टेक्नो-फासिज्म : पालान्टिरको ‘पश्चिम-समर्थक’ घोषणापत्रले किन मच्चायो खैलाबैला ?

१० वैशाख, काठमाडौं । पालान्टिर टेक्नोलोजीजले आफ्ना सीईओ एलेक्स कार्प र कर्पोरेट अफेयर्स प्रमुख निकोलस जामिस्काद्वारा लिखित पुस्तक ‘द टेक्नोलोजिकल रिपब्लिक’ को सारांश सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गरेको छ ।

यस पुस्तकमा व्यक्त गरिएका धेरै धारणा कुनै पनि प्राविधिक कम्पनीबाट सामान्यतया अपेक्षा गरिने सीमाभन्दा निकै पर रहेका छन् । यसमा राष्ट्रिय सेवा (नेसनल सर्भिस) को सुरुवात गर्नुपर्ने, रक्षा क्षेत्रमा सहभागी हुनु प्रविधि कम्पनीहरूको नैतिक कर्तव्य भएको र स्वतन्त्र एवं लोकतान्त्रिक शक्तिहरूको विजयका लागि ‘हार्ड पावर’ को आवश्यकताजस्ता विषयहरू उठाइएका छन्। साथै, पुस्तकले सार्वजनिक जीवनमा धर्मलाई अङ्गीकार गर्नुपर्ने पक्षमा पनि वकालत गरेको छ ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको विवादास्पद आप्रवासन दमनलाई गरेको समर्थन र गाजा तथा कब्जा गरिएको वेस्ट ब्याङ्कमा इजरायली सेनाको कारबाहीलाई दिएको साथका कारण विश्वव्यापी आलोचना खेपिरहेको संवेदनशील समयमा पालान्टिरले यो २२ बुँदे घोषणापत्रजस्तो देखिने सामग्री प्रकाशन गरेको हो ।

पुस्तकमा सांस्कृतिक पदानुक्रम (कल्चरल हाइरार्किज) र यसले प्रतिगामी भनेका संस्कृतिहरूमाथि दिएको जोडले धेरैलाई चिन्तित बनाएको छ ।

अनलाइन अनुसन्धान प्लेटफर्म बेलिङक्याटका संस्थापक इलियट हिगिन्सले व्यंग्य गर्दै एउटा प्रविधि कम्पनीले लोकतान्त्रिक मान्यताहरूमाथि नै प्रहार गर्ने घोषणापत्र पोस्ट गर्नु ‘पूर्ण रूपमा सामान्य’ कुरा भएको टिप्पणी गरेका छन् ।

‘यो तर्क कसले गरिरहेको छ भन्ने कुरामा पनि स्पष्ट हुन जरुरी छ,’ हिगिन्सले थपे, ‘पालान्टिरले रक्षा, गुप्तचरी, आप्रवासन र प्रहरी निकायहरूलाई अपरेसनल सफ्टवेयर बिक्री गर्दछ । यी २२ बुँदा हावामा उडिरहेका दर्शन मात्र होइनन्, यो त एउटा यस्तो कम्पनीको सार्वजनिक विचारधारा हो जसको आम्दानी नै उसले वकालत गरिरहेको राजनीतिमा निर्भर छ ।’

पुस्तकले के भन्छ ?

‘स्वतन्त्र र लोकतान्त्रिक समाज’ को रक्षाका लागि यसअघि प्रयोग गरिने ‘महत्त्वाकांक्षी भाषणबाजी’ लाई प्रतिस्थापन गर्न आवश्यक ‘हार्ड पावर’ (सैन्य र प्राविधिक शक्ति) को चर्चा गर्नुका साथै यस पुस्तकले ‘आधुनिक राजनीतिको मनोवैज्ञानिकीकरण’ भनिएको विषयको कडा आलोचना गर्दछ । यसले विशेषगरी ती व्यक्तिहरूको आलोचना गरेको देखिन्छ, जो लेखकहरूको विचारमा आफ्ना राजनीतिक प्रतिनिधिहरू र पहिचानमा धेरै भावनात्मक रूपमा केन्द्रित भएका छन् ।

राजनीतिमा कम चासो दिनुपर्ने आह्वानलाई आलोचकहरूले पालान्टिरका आफ्नै विवादास्पद राजनीतिक अडान र स्वतन्त्रतामाथि अंकुश लगाउने सरकारी नीतिहरूसँग मिलेर काम गर्ने उसको तत्परताबाट ध्यान मोड्ने एउटा तरिकाका रूपमा हेरेका छन् । कतिपयका लागि चिन्ताको विषय यो पनि हो कि, पुस्तकले प्रविधि क्षेत्रको राष्ट्रको रक्षामा सहभागी हुने दायित्व र एआई हतियारहरूको विकासको कथित अपरिहार्यतामाथि जोड दिएको छ ।

पालान्टिरको पोस्टले ‘एक रित्तो र खोक्रो बहुलवादको सतही प्रलोभन’ को आलोचना गर्दै टुङ्गिएको छ । यसले तर्क गर्छ कि समावेशिता र बहुलवादप्रतिको विचारहीन प्रतिबद्धताले केही निश्चित संस्कृति र उपसंस्कृतिहरूले आश्चर्यजनक उपलब्धिहरू हासिल गरेका छन् भन्ने तथ्यलाई ओझेलमा पार्छ । अरू भने औसत साबित भएका छन् र अझ खराब त, प्रतिगामी र हानिकारक देखिएका छन् ।

प्रतिक्रिया कस्ता छन् ?

