन् २००३ मा क्यालिफोर्नियाको पालो अल्टोबाट सुरु भएको हो, जसको जग पिटर थिएल, एलेक्जेन्डर कार्प, जो लोन्सडेल, स्टिफन कोहेन र नाथन गेटिङ्स जस्ता व्यक्तित्वहरूले राखेका थिए।

सन् २००१ को सेप्टेम्बर ११ मा भएको हमलापछि अमेरिकी खुफिया एजेन्सीहरूले विभिन्न स्रोतबाट प्राप्त छरिएका तथ्याङ्कहरूलाई एकीकृत गरी विश्लेषण गर्न नसक्ने गम्भीर समस्या महसुस गरेका थिए। यही आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्न सीआईएको भेन्चर क्यापिटल ह्यान्ड ‘इन-क्यू-टेल’ ले लगानी गरेपछि पालान्टिरले ‘गोथाम’ नामक प्लेटफर्म विकास गर्‍यो।

यस प्लेटफर्मले विभिन्न जटिल डेटाबेसहरूलाई एकीकृत गरी खुफिया एजेन्सीहरूलाई शत्रुको गतिविधि र सम्भावित खतराहरूको विश्लेषण गर्न अभूतपूर्व क्षमता प्रदान गर्‍यो। कम्पनीको प्रारम्भिक लक्ष्य आतङ्ककारीहरूलाई पत्ता लगाउन डेटालाई स्मार्ट र प्रयोगयोग्य बनाउनु नै थियो।

सन् २००८ मा अमेरिकी सेनासँग पहिलो ठूलो सम्झौता गरेसँगै पालान्टिरको सम्बन्ध एनएसए, एफबीआई र सीआईए जस्ता शक्तिशाली एजेन्सीहरूसँग थप प्रगाढ बन्यो । सन् २०१० को दशकमा प्रवेश गरेपछि कम्पनीले ‘फाउन्ड्री’ प्लेटफर्ममार्फत व्यावसायिक क्षेत्रमा पनि आफ्नो पाइला विस्तार गर्‍यो, जसले बैंकिङ, स्वास्थ्य र उत्पादन कम्पनीहरूलाई जटिल डेटा विश्लेषण सेवा उपलब्ध गराउन थाल्यो।

सन् २०२० मा सेयर बजारमा आईपीओपछि पालान्टिरको मूल्याङ्कन अर्बौँ डलर पुग्यो भने सन् २०२३ देखि २०२५ को अवधिमा यसले आफ्नो ‘एआई प्लेटफर्म’ लन्च गरेर ठूला संस्थाहरूको सञ्चालनलाई कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित बनायो। कम्पनीले यूके, क्यानडा र अस्ट्रेलिया जस्ता मित्रराष्ट्रहरूसँग आफ्नो सेवा विस्तार गर्दै सन् २०२४ मा एसएन्डपी ५०० सूचकाङ्कमा समावेश हुने गौरव प्राप्त गर्‍यो।

यो व्यावसायिक प्रगतिको पृष्ठभूमिमा एउटा दर्शन रहेको छ, जसलाई सन् २०२४ अक्टोबरमा कम्पनीका सीटीओ श्याम शङ्करले ‘द डिफेन्स रिफर्मेसन’ का १८ थेसिसमार्फत व्याख्या गरेका छन् । यस दर्शनले पेन्टागनको एकाधिकारवादी खरिद प्रक्रियाको समस्या, औद्योगिक आधारको पुनरुत्थान र राष्ट्रिय सुरक्षाको क्षेत्रमा स्वस्थ प्रतिस्पर्धाको आवश्यकतालाई औँल्याउँदै पालान्टिरलाई केवल एक सफ्टवेयर कम्पनी मात्र नभई राष्ट्रिय सुरक्षाको एक अभिन्न अङ्गका रूपमा स्थापित गरेको छ।

पालान्टिर मेनिफेस्टो: टेक्नोलोजीकल रिपब्लिकको सैद्धान्तिक जग

पालान्टिरका सीईओ एलेक्स कार्प र निकोलस जामिस्काको वैचारिक चिन्तनबाट जन्मिएको यो मेनिफेस्टोले आधुनिक युगमा प्रविधि र राष्ट्रिय शक्तिको सम्बन्धलाई नयाँ ढङ्गले परिभाषित गरेको छ।

