फिर्के खोलामा पूर्वमाओवादी नेताको ५ तले घर, भन्छन्- जुवा खेलेको थिएँ, हारेँ

११ जेठ, पोखरा । ‘ओहो ! खोलामाथि ५ तले घर ? कसरी बनाउन सकेको होला ?’  पोखरा महानगरपालिकाले सोमबार डोजर हानिरहेको ठाउँमा जम्मा भएका नागरिकहरूले जिब्रो टोक्दै भनिरहेका थिए । हुन पनि पोखराको फिर्के खोलामै पर्ने गरी सिंगो ५ तले घर ठडिएको थियो ।

वडा नम्बर ५ मा पर्स्याङको  पछाडिपट्टी लक्ष्मी टोलमा फिर्के खोलामाथि बनेको कोठै–कोठा, झ्यालै–झ्याल देखिएको अलिसान महल कसको होला ? त्यो क्षेत्रका अधिकांशलाई जानकारी भए पनि त्यहाँ पुग्ने अन्य धेरैको चासो थियो । त्यो महल बनाउने व्यक्ति हुन्-ज्ञानबहादुर कोइराला ।

ज्ञानबहादुर पूर्वमाओवादी नेता हुन् । जो माओवादी शान्ति प्रक्रियामा आएपछि लामो समय पोखरा महानगरकै सर्वदलीय संयन्त्रमा बसेर काम गरेका थिए ।

देशमा स्थानीय तहको चुनाव हुनुअघि सर्वदलीय संयन्त्रले महानगरका नीतिगत र विकास निर्माणमा भूमिका खेल्थे ।

महानगरको विकास, नियमन र सुशासनका लागि भूमिका खेल्नुपर्ने व्यक्तिले नै राज्यको कानुनको धज्जी उडाउँदै खोलामाथि संरचना बनाएका हुन् ।

त्यो पनि एउटा होइन, २ वटा । पोखरा महानगरले आइतबारबाट डोजर चलाउने अभियानको एउटा सुरुवात विन्दु थियो, फिर्केखोला पुलभन्दा मुनिको क्षेत्र ।

वडा नम्बर ४ मा पर्ने कोइराला विर्ता टोलमा फिर्के खोला मिचेर बनाइएका संरचनामा आइतबार डोजर हान्दा सबैभन्दा पहिले ज्ञानबहादुरकै घरबाट थालनी भएको थियो ।

मालेपाटन, पर्स्याङ क्षेत्रका धेरैको चासो थियो, ज्ञानबहादुरको घर चाहिँ भत्किएला कि नभत्किएला ? ती सबै चासोलाई जवाफ दिँदै खोलाको सीमाभित्र परेका सबै संरचनामा महानगरले डोजर लगाइरहेको छ ।

ज्ञानबहादुरको घरमा डोजर लाग्ने, नलाग्नेबारे धेरैले शंका गर्नुको पनि जायज कारण छ । ज्ञानबहादुर तिनै व्यक्ति हुन्, जो समानता, परिवर्तन र अन्यायका विरुद्ध १० वर्षे माओवादी युद्धमा होमिएका थिए ।

यो पनि पढ्नुहोस

फिर्के खोला : राजनीतिक सिकारबाट फर्केला ?

२०५८, २०५९ सालतिरै माओवादीमा भूमिगत भएर लडेका ज्ञानबहादुर आफैंले चाहिँ राज्य र कानुनकै धज्जी उडाउँदै खोलामाथि महल ठड्याएका थिए ।

ज्ञानबहादुर तत्कालीन माओवादीको इलाका इन्चार्ज हुँदै प्रदेश कमिटी सदस्य र केन्द्रीय सल्लाहकारसमेत भएका व्यक्ति हुन् । करिब ४ वर्ष अगाडिबाट भने उनले पार्टी सदस्यता नवीकरण नै गराएका थिएनन् ।