भियना विश्वविद्यालयमा अध्यापन गर्ने बेल्जियमका प्रविधि दार्शनिक मार्क कोकेलबर्गले पालान्टिरको यस सन्देशलाई टेक्नो–फासिज्मको उदाहरण भनेका छन् ।

यस्तै, ग्रिक अर्थशास्त्री तथा पूर्व अर्थमन्त्री यानिस वारोफाकिसले पालान्टिरले प्रभावकारी रूपमा ‘आणविक महाविनाश (न्युक्लियर आर्मागेडन) मा मानवताको अस्तित्वका लागि एआई–प्रेरित खतरा थप्ने’ सङ्केत गरेको बताएका छन् ।

सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्दै उद्यमी तथा भू–राजनीतिक टिप्पणीकार आर्नो बर्ट्रान्डले पालान्टिरले एउटा खतरनाक वैचारिक एजेन्डा खुलासा गरेको दाबी गरेका छन् ।

‘उनीहरूले प्रभावकारी रूपमा भनिरहेका छन् कि हाम्रा उपकरणहरू तपाईंको परराष्ट्र नीतिलाई सघाउन बनेका होइनन्। ती त हाम्रा नीतिहरू लागु गर्नका लागि हुन्’, उनले लेखेका छन्।

पालान्टिर के हो ?

पालान्टिर टेक्नोलोजिजलाई विश्वको सबैभन्दा प्रभावशाली डाटा एनालिटिक्स फर्महरूमध्ये एक मानिन्छ, जसले सरकार, सेना र विश्वव्यापी निगमहरूसँग ठूला सम्झौताहरू गर्ने गर्दछ ।

सन् २००३ मा एलेक्स कार्प र पिटर थिलद्वारा स्थापित यस कम्पनीले सीआईएको भेन्चर क्यापिटल शाखा ‘इन–क्यु–टेल’ को सहयोग प्राप्त गरेको थियो । यसले आफ्नो प्रारम्भिक व्यवसाय सेप्टेम्बर ११ पछिको गुप्तचरी कार्यबाट सुरु गर्‍यो र त्यसयता युरोप, मध्यपूर्व र अन्य क्षेत्रहरूमा सम्झौताहरू गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा विस्तार भएको छ ।

पालान्टिरमा आफ्नो सेयर कायम राखे तापनि, थिलले अब यसको दैनिक कार्यसञ्चालनमा सक्रिय भूमिका नखेल्ने बुझिएको छ । कार्पले भने आफूलाई कम्पनीको सार्वजनिक अनुहारका रूपमा स्थापित गरेका छन् ।

कार्पको नेतृत्वमा पालान्टिरले इजरायलको साइबर–इन्टेलिजेन्स युनिट ‘८२००’ का पूर्व सदस्यहरूको विज्ञतालाई व्यापक रूपमा प्रयोग गरेको छ । जनवरी २०२४ मा कम्पनीले इजरायलसँग रणनीतिक साझेदारी घोषणा गरेपछि गाजा र कब्जा गरिएको वेस्ट ब्याङ्कमा यसको संलग्नता उल्लेख्य रूपमा बढ्यो । बीचमै रोकिएका सञ्चार सम्पर्क (इन्टरसेप्टेड कम्युनिकेसन्स), भू–उपग्रहबाट प्राप्त सामग्री र अन्य डिजिटल डाटा स्रोतहरूको मिश्रण प्रयोग गर्दै पालान्टिरले इजरायली सेनाका लागि लक्षित डाटाबेसहरू वास्तवमा ’किल लिस्ट’ तयार गर्न यी इनपुटहरूलाई एकीकृत गर्न थाल्यो ।

यसले अमेरिकी सुरक्षा निकायहरूसँग पनि घनिष्ठ सम्बन्ध विकास गरेको छ, विशेषगरी ट्रम्प प्रशासनको समयमा, जसका पिटर थिल एक उत्साही समर्थक रहेका छन् । साथै, यसले वेस्ट ब्याङ्कमा इजरायली कब्जा र गाजामा भइरहेको नरसंहारमा पनि इजरायलसँग मिलेर काम गरेको छ ।

