चोकर नेकलेस कसरी बन्यो फेसन ट्रेन्ड ? जानौं ४५०० वर्ष पुरानो इतिहास

महिलाहरूलाई गहना लगाउन सधैँ मनपर्छ । विवाह पार्टी, रिसेप्सन, तीज, दशैं वा कुनै विशेष अवसरमा धेरै महिलाहरूको घाँटीमा चोकर नेकलेस सजिएको देख्न सकिन्छ । आजभोलि सारी, लेहंगा, कुर्ता, गाउनदेखि वेस्टर्न ड्रेससम्म चोकरलाई सहजै स्टाइल गरिन्छ । फेसन डिजाइनरहरूले पनि यसलाई परम्परा र आधुनिकताको सुन्दर मिश्रणका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेका छन् ।

तर, धेरैलाई लाग्न सक्छ कि चोकर केही वर्षयता मात्र आएको नयाँ फेसन हो । वास्तवमा यस्तो होइन । चोकरको इतिहास हजारौँ वर्ष पुरानो छ । समयसँगै यसको डिजाइन, बनावट र प्रयोग गर्ने शैली बदलिँदै गयो, तर यसको आकर्षण भने कहिल्यै हराएन ।

आज जुन चोकरलाई फेसन स्टेटमेन्ट मानिन्छ, कुनै समय त्यसलाई शक्ति, प्रतिष्ठा, सुरक्षा, आध्यात्मिक विश्वास र सामाजिक पहिचानको प्रतीकका रूपमा हेरिन्थ्यो । त्यसैले चोकर केवल एउटा गहना होइन, मानव सभ्यताको इतिहाससँग जोडिएको सांस्कृतिक सम्पदा पनि हो ।

४५०० वर्षभन्दा पुरानो इतिहास

इतिहासकारहरूका अनुसार चोकरको सुरुवात कम्तीमा ईसा पूर्व २५००–३००० वर्षअघि प्राचीन सुमेरियन सभ्यतामा भएको मानिन्छ । केही पुरातात्त्विक प्रमाणले यसभन्दा पनि पुरानो समयदेखि घाँटीमा टाँसिएर लगाइने गहनाको प्रयोग भएको संकेत गर्छ ।

त्यतिबेला सुनारहरूले सुन, चाँदी तथा ल्यापिस लाजुली, कार्नेलियन, अगेटजस्ता बहुमूल्य पत्थर प्रयोग गरेर घाँटीसँग टाँसिने हार बनाउँथे । यस्ता गहना विशेषगरी राजपरिवार, धर्मगुरु तथा उच्च वर्गका मानिसहरूले लगाउँथे । यसले उनीहरूको सामाजिक प्रतिष्ठा, सम्पत्ति र शक्ति झल्काउँथ्यो ।

प्राचीन मिस्रदेखि ग्रीससम्म लोकप्रिय

सुमेरियन सभ्यतापछि चोकरको प्रयोग प्राचीन मिश्रमा पनि व्यापक भयो । मिश्रमा फिरौन, रानी तथा उच्च पदस्थ व्यक्तिहरूले सुनका चौडा चोकर लगाउने गर्थे । त्यस्ता चोकरमा रंगीन पत्थर, फिरोजा, पन्ना र सुनका कलात्मक टुक्रा जोडिन्थ्यो ।

त्यसबेला मानिसहरूमा केही गहनाले दुष्ट शक्ति, रोग र अशुभ प्रभावबाट जोगाउने विश्वास थियो । त्यसैले चोकर केवल सौन्दर्यका लागि होइन, आध्यात्मिक सुरक्षा र धार्मिक आस्थाको प्रतीकका रूपमा पनि प्रयोग हुन्थ्यो ।

मिनोअन, ग्रीक र रोमन सभ्यतामा पनि घाँटीमा टाँसिने गहनाको प्रयोग देखिन्छ । यद्यपि, त्यस समयको डिजाइन क्षेत्रअनुसार फरक–फरक थियो ।

मध्ययुगमा कम, पुनर्जागरणकालमा फेरि लोकप्रिय

युरोपको मध्ययुगमा लामो हारको चलन बढेपछि चोकर केही समय ओझेलमा पर्‍यो । तर १६औँ शताब्दीमा पुनर्जागरणकालसँगै यो फेरि चर्चामा आयो ।

युरोपका दरबारहरूमा रानी तथा राजकुमारीहरूले मोती, मखमल र बहुमूल्य रत्नले सजिएका चोकर लगाउन थाले । विशेष गरी इंग्ल्यान्डकी रानी एलिजाबेथ प्रथमका चित्रहरूमा विभिन्न प्रकारका चोकर स्पष्ट देख्न सकिन्छ ।

यस अवधिमा चोकर राजसी जीवनशैली, विलासिता र उच्च वर्गीय पहिचानको प्रतीक बन्यो ।

फ्रान्सेली क्रान्तिपछि बदलियो अर्थ

१८औँ शताब्दीमा फ्रान्सेली क्रान्तिपछि चोकरसँग नयाँ कथा जोडियो । इतिहासकारहरूका अनुसार केही महिलाहरूले गिलोटिनबाट मृत्युदण्ड दिइएका व्यक्तिप्रति सम्मान व्यक्त गर्न रातो रिबनको चोकर लगाउने गरेका थिए ।

त्यसपछि चोकरले केवल फेसन होइन, राजनीतिक र सामाजिक सन्देश पनि बोकेको मानिन थाल्यो ।