यसको केन्द्रमा सिलिकन भ्यालीले राष्ट्रप्रति तिर्नुपर्ने ‘नैतिक ऋण’ को अवधारणा छ, जसले इन्जिनियरिङ क्षेत्रका टाठाबाठा वर्गलाई केवल एप्स र सफ्टवेयर निर्माणमा मात्र सीमित नरही राष्ट्रको रक्षामा सक्रिय सहभागी हुन आह्वान गर्दछ।

मेनिफेस्टोले वर्तमान समयमा व्याप्त ‘एप्सको निरङ्कुशता’ विरुद्ध विद्रोह गर्नुपर्ने तर्क अघि सार्दै आइफोन जस्ता उपकरणहरूलाई मात्र सभ्यताको सर्वोच्च उपलब्धि मान्न नसकिने स्पष्ट पारेको छ। यसले के सन्देश दिन्छ भने केवल निःशुल्क इमेल वा डिजिटल सुविधाहरू पर्याप्त छैनन्; बरु शासक वर्ग र सांस्कृतिक नेतृत्वको सान्दर्भिकता उनीहरूले प्रदान गर्ने आर्थिक वृद्धि र सुरक्षाको ग्यारेन्टीमा मात्र निहित हुन्छ।

यस घोषणापत्रको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष ‘सफ्ट पावर’ को सीमा र ‘हार्ड पावर’ को अपरिहार्यतासँग जोडिएको छ। लोकतान्त्रिक समाजको रक्षा केवल नैतिक अपील वा भावनात्मक बहसले मात्र सम्भव नहुने र यस एक्काइसौँ शताब्दीमा वास्तविक शक्ति सफ्टवेयरमा आधारित हुने दाबी गरिएको छ। आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स हतियार बन्ने कि नबन्ने भन्ने बहस अब निरर्थक भइसकेको र मुख्य प्रश्न यो कसले र कुन उद्देश्यका लागि बनाउँछ भन्नेमा केन्द्रित हुनुपर्ने मेनिफेस्टोको तर्क छ।

शत्रुहरूले यस्ता विषयमा ढिलासुस्ती नगर्ने भएकाले लोकतान्त्रिक विश्वले पनि एआई-आधारित प्रतिरक्षा प्रणालीको नयाँ युगलाई आत्मसात् गर्नुपर्ने र आणविक युगको अन्त्यसँगै यसलाई नयाँ शक्तिका रूपमा स्विकार्नुपर्ने कुरामा जोड दिइएको छ।

मेनिफेस्टोले सामाजिक र राजनीतिक संरचनामा पनि व्यापक सुधारको आवश्यकता औँल्याएको छ। यसले राष्ट्रिय सेवालाई सबै नागरिकको अनिवार्य कर्तव्य बनाइनुपर्ने र केवल स्वयंसेवक सेनामा मात्र भर पर्न नहुने प्रस्ताव गरेको छ। जसरी युद्ध मैदानमा सैनिकले राम्रो राइफलको माग गर्दा उपलब्ध गराइन्छ, त्यसैगरी आधुनिक युद्धका लागि उत्कृष्ट सफ्टवेयर निर्माण गर्नु पनि उत्तिकै अनिवार्य मानिएको छ।

यसका साथै मेनिफेस्टोले सार्वजनिक जीवनमा क्षमाशीलताको महत्त्व, धार्मिक विश्वासप्रतिको असहिष्णुताको प्रतिरोध र पश्चगामी समावेशिताको सट्टा वास्तविक प्रगतिशील मूल्यहरूको प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने कुरामा जोड दिएको छ।

अमेरिकाले विश्वमा लामो समयसम्म शान्ति कायम राख्न खेलेको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै यसले एलन मस्क जस्ता दूरदर्शी उद्यमीहरूको समर्थन गर्नुपर्ने र जर्मनी एवं जापान जस्ता देशहरूको युद्धपछिको सैन्य तटस्थतालाई पुनर्विचार गर्नुपर्ने जस्ता साहसिक भू-राजनीतिक प्रस्तावहरू समेत अघि सारेको छ।

अन्ततः यसले ‘खोक्रो बहुलवाद’ को प्रलोभनलाई त्यागेर प्रविधिलाई सभ्यता र राष्ट्रिय स्वाभिमानको रक्षा कवच बनाउनुपर्ने निष्कर्ष प्रस्तुत गरेको छ।

