आज मनाइँदैछ ‘राष्ट्रिय अल्छी दिवस’, के हो यसको उद्देश्य ?

बिहानको अलार्म बज्छ । आँखा खुल्छ, तर उठ्ने जाँगर हुँदैन । ‘अझै पाँच मिनेट’ भन्दै मोबाइल सिरानीमुनि राखिन्छ । पाँच मिनेट दस मिनेट हुन्छ, दस मिनेट आधा घण्टा । उठिसकेपछि पनि ओछ्यान छाड्न मन लाग्दैन ।

कामको सूची लामै छ, तर मनले भन्छ, ‘आज चाहिँ केही नगरौँ ।’

यस्तो अवस्थामा आफूलाई ‘अल्छी’ भनेर गाली गर्ने बानी हामीमध्ये धेरैको छ । समयमै काम नगर्दा, केही समय आराम गर्दा वा दिनभरि खासै केही नगर्दा पनि हामी आफैँलाई दोष दिन्छौँ ।

तर कल्पना गर्नुस्, यदि वर्षमा एउटा दिन ‘अल्छी बन्न पाइन्छ’ भनेर औपचारिक छुट्टीजस्तै मनाउन मिल्यो भने के होला ?

यस्तै रमाइलो अवधारणासहित हरेक वर्षको एक दिन राष्ट्रिय अल्छी दिवस मनाइन्छ ।

राष्ट्रिय अल्छी दिवसको उद्देश्य

राष्ट्रिय अल्छी दिवस नाम सुन्दा जति रमाइलो छ, यसको उद्देश्य पनि त्यत्तिकै सरल छ, केही समय काम, जिम्मेवारी र निरन्तर दौडधुपबाट टाढा रहेर आराम गर्नु ।

आज ‘व्यस्त हुनु’ नै उपलब्धिको प्रमाणजस्तो बन्न थालेको छ । बिहानदेखि बेलुकासम्म काम, पढाइ, घरायसी जिम्मेवारी, सामाजिक सञ्जाल र विभिन्न दबाबबीच मानिसले आफूलाई आराम दिने समयसमेत कम गर्दै गएका छन् । त्यसैले, यो दिवसले एक दिन भए पनि आफूलाई रोक्न, आराम गर्न र ‘आज केही नगर्दा पनि हुन्छ’ भन्ने महसुस गर्न प्रेरित गर्छ ।

कहिले मनाइन्छ ?

राष्ट्रिय अल्छी दिवस हरेक वर्ष अगस्ट १० मा मनाइन्छ । यो कुनै सरकारी रूपमा घोषणा गरिएको सार्वजनिक बिदा भने होइन । बरु, रमाइलो र अनौपचारिक दिवसका रूपमा यसको चर्चा हुँदै आएको छ ।

यस दिन कामै नगरी बस्नुपर्छ भन्ने बाध्यता पनि छैन । आफ्नो व्यस्तताबाट केही समय निकालेर आराम गर्नु, मनपर्ने काम गर्नु वा केही समय ‘केही नगरी’ बिताउनु नै यसको मुख्य भाव हो ।

कहाँबाट सुरु भयो ?

राष्ट्रिय अल्छी दिवसको सुरुवात कसरी भयो भन्नेबारे ठोस र प्रमाणित इतिहास स्पष्ट छैन । यसको संस्थापक वा पहिलोपटक कसले अगस्ट १० लाई अल्छी दिवसका रूपमा मनाउन थाले भन्नेबारे पनि विश्वसनीय विवरण भेटिँदैन ।

यद्यपि, यो दिवसले विशेषगरी संयुक्त राज्य अमेरिकामा सन् २००० को दशकको सुरुवाततिर लोकप्रियता पाउन थालेको बताइन्छ । त्यसपछि सामाजिक सञ्जाल र लोकप्रिय संस्कृतिमार्फत अन्य देशमा पनि यसको चर्चा फैलिँदै गएको हो ।

अल्छी हुनु सधैँ नराम्रो हो त ?

