तापमान वृद्धिसँगै अलास्काका हिमनदीहरू तीव्र रूपमा पग्लिँदै

३१ जेठ, काठमाडौं । विश्वव्यापी तापमान वृद्धिको प्रत्यक्ष असर अलास्काका हिमनदीहरू (ग्लेसियर्स) मा निकै गम्भीर रूपमा देखिन थालेको छ। ‘युनिभर्सिटी अफ अलास्का फेयरब्याङ्क्स’ र ‘कार्नेगी मेलन युनिभर्सिटी’ का अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेको एक नयाँ उपग्रह अध्ययनका अनुसार औसत गर्मीयामको तापमानमा हुने प्रति १ डिग्री सेल्सियसको वृद्धिले हिमनदी पग्लिने प्रक्रियालाई झण्डै तीन हप्तासम्म लम्ब्याइदिने पत्ता लागेको छ।

वैज्ञानिक जर्नल ‘नेचर’ मा प्रकाशित यस अनुसन्धानका लागि वैज्ञानिकहरूले सन् २०१६ देखि २०२४ को बिचमा अलास्काका ३ हजारभन्दा बढी हिमनदीहरूको स्थलगत र उपग्रह तथ्याङ्क विश्लेषण गरेका थिए।

यसका लागि युरोपको ‘सेन्टिनेल-१’ राडार उपग्रहबाट प्राप्त ‘सिन्थेटिक एपेरचर राडार’ प्रविधिको प्रयोग गरिएको थियो। यो राडार प्रविधिले बादल, अन्धकार वा खराब मौसममा पनि पृथ्वीको सतहको स्पष्ट चित्र लिन सक्छ। परम्परागत रूपमा प्रयोग गरिने ‘अप्टिकल’ प्रविधिको तुलनामा यस राडारले हिमनदीको ‘स्नोलाइन’ र पग्लिने दिनहरूको थप भरपर्दो र निरन्तर तथ्याङ्क दिएको अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्।

यस अध्ययनले छोटो समयका लागि आउने तीव्र लु वा अत्यधिक गर्मीको लहर (हिट वेभ) ले हिमनदीहरूलाई जोगाउने हिउँको तहलाई नष्ट गर्ने देखाएको छ। अत्यधिक गर्मी हुँदा हिमनदीहरूले आफ्नो सुरक्षात्मक हिउँको तह सामान्य वर्षहरूको तुलनामा २८ प्रतिशतसम्म बढी गुमाउने गरेका छन्। यसरी हिउँको सुरक्षा कवच चाँडै समाप्त हुँदा भित्रको मुख्य हिउँ (बेयर आइस्) खुला हुन्छ र घामको सिधा सम्पर्कका कारण हिमनदी पग्लिने गति अझ तीव्र बन्छ।

अनुसन्धान टोलीले सन् २०१९ को जुन २३ देखि जुलाई १० सम्म अलास्कामा चलेको विनाशकारी गर्मीको लहरलाई विशेष रूपमा अध्ययन गरेको थियो। सो समयमा अलास्काको तापमान सामान्यभन्दा २० देखि ३० डिग्री फरेनहाइटासम्म बढेको थियो। एन्कोरेज अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा इतिहासमै पहिलो पटक ९० डिग्री फरेनहाइट तापमान रेकर्ड गरिएको थियो। यस अत्यधिक गर्मीका कारण हिमनदीहरूको स्नोलाइन सामान्य समयभन्दा दुई महिना अगावै करिब ३५० फिट माथिल्लो उचाइसम्म खस्किएको थियो। यसले छोटो अवधिको मौसमी परिवर्तनप्रति पनि हिमनदीहरू कति धेरै संवेदनशील छन् भन्ने कुरालाई पुष्टि गर्छ।

यस अनुसन्धानका प्रमुख लेखक डा. अल्बिन वेल्सका अनुसार पहाडको तटीय (समुद्र तर्फका) क्षेत्रमा रहेका हिमनदीहरू र भित्री स्थलगत क्षेत्रमा रहेका हिमनदीहरूको पग्लिने प्रक्रिया र चरित्रमा केही भिन्नता पाइएको छ। तटीय क्षेत्रका हिमनदीहरूमा गर्मीमा बढी पग्लिने र जाडोमा बढी हिउँ जम्मा हुने प्रक्रिया हुन्छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार, यस राडार प्रविधिको मद्दतले अब विश्वका जुनसुकै कुनामा रहेका हिमनदीहरूको स्वास्थ्य र भविष्यमा जलवायु परिवर्तनले पार्ने प्रभावको सटीक पूर्वानुमान गर्न सजिलो हुनेछ।