अमेरिकासँगको युद्धबीच इरानमा कसरी जीवन बिताइरहेका छन् मानिसहरू?

१० वैशाख, काठमाडौं । इरानको राजधानी तेहरान जस्ता सहरहरूमा दैनिक जीवन आंशिक रूपमा सामान्य हुँदै गइरहेको सङ्केतहरू देखिँदैछन्। तर सामाजिक सञ्जालमा इरानी प्रयोगकर्ताहरूका फरक-फरक अनुभवहरू बाहिर आइरहेका छन् ।

यो एउटा यस्तो कथा हो, जसमा एकातिर जीवनलाई सामान्य रूपमा अघि बढाउने प्रयास छ भने अर्कोतिर मानसिक थकान, आर्थिक दबाब र इन्टरनेटसम्मको असमान पहुँचमाथि भइरहेको बहस पनि समावेश छ ।

यद्यपि यी अनुभवहरूले केवल केही व्यक्तिहरूको व्यक्तिगत झलक मात्र प्रस्तुत गर्छन् र यसले सम्पूर्ण समाजको प्रतिनिधित्व गर्दैन। तर यसले के देखाउँछ भने, विगतका हप्ताहरूमा उठेका धेरै मुद्दाहरू, जस्तै इन्टरनेट प्रतिबन्ध, आर्थिक दबाब र युद्धले उब्जाएको चिन्ता अझै पनि जारी छन्।

यी सन्देशहरूका बीच परिस्थितिको सामना गर्ने तरिकालाई लिएर मतभेद पनि देखिन्छ। केही प्रयोगकर्ताहरूले यस्तो समयमा केही मानिसहरूले दैनिक जीवनका साधारण कुराहरू, जस्तै कपडा किन्ने वा क्याफे जानेबारे लेखिरहेको भन्दै आलोचना गरेका छन्। उनीहरूले यसलाई वर्तमान अवस्थाको बेवास्ता मानेका छन्।

युद्धबीच जीवन अघि बढाउने सङ्घर्ष

यसको विपरीत, केही मानिसहरू आफ्नो जीवन अघि बढाउन पाउने अधिकारको बचाउ गरिरहेको देखिन्छन्।

एक प्रयोगकर्ताले लेखेका छन् – उनी हिजो रातिदेखि अहिलेसम्म धेरै पटक रोइसकेको भए तापनि उनी आफ्ना सुन्दर लुगा लगाएर साथीहरूसँग कतै घुम्न जान सक्छन् र यस कुरामा कसैले उनलाई जज (आलोचना) गर्नु हुँदैन।

अर्का एक प्रयोगकर्ताले फुटबल म्याचको बारेमा लेखेको प्रसङ्ग उल्लेख गर्दै भनेका छन्, ‘हाम्रो दिमागलाई पनि कहिलेकाहीँ अन्य कुराहरूमा व्यस्त हुन आवश्यक हुन्छ… त्यसैले ‘सेतो सिमकार्ड’ भएकाहरू (अर्थात् जसमाथि कम प्रतिबन्ध छ) लाई दोष नदिनुहोस्।’ इरानमा सेतो सिमकार्ड भएका मानिसहरूले अन्य प्रयोगकर्ताहरूको तुलनामा राम्रोसँग इन्टरनेट प्रयोग गर्न पाउँछन्। उनीहरूले सर्वसाधारणका लागि उपलब्ध नभएका धेरै साइटहरू पनि चलाउन सक्छन्।

अर्का एक प्रयोगकर्ताले लेखेका छन्, ‘यो अनौठो होइन… हाम्रो दिमागलाई पनि केही क्षणका लागि अन्य कुराहरूमा व्यस्त हुन आवश्यक हुन्छ, ताकि हामी नटुटौँ। सायद हाम्रो जीवन अझै लामो समयसम्म यस्तै रहनेछ।’

केही सन्देशहरूमा चिन्ता (एन्जाइटी) सँग जुध्न गरिएका फरक-फरक प्रयासहरूको पनि उल्लेख गरिएको छ। जस्तै एक प्रयोगकर्ताले लेखेका छन्, ‘हेर्दाहेर्दै मेरो एन्जाइटी यति बढ्यो कि म बिहान छ बजेदेखि नै घर सफा गर्न थालेँ।’

इरानमा ‘इन्टरनेट प्रो’ एक प्रकारको विशेष र सीमित इन्टरनेट सुविधा हो, जुन केही प्रयोगकर्ताहरूलाई तुलनात्मक रूपमा कम प्रतिबन्धका साथ दिइन्छ। इन्टरनेटको मुद्दा अझै पनि मानिसहरूको बहसको केन्द्रमा छ। प्रयोगकर्ताहरू लगातार प्रतिबन्धहरू, उच्च मूल्य र यसले उनीहरूको दैनिक जीवनमा पारेको असरबारे लेखिरहेका छन्।