पालान्टिर मेनिफेस्टो : प्रविधि, राष्ट्रिय सुरक्षा र शक्ति सङ्घर्षको नाङ्गो सत्य

पालान्टिरको यो मेनिफेस्टो सेप्टेम्बर ११ पछिको निगरानी राज्य , कोभिड महामारीपछिको प्रविधि र सरकारबीचको बढ्दो सहकार्य तथा चीन र रुससँगको महाशक्ति सङ्घर्षको पृष्ठभूमिमा जन्मिएको हो।

सन् २०१४ मा रुसले क्रिमिया प्रवेश गरेपछि र चीनले दक्षिण चीन सागरमा सैन्य उपस्थिति बढाएपछि विश्वमा विद्यमान ‘शान्तिको लाभांश’ समाप्त भएको पालान्टिरको ठहर छ। कम्पनीले वर्तमान विश्वलाई एक ‘अघोषित आपत्काल’ को रूपमा चित्रण गर्दै प्रविधिलाई अब केवल व्यापारिक प्रयोजनमा मात्र सीमित राख्न नसकिने घोषणा गरेको छ।

यस मेनिफेस्टोको सबैभन्दा ठूलो खुलासा यो हो कि पालान्टिर अब पर्दापछाडि लुकेर होइन, खुल्लमखुल्ला ‘टेक्नो-न्याशनलिज्म’ को पक्षमा उभिएको छ। यसले सिलिकन भ्यालीको त्यस विलासी संस्कृतिलाई कडा प्रहार गरेको छ, जसले सामान्य उपभोक्ता एप्समा रमाएर राष्ट्रिय सुरक्षाको गम्भीर पाटोलाई उपेक्षा गरिरहेको छ।

पालान्टिरको इतिहासमा यो एक किसिमको ‘एक्सपोजे’ (Exposé) हो, किनकि यसअघि कम्पनीले ‘प्राइभेसी बाई डिजाइन’ र नागरिक स्वतन्त्रताका सिद्धान्तहरूको वकालत गर्दै आएको थियो। तर, वर्तमान मेनिफेस्टोले गोपनीयता र उपयोगिताबीचको सन्तुलनलाई अन्ततः ‘राष्ट्रिय स्वार्थ’ का आधारमा समाधान गरिने प्रष्ट पारेको छ।

गाजा द्वन्द्वमा प्रयोग भइरहेका ‘एआई किल चेन्स’ देखि आप्रवासी नियन्त्रणमा प्रयोग हुने ‘प्रेडिक्टिभ एनालिसिस’ सम्मका कार्यहरू अब पालान्टिरको ‘हार्ड पावर’ दर्शनको अभिन्न हिस्सा बनेका छन्। यसले समावेशिता र बहुलवादको नाममा राष्ट्रिय संस्कृतिलाई कमजोर बनाउने ‘वोक’ संस्कृतिको समेत कडा आलोचना गरेको छ, जसलाई कम्पनीले पश्चगामी कदमको रूपमा व्याख्या गरेको छ।

पालान्टिरसँग जोडिएका विवादहरूको शृङ्खला निकै लामो र जटिल छ। सन् २०१९ मा आफ्नै कर्मचारीहरूले ‘आइस’ सँगको सम्झौताको विरोध गरेका थिए भने न्युयोर्क पुलिससँगको सहकार्यले ‘प्रेडिक्टिभ पुलिसिङ’ को तीव्र आलोचना निम्त्याएको थियो।

युरोपमा गोपनीयतासम्बन्धी कानुन उल्लङ्घनको आरोप खेपिरहेको पालान्टिर इजरायली सेनालाई गाजा द्वन्द्वमा ‘ल्याभेन्डर’ नामक एआई प्रणालीमार्फत सहयोग पुर्‍याएको भन्दै मानवअधिकारवादी समूहहरूको निशानामा परेको छ। कम्पनीभित्रका गोप्य सूचनाहरू ‘पालान्टिर पेपर्स’ जस्ता लीकहरू मार्फत सार्वजनिक भइरहँदा पनि यसको प्रभाव र शक्ति झनै विस्तार भइरहेको देखिन्छ।

पछिल्लो समय सन् २०२५ मा पालान्टिरले अमेरिकी आप्रवासन निकायसँग ३ करोड डलरको ‘इमिग्रेसन लाइफस्टाइल अपरेटिङ सिस्टम’ अनुबन्ध गरेको छ, जसले आप्रवासीहरूको गिरफ्तारी र निर्वासनको दक्षतालाई एआईमार्फत ट्र्याक गर्दछ।