एम्नेस्टी इन्टरनेसनललगायत अधिकारवादी समूहहरू जस्ता यसका आलोचकहरूका अनुसार, ‘पालान्टिरको अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र मापदण्डहरूलाई खुल्लमखुल्ला बेवास्ता गरेको रेकर्ड छ । यसमा संयुक्त राज्य अमेरिकामा आप्रवासीहरूको मानव अधिकार उल्लङ्घनमा पुर्‍याउन सक्ने जोखिम र इजरायली सेना तथा गुप्तचर निकायहरूलाई आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स उत्पादन र सेवाहरूको निरन्तर आपूर्ति समावेश छ, जुन गाजामा इजरायलले गरिरहेको नरसंहारसँग जोडिएका छन् ।’

इजरायल-अमेरिकाका आरोप

पालान्टिर टेक्नोलोजीजले अमेरिका र इजरायलमा सरकारी निगरानी र सैन्य प्रणालीहरूलाई सक्षम बनाएको भन्दै विश्वभर आलोचना खेपिरहेको छ ।

अमेरिकामा यसमाथि आप्रवासन प्रवर्तन (इमिग्रेसन इन्फोर्समेन्ट) र प्रहरी कामकारबाहीका उपकरणहरूलाई सहयोग गरेको आरोप छ, जसले चिकित्सा जानकारीलगायत विशाल व्यक्तिगत डाटासेटहरू सङ्कलन गर्दछन् । यसले मानिसहरूको ‘प्रोफाइलिङ’ गर्न सजिलो बनाउने र कानुनी प्रक्रिया तथा गोपनीयतामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गर्ने आलोचकहरूको भनाइ छ ।

इजरायलमा यसका एआई र डाटा प्लेटफर्महरू गाजामा सैन्य अपरेसनका लागि प्रयोग गरिएको आरोप छ, जसले सम्भावित रूपमा त्यहाँ इजरायलले गरिरहेको नरसंहारलाई सघाउने गरी लक्षित निर्णयहरू (टार्गेटिङ डिसिजन्स) लिन मद्दत पुर्‍याइरहेको छ ।

यस वर्षको सुरुमा अलजजिराका प्रश्नहरूको जवाफ दिँदै पालान्टिरका प्रवक्ताले भनेका थिए, ‘एक कम्पनीका रूपमा पालान्टिरले इजरायललाई समर्थन गर्दछ । हामीले अक्टोबर ७ का भयावह घटनाका कारण उनीहरूलाई समर्थन गर्ने निर्णय गरेका हौँ । हामीले उनीहरूलाई समर्थन गर्ने निर्णय गरेका हौँ किनभने हामी पश्चिम र यसका सहयोगीहरूलाई समर्थन गर्नमा विश्वास गर्छौँ र इजरायल पश्चिमको एक महत्त्वपूर्ण सहयोगी हो ।’

प्रवक्ताले हमासको नेतृत्वमा अक्टोबर ७, २०२३ मा इजरायलमाथि भएको आक्रमणलाई सन्दर्भ बनाएका थिए, जसको बदलामा इजरायलले गाजामा आफ्नो नरसंहारकारी युद्ध सुरु गरेको थियो ।

अहिले नै ‘घोषणापत्र’ किन सार्वजनिक गरियो ?

पालान्टिरको राजनीति र यसको बढ्दो प्रभावका बारेमा पश्चिमी मुलुकहरूमा चिन्ता र बहसहरू बढ्दै गइरहेका छन् । अमेरिकी डेमोर्क्याटहरूका बिचमा देखिएको चिन्ताका साथै जर्मनी, आयरल्यान्ड र युरोपेली संसद्का राजनीतिज्ञहरूले पनि यस प्राविधिक विशाल कम्पनीको आलोचना गरेका छन् । एक जर्मन सांसद र साइबर सुरक्षा विज्ञका अनुसार यसका उत्पादनहरूले युरोपेली युनियनका सुरक्षा मापदण्डहरू पूरा गर्न सकेका छैनन् ।

बेलायतमा राष्ट्रिय स्वास्थ्य सेवा (एनएचएस) ले पालान्टिरको प्रविधि अपनाएको विषयमा अहिलेसम्मकै कडा आलोचना भएको छ । स्वास्थ्य सेवासँगको कम्पनीको ३३ करोड पाउन्ड (४४.६४ करोड डलर) को सम्झौता चाँडै तोड्नुपर्ने माग राख्ने सांसदहरूले गत हप्ताको बहसका क्रममा पालान्टिरलाई भयानक र लज्जास्पद भनेका थिए, जसपछि सरकारलेसमेत आफू यस अमेरिकी कम्पनीको राजनीतिको ‘प्रशंसक’ नभएको स्वीकार गरेको थियो ।

पालान्टिर टेक्नोलोजीज युकेका प्रमुख लुइस मोस्लेले कम्पनीको बचाउ गर्दै आफूहरूलाई बिरामीको डाटामा कुनै चासो नभएको र स्वास्थ्य सेवाका स्रोतहरूको राम्रो व्यवस्थापनका लागि एक उपकरणका रूपमा मात्र अस्तित्वमा रहेको तर्क गरेका छन् ।