उनी माओवादी शान्ति प्रक्रियामा आएसँगै उसको विचारलाई समर्थन गर्न खुलेको गण्डकी मिडिया हाउस सञ्चालन गर्ने माछापुच्छ्रे सञ्चार सहकारीका उपाध्यक्षसमेत थिए । पछि पोखरा–५ कै स्थानीयवासी र धनी परिवारकै ज्ञानबहादुरले खोलाको बहाव छेकिने गरी नै घर बनाउँदा धेरैले प्रश्न उठाएका थिए । तर, राजनीतिक शक्तिका कारण राज्य नै नियमन गर्नबाट डराएको थियो ।

ज्ञानबहादुरलाई महानगरले समेत पटक-पटक पत्र काटेको र छलफलका लागि बोलाएको वरिष्ठ कानुन अधिकृत नारायण शर्माले जानकारी दिए ।

‘हामीले पत्र पठायौं, ४–५ पटक त छलफलकै लागि बोलाइएको हो,’ वरिष्ठ कानुन अधिकृत शर्माले भने, ‘उहाँले कागजात भने देखाउनुभएको थियो । महानगरले नापजाँच भने गरेको थिएन ।’

ज्ञानबहादुर घर, सम्पत्ति नभएर खोलामाथि घर बनाएका होइनन् । उनले त बाटोको छेऊमा एउटा घर हुँदाहुँदै त्यसैको पछाडि खोलाबाट उठाएर भाडा खानकै लागि अर्को घर बनाएका थिए । उनी आफैंले यो कुरा अनलाइनखबरसँगको कुराकानीमा स्वीकारसमेत गरेका छन् ।

ज्ञानबहादुर भन्छन्- ‘जुवा खेलें, एक दिन हार्छु भन्ने थाहा थियो ।’

फिर्के खोलामाथि ४ वर्षअगाडिमात्र घर बनाएको ज्ञानबहादुरले बताए । मापदण्डअनुसार घर बनाउन नदिएपछि अनुमति नलिइ बनाएको उनले स्वीकारे । उनले आफूलाई नराम्रो नलागेको र महानगरकै पक्षमा रहेकोसमेत बताए ।

खोलाभित्र पर्छ भन्ने थाहा नभएर त होइन होला ?  भन्ने प्रश्नमा ज्ञानबहादुरले भने, ‘मापदण्ड भनेर घर बनाउन नदिएपछि पछि जे त होला भनेर बनाएको हो ।’

यो पनि पढ्नुहोस

फिर्के खोला र बसपार्क क्षेत्रका संरचना हटाउन सर्वपक्षीय साथ खोज्दै पोखरा महानगर

खोलाको सीमाभित्रै २ वटा घर बनाइनु ज्ञानबहादुरको नियत नै देखिएको छ । यसबारे पनि उनले स्वीकार गरे । भाडा खानकै लागि खोला मिचेर घर बनाउने त ? उनले भने ‘जुवा खेलेको जुवा ।’

ज्ञानबहादुरले राज्यसँग अवैध जुवा खेल्दा आर्थिक र सामाजिक दुवै रूपमा क्षति बेहोरेका छन् । राज्यसँग खेलिएको यो जुवा हारिन्छ एक दिन भन्ने ज्ञान थियो कि थिएन त ? भन्ने प्रश्नमा उनले भने, ‘जुवामा जित्ने–हार्ने सम्भावना बराबरजस्तो हुन्छ । अझै धेरैजसो हारिन्छ । एक दिन हारिन्छ भन्ने मज्जाले थाहा थियो ।’

तत्कालीन माओवादी केन्द्रले खरिद गरेकाे घर पनि अहिले ज्ञानबहादुरकै नाममा रहेकाे नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका केन्द्रीय सदस्य रामजी बरालले बताए ।

शिवालय चाेकमा पार्टीका लागि भनेर सहयाेग उठाएर करिब डेढ कराेड रूपैयाँमा किनिएकाे घर ज्ञानबहादुरकै नाममा गरिएकाे र त्याे पार्टीका नाममा ल्याउन उनीसँग छलफलसमेत भएकाे बरालले जानकारी दिए ।