नोभेम्बर २०२५ मा अमेरिकी सेनासँग भएको १० अर्ब डलरको ऐतिहासिक १० वर्षे सम्झौताले रक्षा क्षेत्रमा यसको एकाधिकारलाई थप मजबुत बनाएको छ। त्यस्तै, न्यूयोर्क टाइम्सका अनुसार कम्पनीले अमेरिकी सामाजिक सुरक्षा प्रशासन र राजस्व सेवासँग मिलेर ‘मेगा-डेटाबेस’ निर्माण गर्ने तयारी गरिरहेको छ।

एलन मस्कको ‘डोगे’ (DOGE) विभागले पूर्व पालान्टिर कर्मचारीहरूलाई भर्ना गर्नु र बेलायतको स्वास्थ्य सेवा (एनएचएस) सँगको विवादास्पद सम्झौताले के पुष्टि गर्दछ भने, पालान्टिर अब केवल सफ्टवेयर कम्पनी मात्र नरही आधुनिक राज्य सञ्चालनको एक अनिवार्य डिजिटल मेरुदण्ड बनिसकेको छ।

पालान्टिरको दार्शनिक चिन्तन : प्रविधि, यथार्थवाद र प्रजातन्त्रको भविष्यमाथिको बहस

पालान्टिरको यो मेनिफेस्टो केवल एक कर्पोरेट दस्तावेज मात्र नभएर गहिरो दार्शनिक चिन्तनको उपज हो। दर्शनशास्त्रमा विद्यावारिधि गरेका सीईओ एलेक्स कार्पले जुर्गेन ह्याबरमास र इसाया बर्लिन जस्ता चिन्तकहरूको प्रभावलाई प्रविधि र मूल्यमान्यतासँग जोडेका छन्।

उनको तर्क छ कि प्रविधि कहिल्यै पनि तटस्थ हुँदैन र पश्चिमा जगतले केवल ‘सफ्ट बिलिफ’ भरमा विश्व राजनीति जित्न सक्दैन। यसका लागि ‘हार्ड पावर’ अनिवार्य छ, जहाँ कृत्रिम बुद्धिमत्ताले आधुनिक युगमा आणविक बमले जस्तै शक्ति सन्तुलनको काम गर्दछ।

जर्मनी र जापानलाई पुनः सैन्यीकरण गर्नुपर्ने, अर्बपतिहरूको प्रशंसा गर्नुपर्ने र राष्ट्रिय सेवालाई अनिवार्य बनाउनुपर्ने जस्ता बुँदाहरूले पिटर थिएलको यथार्थवादी अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको दर्शनलाई झल्काउँछन्।

यद्यपि, यस घोषणापत्रले विश्वव्यापी रूपमा तीव्र आलोचना र सन्देह पनि जन्माएको छ। ब्लुमबर्गले यसलाई ‘युद्धका लागि आह्वान र व्यापारिक विज्ञापनको मिश्रण’ भनेको छ भने एन्ग्याजेट जस्ता प्रविधि केन्द्रित सञ्चारमाध्यमले यसलाई कुनै काल्पनिक खलनायकको प्रलापसँग तुलना गरेका छन्।

सामाजिक सञ्जालमा पालान्टिरलाई ‘युद्धखोर’ र ‘एआई नरसंहारको सहयोगी’ भन्दै कडा टिप्पणीहरू गरिएका छन्। विशेष गरी गाजा द्वन्द्वमा ‘ल्याभेन्डर’ प्रणालीको प्रयोगलाई जोडेर मानवअधिकारवादीहरूले यसको नैतिकतामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्।

बेलिङक्याटका सीईओ एलियट हिगिन्सले यसलाई प्रजातन्त्रका आधारभूत स्तम्भहरूसत्यापन, विचार-विमर्श र जवाफदेहिता माथि गरिएको आक्रमणको रूपमा व्याख्या गर्दै पालान्टिरको विचारधारा उसको राजस्व बढाउने राजनीतिक स्वार्थसँग जोडिएको दाबी गरेका छन्।