‘अल्छी’ शब्द सुन्नेबित्तिकै धेरैको दिमागमा काम गर्न नचाहने, समय खेर फाल्ने वा जिम्मेवारीबाट भाग्ने मानिसको चित्र आउँछ । तर हरेक पटक आराम गर्नु अल्छीपन होइन ।

लगातार काम गरिरहँदा शरीर र मस्तिष्क थाक्छ । पर्याप्त आराम नपाउँदा तनाव, थकान र मानसिक दबाब बढ्न सक्छ । यस्तो अवस्थामा केही समय विश्राम लिनुले फेरि काममा फर्किँदा ऊर्जा र एकाग्रता बढाउन सहयोग गर्न सक्छ ।

अर्थात्, आराम र अल्छीपनबीचको फरक बुझ्न जरुरी छ । आवश्यक कामबाट सधैँ भाग्नु अल्छीपन हुन सक्छ, तर थकित शरीर र दिमागलाई केही समय आराम दिनु भने स्वस्थ दिनचर्याको हिस्सा हुन सक्छ ।

अल्छीपनसँग जोडिएका केही रोचक तथ्य

अल्छीपनमा आनुवंशिक पक्षको पनि भूमिका हुन सक्छ । मानिस कति सक्रिय वा निष्क्रिय हुन्छ भन्नेमा वातावरणसँगै आनुवंशिक तथा जैविक पक्षले पनि प्रभाव पार्न सक्ने विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन् । त्यसैले अल्छीपनलाई केवल इच्छाशक्तिको कमी वा चरित्रको कमजोरीका रूपमा मात्र बुझ्न सकिँदैन ।

खाली दिमागले पनि काम गरिरहेको हुन्छ

हामी केही नगरी बसिरहेका बेला दिमाग पूर्ण रूपमा निष्क्रिय हुँदैन । आराम वा खाली समयमा मस्तिष्कको ‘डिफल्ट मोड नेटवर्क’ सक्रिय हुन सक्छ, जसले कल्पना, आत्मचिन्तन र नयाँ विचार निर्माणमा भूमिका खेल्छ । त्यसैले, कहिलेकाहीँ ‘केही नगरी बस्नु’ बाटै नयाँ विचार जन्मिन सक्छ ।

आरामले बर्नआउटबाट जोगाउन सक्छ

निरन्तर काम गरिरहँदा मानिस मानसिक र शारीरिक रूपमा थकित हुन सक्छ । बीचमा पर्याप्त आराम गर्दा ऊर्जा पुनः प्राप्त गर्न र लामो समयसम्म काम गर्ने क्षमता कायम राख्न मद्दत मिल्न सक्छ ।

जनावर पनि धेरै समय आराम गर्छन्

घरपालुवा जनावरलाई हेर्नुस्, बिरालो घण्टौँसम्म सुतिरहेको हुन्छ, कुकुर पनि खेल्ने र खानेबाहेक पर्याप्त समय आराममै बिताउँछ । प्रकृतिमा पनि धेरै जनावरहरू आफ्नो समयको ठूलो हिस्सा आराम गरेर बिताउँछन् । मानिस भने जिम्मेवारी र व्यस्त जीवनशैलीका कारण निरन्तर सक्रिय रहने प्रयास गर्छ ।

आजको दिन कसरी मनाउँदै छन् त ?

राष्ट्रिय अल्छी दिवस मनाउन कुनै ठूलो तयारी आवश्यक पर्दैन । बरु तयारी नै नगर्नु यसको सबैभन्दा सजिलो उपाय हुन सक्छ ।

आफूलाई ‘अल्छी’ भनेर दोष नदिनुहोस्

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुराआराम गरेकोमा अपराधबोध महसुस गर्नुहुँदैन । हरेक दिन केही न केही गर्नैपर्छ भन्ने दबाबबीच कहिलेकाहीँ ‘आज म केही गर्दिनँ’ भन्न सक्नु पनि आत्महेरचाहको एउटा रूप हुन सक्छ।