२५ भदौ, काठमाडौं । युरोपेली संघ (ईयू) को जलवायु निगरानी निकायले बिहीबार एउटा प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको छ। प्रतिवेदन अनुसार अगस्ट महिना विश्वभर अहिलेसम्मकै सबैभन्दा तातो महिना बनेको छ। यस अवधिमा महासागरको तापक्रम पनि अत्यधिक बढेको छ। पश्चिमी युरोपले यस वर्ष सबैभन्दा तातो ग्रीष्मऋतुको सामना गरेको छ।

कोपरनिकस क्लाइमेट चेन्ज सर्भिसको यो मूल्याङ्कनपछि संयुक्त राष्ट्रसंघले चेतावनी दिएको छ। मानवजातिले जीवाश्म इन्धनको प्रयोग नहटाएसम्म पृथ्वी अझै संकटमा पर्नेछ।

कोपरनिकसको तथ्याङ्क सन् १९४० सम्मको मात्र छ। तर आइस कोर्स, ट्री रिङ्स र कोरल स्केलेटनस्  जस्ता अन्य प्रमाणले वैज्ञानिकहरूलाई मद्दत गर्छन्। यसले आजको जलवायुलाई धेरै पुरानो ऐतिहासिक सन्दर्भसँग दाँज्न सजिलो बनाएको छ।

युरोपियन सेन्टर फर मिडियम-रेन्ज वेदर फोरकास्टकी सामन्था बर्गेसले भनेकी छन्, ‘मानिसहरूले विगत १ लाख वर्षयता आजको जस्तो तातो तापक्रम देखेका थिएनन्।’ कोपरनिकसका अनुसार अगस्टमा विश्वको औसत हावाको तापक्रम १६.९६ डिग्री सेल्सियस थियो। यो तापक्रम जुलाई २०२३ को अघिल्लो रेकर्डभन्दा ०.०१ डिग्री सेल्सियस बढी हो। अति कम फरक भएकाले कोपरनिकसले यी दुवै महिनालाई संयुक्त रूपमा सबैभन्दा तातो मानेको छ।

मानवीय गतिविधिहरूले पृथ्वीलाई तातो बनाएको वैज्ञानिकहरू बताउँछन्। विशेष गरी कोइला, तेल र ग्यास बाल्नाले पूर्व-औद्योगिक समयदेखि पृथ्वीको तापक्रम करिब १.४ डिग्रीले बढाएको छ। यसले चरम मौसमको गम्भीरता र सम्भावनालाई पनि बढाएको छ। यद्यपि सन् २०२५ मा हरितगृह ग्यास उत्सर्जन नयाँ उचाइमा पुगेको छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघका जलवायु प्रमुख साइमन स्टिलले कोपरनिकसको प्रतिवेदनबारे भनेका छन्, ‘प्रमाणहरू अकाट्य छन्। यो मानवजातिको जीवाश्म इन्धनको कुलत र यसले बढाएको विश्वव्यापी जलवायु सङ्कटको मूल्य हो।’

विश्वको समुद्री सतहको तापक्रमले पनि नयाँ दैनिक रेकर्ड बनाएको छ। अगस्ट महिनाको यो तापक्रम अहिलेसम्मकै सबैभन्दा तातो सरह छ। यसले विश्वका महासागरहरूमा तीन महिनादेखि लगातार नयाँ रेकर्ड बनाएको छ।

हरितगृह ग्यास उत्सर्जनबाट उत्पन्न ९० प्रतिशतभन्दा बढी बढी ताप महासागरहरूले सोसेका छन्। यसले जमिनलाई तातो हुनबाट बचाएको छ। तर यसको गम्भीर असर समुद्री जीव, भित्तिहरू र तटीय क्षेत्रहरूमा परेको छ।

अटलांटिक, भूमध्यसागर र ट्रपिकल प्रशान्त महासागर जस्ता अत्यधिक तातो क्षेत्रहरूमा पुराना रेकर्डहरू भत्किएका छन्। ट्रपिकल प्रशान्त महासागरमा आधुनिक युगकै सबैभन्दा शक्तिशाली एल निनो मौसम प्रणाली द्रुत रूपमा बलियो भइरहेको छ।