सीमित इन्टरनेट पहुँचलाई लिएर असन्तुष्टि

केही मानिसहरूले इन्टरनेट पहुँचमा भएका समस्याहरूको उल्लेख गरेका छन्।

जस्तै एक प्रयोगकर्ताले लेखेका छन्, ‘धेरै मुस्किलले मैले एक जीबी स्पेस (डेटा) किन्न सकेँ र यसको लागि मैले दस लाख रियाल खर्च गर्नुपर्‍यो।’

अर्का एक प्रयोगकर्ता आफ्नो इन्टरनेट छिट्टै सकिने कुरालाई लिएर चिन्तित छन् र भन्छन्, ‘मलाई निरन्तर डर लागिरहन्छ कि यो महँगो दुई जीबी इन्टरनेट स्पेस सकिनेछ र म फेरि अँध्यारोमा जानेछु।’

यसका साथै, प्रयोगकर्ताहरूले बारम्बार यस कुरामा जोड दिएका छन् कि उनीहरू इन्टरनेटलाई सार्वजनिक अधिकार मान्छन्।

एक सन्देशमा लेखिएको छ, ‘खुला इन्टरनेट सबैको अधिकार हो।’

अर्का प्रयोगकर्ताले लेखेका छन्, ‘अधिकार मागेर पाइँदैन… इन्टरनेट, केवल इन्टरनेट हो। बिना कुनै सर्त।’

प्रयोगकर्ताहरूका कुराहरूमा बारम्बार ‘इन्टरनेट प्रो’ नामक योजनाको प्रसङ्ग आउँछ। यस शब्दको अर्थ यस्तो इन्टरनेट पहुँच हो जुन कुनै विशेष वर्गलाई दिइँदैछ, जस्तै व्यापार वा विश्वविद्यालयसँग जोडिएका मानिसहरू। यी मानिसहरूले थप भुक्तानी वा निश्चित कोटा मार्फत कम प्रतिबन्ध भएको वा अझ व्यापक इन्टरनेट प्रयोग गर्न सक्छन्। जबकि सर्वसाधारणका लागि इन्टरनेटको पहुँच पहिले जस्तै सीमित रहन्छ।

‘इन्टरनेट प्रो’ माथि यति धेरै बहस किन ?

प्रयोगकर्ताहरूले यस अवस्थालाई धेरै पटक ‘वर्ग-आधारित इन्टरनेट’ (इन्टरनेटको विभाजन) पनि भनेका छन्। धेरै सन्देशहरूमा केही प्रयोगकर्ताहरूले यस व्यवस्थालाई असमान इन्टरनेट पहुँचको उदाहरण बताएका छन्। एक प्रयोगकर्ताले लेखेका छन्, ‘इन्टरनेट प्रोको अर्थ सार्वजनिक अधिकारलाई वर्गहरूमा विभाजन गर्नु हो।’

त्यस्तै अर्का एक प्रयोगकर्ताले भनेका छन् – फरक-फरक समूहहरूलाई फरक प्रकारको इन्टरनेट सुविधा दिँदा समाज र वर्ग विभाजन अझ बढ्नेछ।

अन्य सन्देशहरूमा पनि खुला इन्टरनेटसम्म पहुँच र यसमाथिको प्रतिबन्धको कुरा गरिएको छ। केही प्रयोगकर्ताहरूले अपिल गरेका छन्, ‘ती मानिसहरूको आवाज बन्नुहोस्, जसले हजारौँ घण्टादेखि इन्टरनेट पाएका छैनन्।’

विगतका दिनहरूमा जस्तै, धेरै प्रयोगकर्ताहरूले लेखेका छन् – यी परिस्थितिहरूले उनीहरूको काम र जीविकोपार्जनमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ।

केही सन्देशहरूमा आर्थिक गतिविधिहरू ठप्प भएको कुरा भनिएको छ। विशेषगरी साना व्यवसायदेखि इन्टरनेटमा निर्भर जागिरहरूमा यसको असर परेको कुरा गरिएको छ।

एक प्रयोगकर्ताले एउटा क्याफेको अवस्था उल्लेख गर्दै लेखेका छन् कि त्यसका मालिकले अत्यन्तै असहाय हुँदै भने, ‘यो ठाउँ अब मैनबत्ती जस्तै पग्लिरहेको छ, एउटा धागोको भरमा टिकेको छ।’