अमेरिकी राजनीतिमा पनि यसको प्रभाव निकै गहिरो देखिएको छ। प्रतिनिधि अलेक्जान्ड्रिया ओकासियो-कोर्टेज र जेमी रास्किन जस्ता नेताहरूले आप्रवासन र निगरानीका क्षेत्रमा भइरहेका नागरिक अधिकारको उल्लङ्घनप्रति चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।

उनीहरूको चेतावनी छ कि गैर-नागरिकहरूका विरुद्ध प्रयोग गरिने यस्ता अत्याधुनिक प्रविधिहरू ढिलोचाँडो आफ्नै नागरिक जनसङ्ख्यामाथि प्रयोग हुने खतरा रहन्छ। सिनेटर रन वाइडेनले पनि पारदर्शिताको अभाव र कानुनको शासनमाथि उठिरहेका प्रश्नहरूलाई सम्बोधन गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। सन् २०२५ मा पूर्व कर्मचारीहरूले सार्वजनिक गरेको खुला पत्रमा कम्पनीले नैतिक डेटा प्रयोगका मूल्यहरू तोडेर एआई निर्णय-निर्माणमा एकाधिकार सिर्जना गर्न खोजेको आरोप लगाइएको छ।

यसका बावजुद, नियाल फर्गुसन र वाल्टर आइज्याक्सन जस्ता प्रतिष्ठित विद्वानहरूले भने पालान्टिरको यस अभियानलाई आधुनिक युगको ‘न्यु म्यानहट्टन प्रोजेक्ट’भन्दै समर्थन गरेका छन्।

उनीहरूका अनुसार आजको भू-राजनीतिक अस्थिरताका बीच प्रजातन्त्रको रक्षाका लागि यस्तो शक्तिशाली प्रविधिको विकास अपरिहार्य छ। पालान्टिरको मेनिफेस्टो यतिबेला विश्व प्रविधि र राजनीतिका बीचमा एउटा यस्तो विन्दु बनेको छ, जहाँ एकातिर राष्ट्रिय सुरक्षाको मजबुत सङ्कल्प देखिन्छ भने अर्कोतिर व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र प्रजातान्त्रिक मूल्यहरूको भविष्यमाथि गम्भीर अन्योल कायम छ।

प्रविधिको गणतन्त्र र प्रजातन्त्रको भविष्य: पालान्टिर मेनिफेस्टोको गम्भीर मन्थन

पालान्टिरको मेनिफेस्टोले अघि सारेको मुख्य तर्क शास्त्रीय उपयोगितावादमा आधारित देखिन्छ, जसले प्रविधिको अन्तिम मूल्य ‘जनताको जीवनमा आउने सुधार’ मा मापन गर्दछ।

तर यहाँ सबैभन्दा पेचिलो प्रश्न यो उठ्छ कि ‘सुधार’ को परिभाषा र त्यसको सीमा कसले निर्धारण गर्ने? जब कुनै निजी प्रविधि कम्पनीले राष्ट्रिय सुरक्षाको नाममा ‘शत्रुहरू’ को पहिचान, निगरानी र उनीहरूको भौतिक अन्त्यका लागि आवश्यक डेटा विश्लेषणलाई नै सुधारको कडी मान्छ, तब मानवीय मूल्य र सुधारको परिभाषा धुमिल हुन पुग्छ।

पालान्टिरले ‘पश्चिम’ लाई एउटा विशिष्ट सांस्कृतिक र राजनीतिक शक्तिका रूपमा पुनर्परिभाषित गर्ने प्रयास गरे पनि यसले पश्चिमा लोकतन्त्रको वास्तविक जग मानिने बहुलता, समावेशिता र लोकतान्त्रिक जवाफदेहितालाई कमजोर बनाउने जोखिम बोकेको छ।

विशेष गरी जीवन र मृत्युको फैसला हुने युद्धमैदानमा ‘मानव-केन्द्रित एआई’ को वकालत गरिए पनि, एल्गोरिदमले लिने द्रुत निर्णयहरूमा मानवीय विवेक कति प्रभावी रहन्छ भन्ने विषय निकै सन्देहास्पद छ। एउटा निजी कम्पनीका गोप्य एल्गोरिदमहरूले सार्वजनिक नीति र नागरिकको जीवनमा पार्ने प्रभावले पारदर्शिता र कानुनको शासनमाथि नै गम्भीर प्रश्न खडा गरिदिएको छ।