विवादमा पनि रह्यो

१९औँ शताब्दीको प्रारम्भतिर चोकरलाई लिएर समाजमा मिश्रित धारणा थियो । कतिपयले यसलाई शाही महिलाको फेसन माने भने केहीले साधारण रिबन चोकरलाई कलाकार, नर्तकी वा समाजका अन्य वर्गसँग जोडेर हेर्ने गर्थे ।

तर ब्रिटेनकी रानी एलेक्जान्ड्राले चोकरलाई पुनः लोकप्रिय बनाइन् । भनिन्छ, उनले आफ्नो घाँटीमा रहेको दाग लुकाउन सधैँ चोकर लगाउने गर्थिन् । त्यसपछि युरोपभरि महिलाहरूले उनको शैली पछ्याउन थाले र चोकर फेरि फेसनको केन्द्रमा आयो ।

हलिउड र फेसन उद्योगले दियो नयाँ उचाइ

२०औँ शताब्दीमा चलचित्र उद्योगको विस्तारसँगै चोकरले नयाँ पहिचान बनायो । हलिउड अभिनेत्रीहरू, मोडल तथा फेसन आइकनहरूले चोकरलाई विभिन्न शैलीमा प्रयोग गर्न थाले ।

विशेषगरी १९५० को दशकमा मोती र मखमली चोकर निकै लोकप्रिय भयो । १९६० र १९७० को दशकमा रक सङ्गीत, हिप्पी संस्कृति तथा पङ्क फेसनको प्रभावले चोकरको स्वरूप नै परिवर्तन गरिदियो । कालो छाला, धातुका स्टड, चेन, प्वाँख तथा विभिन्न प्रतीक जोडिएका चोकर युवापुस्तामाझ लोकप्रिय बने ।

त्यसपछि १९९० को दशकमा प्लास्टिक र इलास्टिकबाट बनेको ’ट्याटु चोकर’ विश्वभर फेसन ट्रेन्ड बन्यो । त्यो समय किशोरीहरूदेखि पप स्टारसम्म सबैले यसलाई फेसन स्टेटमेन्टका रूपमा अपनाए ।

सामाजिक सञ्जालले फेरि फर्कायो लोकप्रियता

सन् २०१५ पछि इन्स्टाग्राम, पिन्टरेस्ट, टिकटक तथा फेसन ब्लगरहरूको प्रभावले चोकर फेरि विश्वव्यापी ट्रेन्ड बन्यो । बलिउड अभिनेत्री दीपिका पादुकोण, आलिया भट्ट, कियारा आडवाणी, प्रियंका चोपडा, ऐश्वर्या रायलगायत कलाकारले विवाह तथा रेड कार्पेट कार्यक्रममा आकर्षक चोकर लगाउन थालेपछि यसको लोकप्रियता झन् बढ्यो ।

विश्वप्रसिद्ध फेसन ब्रान्डहरूले पनि परम्परागत डिजाइनलाई आधुनिक शैलीसँग जोडेर नयाँ–नयाँ चोकर बजारमा ल्याइरहेका छन् ।

‘चोकर’ नाम किन रह्यो ?

‘चोकर’ शब्द अंग्रेजीको चोक अर्थात् ‘घाँटी कसिने’ भन्ने शब्दबाट आएको मानिन्छ । किनभने यो हार घाँटीसँग निकै टाँसिएर लगाइन्छ । सामान्य नेकलेसजस्तो तल झुन्डिँदैन, बरु घाँटीलाई नजिकबाट घेरेर बस्छ । यही विशेषताका कारण यसको नाम ‘चोकर’ रहन गएको हो ।

नेपाल र भारतमा किन यति लोकप्रिय ?

नेपाल र भारतमा चोकरको लोकप्रियता पछिल्ला केही वर्षमा निकै बढेको छ । नेपालका सुनचाँदी पसलहरूमा सुन, चाँदी, कुन्दन, पोल्की, अमेरिकन डायमण्ड, मोती, अक्सिडाइज्ड सिल्भर तथा कृत्रिम पत्थरबाट बनेका चोकर सहजै उपलब्ध छन् ।

अहिले युवापुस्ताले दैनिक प्रयोगका लागि हल्का डिजाइनका चोकर पनि रोज्ने गरेका छन् ।

कुन अनुहारमा कस्तो चोकर सुहाउँछ ?

फेसन विशेषज्ञहरूका अनुसार सबै चोकर सबैलाई समान रूपमा सुहाउँदैन । लामो घाँटी भएकाहरूलाई चौडा चोकर निकै आकर्षक देखिन्छ ।

छोटो घाँटी भएकाले पातलो वा सानो डिजाइनको चोकर रोज्नु उपयुक्त हुन्छ । गोलो अनुहारमा लामो डिजाइन भएको चोकर राम्रो देखिन्छ भने लामो अनुहारमा गोलाकार डिजाइन आकर्षक मानिन्छ । भारी चोकर लगाउँदा कानको गहना भने हल्का राखे सन्तुलित लुक देखिन्छ ।

आधुनिक फेसनमा किन टिकिरह्यो ?

फेसनका धेरै ट्रेन्ड समयसँगै हराउँछन् । तर चोकर भने बारम्बार नयाँ शैलीमा फर्किने केही गहनामध्ये एक हो । यसको मुख्य कारण एउटै गहनाले परम्परागत र आधुनिक दुवै पहिरनसँग सजिलै मेल खानु हो । डिजाइन, रङ, सामग्री र बनावट परिवर्तन गर्दै हरेक पुस्ताले यसलाई आफ्नै शैलीमा अपनाएको छ ।

यही कारण आज चोकर केवल गहना मात्र होइन, इतिहास, संस्कृति, सौन्दर्य र आधुनिक फेसनलाई जोड्ने एउटा कालजयी आभूषणका रूपमा स्थापित भएको छ ।