अर्को सन्देशमा विभिन्न क्षेत्रमा काम गर्ने महिलाहरूको उत्पादनको बिक्री रोकिएको कुरा भनिएको छ र यदि अवस्था यस्तै रह्यो भने, उनीहरूको जीवन र भविष्यमा असर पर्ने चेतावनी दिइएको छ।

केही प्रयोगकर्ताहरूले आफू वा आफ्ना वरपरका मानिसहरू बेरोजगार भएको कुरा पनि लेखेका छन्। जस्तै एक व्यक्तिले भने, ‘म र मेरो पूरै परिवार स्टिल र पेट्रोकेमिकल कारखानाहरूमा भएको आक्रमणका कारण बेरोजगार भएर घर बसेका छौँ।’

मूल्यवृद्धिको मुद्दा पनि बारम्बार उठिरहेको छ। केही प्रयोगकर्ताहरूले दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्यको विस्तृत उल्लेख गरेका छन् र यसलाई बढ्दो आर्थिक दबाबको सङ्केत बताएका छन्। एउटा सन्देशमा रोटी र पनिरदेखि औषधिसम्मको मूल्यसूची दिइएको थियो, जबकि अर्कोमा हालका महिनाहरूमा अण्डाको मूल्यमा भएको वृद्धिको उल्लेख गरिएको थियो।

युद्धको त्रास र मानसिक तनाव

धेरै सन्देशहरूमा मानसिक दबाबका सङ्केतहरू पनि स्पष्ट देखिन्छन्। जस्तो कि चिन्ता, रुवाइ र तनावसँग जोडिएका शारीरिक प्रतिक्रियाहरू। एक प्रयोगकर्ताले लेखेका छन्, ‘तनावका कारण मेरो पूरै शरीर कामिरहेको छ।’

केही सन्देशहरूमा युद्धको अनुभव र त्यसको असरको पनि उल्लेख छ। जस्तै अचानक आवाज सुनेर डराउनु वा फेरि द्वन्द्व सुरु हुने चिन्ता। एक प्रयोगकर्ताले आफ्नो अनुभव लेखेका छन्, चट्याङको आवाज सुनेर उनलाई लाग्यो ‘कतै बम त खसिरहेको छैन।’

अर्का एक प्रयोगकर्ताले ‘युद्धले उब्जाएको सामूहिक आघात (ट्रमा)’ को उल्लेख गर्दै लेखेका छन् – धेरै मानिसहरू अझै पनि सामान्य आवाजहरूलाई लडाकु विमान वा विस्फोटको आवाज सम्झिन्छन्। यसबाहेक, केही सन्देशहरूमा युद्ध फेरि सुरु हुने डर पनि देखिन्छ।

एक ठाउँमा एक महिलाले लेखेकी छिन्, ‘सायद भोलि फेरि युद्ध सुरु होला।’ जबकि अर्का प्रयोगकर्ताले ‘एउटा नयाँ, ज्यान लिने डर’ को उल्लेख गरेका छन्, जसबाट उनी अझै बाहिर आउन सकेका छैनन्।

यी सन्देशहरूको एक हिस्सामा सामाजिक असमानता र बढ्दो खाडलको भावना पनि प्रकट भएको छ। चाहे त्यो इन्टरनेटसम्मको पहुँचमा भएको भिन्नता होस् वा दैनिक अनुभवहरूमा भएको फरक। केही प्रयोगकर्ताहरूले यस अवस्थाको आलोचना गर्दै भनेका छन् – यसले मानिसहरूमा असन्तुष्टि बढाइरहेको छ।

एउटा सन्देशमा लेखिएको छ, ‘यसबाट आर्थिक नोक्सान, जनअसन्तुष्टि र मानिसहरूबीचको वर्ग विभाजन र सामाजिक खाडलबाहेक अरू के हासिल भइरहेको छ?’

यी सबै सन्देशहरू, सीमित र छरिएका भए पनि, यसले के देखाउँछ भने विगतका हप्ताहरूमा उठेका धेरै मुद्दाहरू अझै पनि जारी छन्। जस्तै इन्टरनेटमाथिको प्रतिबन्ध, आर्थिक दबाब, युद्धले उब्जाएको चिन्ता र भविष्यलाई लिएर असुरक्षा।

यी सबैको बीचमा, प्रयोगकर्ताहरूले एउटा यस्तो अनुभव बयान गरिरहेका छन्, जहाँ जीवनलाई अघि बढाउने प्रयास, थकान, चिन्ता र असमानताको भावना सबै एकैसाथ उपस्थित छन्।

(बीबीसी हिन्दीबाट)