भविष्यको प्रक्षेपण गर्दै मेनिफेस्टोले कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित प्रतिरक्षाको नयाँ युगको परिकल्पना गरेको छ, जहाँ सफ्टवेयर नै वास्तविक ‘हार्ड पावर’ बन्नेछ। पालान्टिरको दृष्टिमा यो ‘टेक्नोलोजीकल रिपब्लिक’ को युग हो, जहाँ प्रविधिमा दखल राख्ने एलिट वर्गले राज्यसँग मिलेर ठूला राष्ट्रिय परियोजनाहरू सञ्चालन गर्नेछन्।

यसले पेन्टागनको खरिद प्रणालीमा सुधार गर्ने र रक्षा क्षेत्रको एकाधिकार तोड्ने जस्ता पक्षहरूलाई समेटे पनि, आलोचकहरूले भने यसलाई एक भयावह निगरानी राज्य (सर्विलियन्स स्टेट) र सामाजिक नियन्त्रण प्रणालीको पूर्वाधारका रूपमा हेरेका छन्।

सन् २०२५ मा पालान्टिरको संघीय अनुबन्धहरू करिब एक अर्ब डलर पुग्नुले यो प्रवृत्ति आगामी दिनमा थप विस्तार हुने सङ्केत गर्दछ, जसले गर्दा भू-राजनीतिक पुनर्संरचना र प्रजातान्त्रिक संस्थाहरूमाथि दबाब बढ्ने निश्चित देखिन्छ।

विश्वले यस मेनिफेस्टोलाई विभिन्न दृष्टिकोणबाट लिएको छ। अमेरिकामा यसले प्रविधि र राजनीतिको विभाजनलाई थप प्रष्ट पारेको छ, जहाँ रक्षा क्षेत्रका जानकारहरूले यसलाई ‘पुनर्जागरणको खाका’ भनेका छन् भने प्रविधि केन्द्रित सञ्चारमाध्यमहरूले यसलाई सैन्यवादी र समावेशिता विरोधी कदमको रूपमा आलोचना गरेका छन्।

युरोपमा गोपनीयतासम्बन्धी समस्याहरू झन् गहिरिएका छन् भने जर्मनी र जापान जस्ता देशहरूलाई पुनः सैन्यीकरण गर्नुपर्ने प्रस्तावले कूटनीतिक तनाव निम्त्याउन सक्ने देखिन्छ। चीन र रुसले यसलाई अमेरिकी प्रविधि-आधिपत्यको प्रमाणका रूपमा लिएका छन् भने एमनेस्टी इन्टरनेशनल जस्ता मानवअधिकार समूहहरूले यसका नैतिक पक्षहरूमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्।

मध्यपूर्वको द्वन्द्वमा पालान्टिरको भूमिकाले गर्दा यो प्रविधि जगतमा ‘मुक्त बजार’ र ‘राष्ट्रिय हित’ बीचको तनावको केन्द्रविन्दु बनेको छ।

समग्रमा, पालान्टिरको यो मेनिफेस्टो केवल २२ बुँदाको सूची मात्र नभएर एउटा यस्तो कम्पनीको आत्मकथा हो जसले डेटा सङ्कलन मात्र गर्दैन, बरु नयाँ मूल्यमान्यताहरू निर्माण गर्न खोज्दैछ।

इतिहासले देखाएको छ कि ‘पालान्टिर’ जस्तो सर्वदर्शी शक्तिले सत्य त देखाउँछ, तर शक्तिको उन्मादले त्यसलाई विकृत पनि बनाउन सक्छ। अबको मुख्य प्रश्न यो हो कि के हामी यस्तो ‘प्रविधिको गणतन्त्र’ मा बाँच्न तयार छौँ जहाँ मानवीय मूल्यभन्दा कार्यक्षमता र दक्षतालाई सर्वोच्च स्थान दिइन्छ?

प्रविधि अब केवल एउटा उपकरण मात्र रहेन, यो एक शक्तिशाली राजनीति बनिसकेको छ। एलियट हिगिन्सले भने झैँ, यी बुँदाहरू शून्यमा तैरिरहेका दर्शन होइनन्, बरु हाम्रै भविष्यको रूपरेखा हुन्। यसले पश्चिमलाई बचाउँछ वा एक नयाँ निगरानी साम्राज्य निर्माण गर्छ भन्ने जवाफले नै यो शताब्दीको वास्तविक स्वरूप निर्धारण गर्नेछ।