फिर्केमाथि छन् ज्ञानबहादुरका जस्तै व्यक्तिका ३५ घर र  संस्थाका ११ भवन

फिर्के खोलाको मापदण्ड मिचेर अवैध रूपमा पक्की संरचना खडा गर्नेमा ज्ञानबहादुरसहित ३५ जना छन् भने ११ वटा संस्थाका अलिसान भवन पनि फिर्केमै ठडिएका छन् । व्यक्ति र संस्थामात्रै होइन, सरकारी निकायले समेत फिर्के खोलाको दोहन गरेका छन् ।

फिर्के खोलाको मापदण्ड मिचेर सरकारी र अर्ध–सरकारी प्रकृतिका अन्य ठूला शैक्षिक तथा सामाजिक संघ–संस्थाहरूले समेत स्थायी संरचना ठड्याएका छन् ।

खोला मिच्नेमा पोखरा इन्जिनियरिङ कलेज र लिटिल स्टेप स्कुल जस्ता शैक्षिक संस्थाहरू समेत छन्, जसले खोलाको ठूलो हिस्सा ओगटेका छन् । सरकारी सहयोग लिएरै बनेका संरचनाहरू पनि फिर्केमाथि छन् ।

व्यक्तिगत रूपमा मात्र नभएर बराल समाज घर, पुन मगर समाज घर, कुँवर समाज घर, सोपाल समाज घर, गिरी समाज घर, फिर्के तमु समाज तथा विभिन्न राधाकृष्ण आश्रम, शिव मन्दिर र क्रियापुत्री भवनहरूले समेत खोलाघरमै पक्की भवन र कम्पाउन्ड खडा गरेपछि फिर्के खोला कतै साँगुरो नाली जस्तो त कतै अस्तित्व नै हराउने अवस्थामा पुगेको छ ।

शान्ति सुरक्षा कायम गर्ने मुख्य जिम्मेवारी बोकेको सशस्त्र प्रहरी बल तालिम केन्द्र (साविक पश्चिमाञ्चल प्रहरी गणको क्षेत्र समेत) को भवन नै फिर्के खोलाको खोलाघर र मापदण्ड मिचेर निर्माण गरिएको छ । पोखरा महानगरपालिका वडा नं. १७ गाईघाटस्थित सो तालिम केन्द्रको संरचना खोलाको बहाव क्षेत्रभित्रै रहेको प्रतिवेदनले पुष्टि गरेको हो ।

यो पनि पढ्नुहोस

पोखराकै बदनामी : मेयरको डोजर काण्ड, दुर्गन्धित फिर्के योजना

सरकारकै सहयोगमा सामुदायिक भवन, क्रियापुत्री भवन, समाज घर निर्माण भएका छन् । प्रहरी कार्यालयदेखि क्याम्पस र विद्यालयसम्मले फिर्के खोलाको सीमाभित्रै घर बनाएका छन् ।

पोखरा–१८ सराङकोटको फेदी अँधेरीकुनादेखि मध्यशहरबाट बग्दै–बग्दै वडा नम्बर १७ सँग जोडिएको गाईघाटमा पुगेर फिर्के खोलाको अस्तित्व फेवातालमा मिसिन्छ ।

यसरी करिब ८ किलोमिटर बग्ने फिर्केखोला पछिल्ला दशकमा चपेटामा पर्ने क्रमको विकासमात्रै भएन सधैं चर्चा र विवादको केन्द्रमा पनि रहँदै आएको छ ।

राजनीतिक स्वार्थको रोटी सेक्ने काम हुँदा फिर्केको खोला घरभित्रै १६० संरचना बनेका थिए । महानगरले पटक पटकको छलफल, अदालतको आदेश हुँदै आइतबारदेखि खोलाको सीमाभित्रका संरचनामा डोजर लगाउन थालेको हो ।

अहिले खोला घरभित्र निर्माण भएका संरचनामा मात्रै डोजर लगाइएको हो । यो खोलाको १० मिटरबाट घटाएर ६ मिटरमात्रै मापदण्ड तय गरिएको छ । त्यो मापदण्ड लगाउने हो भने पनि ३०० संरचना यसभित्र पर्ने महानगरकै अध्ययनले देखाएको छ ।

यो पनि पढ्नुहोस

पोखरामा फिर्केखोलाको मापदण्ड ६ मिटर कायम, ३०० संरचना भत्काउनुपर्ने