यी घटनाहरूमा प्रशान्त महासागरको पानी असामान्य रूपमा तातो हुन्छ। यसले हजारौँ किलोमिटर टाढाको मौसममा ठूलो असर पार्छ। यसबाट पेरुमा बाढी, अफ्रिकामा खडेरी र अस्ट्रेलियामा डढेलो जस्ता समस्या आउँछन्।

प्राकृतिक जलवायु चक्रको तातो चरण एल निनोले विश्वव्यापी तापक्रममा अस्थायी वृद्धि ल्याउँछ। यो तापक्रम दीर्घकालीन तापक्रम वृद्धिका कारण पहिले नै बढेको हुन्छ।

वैज्ञानिकहरूले आउँदा महिनाहरूमा तापक्रमका थप रेकर्डहरू भत्किने अपेक्षा गरेका छन्। यो ‘सुपर’ एल निनो डिसेम्बरको आसपास अत्यधिक तीव्र हुनेछ। यसका कारण २०२७ र २०२६ अहिलेसम्मकै सबैभन्दा तातो वर्ष बन्न सक्छन्।

इम्पेरियल कलेज लन्डनकी जलवायु वैज्ञानिक फ्रेडरिक ओटोले भनेकी छन्, ‘जलवायु परिवर्तनले हरेक एल निनोलाई अझ तातो बनाउँछ। हामीले कोइला, तेल र ग्यास बाल्न नरोकेसम्म यी रेकर्ड तोड्ने महिनाहरू आइरहनेछन्।’

कोपरनिकसका अनुसार अगस्ट महिनाले पश्चिमी युरोपको सबैभन्दा तातो ग्रीष्मऋतुको अन्त्य गराएको छ। यसले सन् २००३ को पुरानो रेकर्डलाई तोडेको छ। जुनदेखि अगस्टसम्मको मौसममा लगातार गम्भीर तातो हावा चलेको थियो। यसले विद्यालयहरू बन्द गरायो, नदीहरू सुकायो र जमिनमा डढेलो लाग्यो।

जुलाईको मध्यदेखि अगस्टको मध्यसम्म युरोपको युरोमोमो निगरानी प्लेटफर्मले ठूलो क्षति अनुमान गरेको छ। यस अनुसार युरोपमा ३२ हजारभन्दा बढी मानिसको थप मृत्यु भएको छ।

वर्ल्ड वेदर एट्रिब्युसन नेटवर्कका वैज्ञानिकहरूले एउटा निष्कर्ष निकालेका छन्। जुन महिनामा चलेको तातो हावा जलवायु परिवर्तनको प्रभाव बिना असम्भव जस्तै थियो।

तर यो असाधारण गर्मी संसारभरि नै महसुस गरिएको थियो। बुधबार नेसनल ओसिएनिक एन्ड एटमोस्फेरिक एडमिनिस्ट्रेशनले एउटा जानकारी दिएको छ। अमेरिकाले आफ्नो इतिहासकै सबैभन्दा तातो ग्रीष्मऋतु सहन गरेको छ।

कोपरनिकसको तथ्याङ्क अनुसार करिब ९० करोड मानिस बसोबास गर्ने क्षेत्रहरूले अहिलेसम्मकै सबैभन्दा तातो जुलाई भोगेका छन्। इसीएमडब्लुएफकी महासागर वैज्ञानिक सामन्था बर्गेसले भनेकी छन्, ‘हामीले युरोपमा मात्र होइन, विश्वका अन्य भागहरूमा पनि असाधारण गर्मी भोगेका छौँ। त्यहाँ करिब एक शताब्दी पुराना रेकर्डहरू भत्किएका छन्।’

उहाँले थपेकी छन्, ‘हामीले विश्वव्यापी उत्सर्जनको धारा बन्द नगरेसम्म जलवायु अझ चरम हुँदै जानेछ।’