तातो जलवायु र बढ्दो जनसङ्ख्याका कारण कोलोराडो नदी संकटमा

४ जेठ, काठमाडौं । बढ्दो जनसङ्ख्याको तीव्र चासो र तातो जलवायुका कारण पानीको आपूर्ति सुक्दै जाँदा अमेरिकाको महत्त्वपूर्ण कोलोराडो नदी गम्भीर संकटमा परेको छ। यस हिउँदमा नदीको मुख्य स्रोत मानिने रकी पर्वत शृङ्खलाको हिमपात रेकर्ड तोड्दै न्यून स्तरमा झरेपछि तल्लो तटीय क्षेत्रका प्रमुख जलाशयहरू लेक मिड र लेक पावेलको पानीको सतह घट्न पुगेको छ।

पश्चिम अमेरिकाका विभिन्न राज्यका करिब ४ करोड मानिसहरू दैनिक रूपमा खानेपानीका लागि कोलोराडो नदीमाथि निर्भर छन्, जसमध्ये धेरैले यसको उपलब्धतालाई सामान्य रूपमा लिँदै आएका थिए। तर नदी निरन्तर खुम्चिँदै जाँदा यस क्षेत्रले चाँडै नै कडा र बाध्यकारी कदमहरूको सामना गर्नुपर्ने देखिएको छ। एरिजोना स्टेट युनिभर्सिटीको काइल सेन्टर फर वाटर पोलिसीकी निर्देशक सारा पोर्टरका अनुसार जलाशयको सतह घट्नुका पछाडि बहुआयामिक कारणहरू छन् र यस वर्ष प्रकृतिबाट पनि कुनै सहयोग प्राप्त हुन सकेको छैन।

जलविद्युत आपूर्तिमा आउन सक्ने अवरोधलाई रोक्नका लागि संघीय अधिकारीहरूले भर्खरै युटाह र एरिजोनामा अवस्थित लेक पावेल जलाशयमा अरबौँ ग्यालन पानी छोड्न सुरु गरेका छन्। यसका साथै, एरिजोना, क्यालिफोर्निया र नेभाडा राज्यहरू पानी बचत गर्नका लागि संघर्ष गरिरहेका छन्। उनीहरूले एउटा आपतकालीन प्रस्ताव अघि सारेका छन्, जसअन्तर्गत पानीको खपत कम गर्ने केही प्रयोगकर्ताहरूलाई क्षतिपूर्तिबापत रकम भुक्तानी गरिनेछ।

तर, नदी बहने राज्यहरूबीच पानीको हिस्सालाई लिएर आपसी विवाद कायमै रहेकाले व्यापक सम्झौता हुन नसकेमा अनिवार्य रूपमा पानी कटौतीको सामना गर्नुपर्ने विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्। यस्तो कटौतीले कृषि क्षेत्र, जलविद्युत उत्पादन र फिनिक्सदेखि लस एन्जलस जस्ता ठूला सहरका लाखौँ मानिसहरूको खानेपानी आपूर्तिमा गम्भीर खतरा पैदा गर्नेछ।

मुख्य संघीय सञ्चालन नियमहरूको अवधि यसै वर्षको अन्त्यमा समाप्त हुन लागेकाले १७ वटा पश्चिमी राज्यहरूमा बाँध, पावर प्लान्ट र नहरहरूको व्यवस्थापन गर्ने ‘यूएस ब्युरो अफ रिक्लेमेसन’ ले आगामी हिउँदमा राज्यहरूबीच कसरी पानी कटौतीको बाँडफाँड गरिनेछ भन्ने निर्णय यसै ग्रीष्म ऋतुमा लिने अपेक्षा गरिएको छ। दीर्घकालीन रूपमा पानीको प्रयोगमा ठूलो परिवर्तन नगरिएमा कोलोराडो नदी विनाशकारी रूपमा रित्तिन सक्ने चेतावनी विज्ञहरूले दिएका छन्।

यसैबीच, प्रकृतिका तर्फबाट केही अप्रत्याशित राहत भने मिलेको छ। गत हप्ता मे महिनाको एक असामयिक आँधीका कारण रकी पर्वत क्षेत्रमा कैयौँ फिट नयाँ हिउँ परेको छ। यसले तत्कालका लागि केही सहयोग पुर्‍याए तापनि लाखौँ मानिसहरूले झेलिरहेको दीर्घकालीन संकट अन्त्य गर्नका लागि भने यो पर्याप्त नभएको विज्ञहरूको भनाइ छ।