भारतमा मार्क्स, लेनिन र हो ची मिन्हका नाममा राखिएका सडकका नाम फेर्ने तयारी

१ असोज, काठमाडौं । भारतको पश्चिम बंगाल सरकारले कोलकातामा मार्क्स,  लेनिन र हो ची मिन्हको नामबाट राखिएका सडक, पुल र सार्वजनिक स्थलका नाम फेर्ने प्रस्तावमाथि समीक्षा थालेको छ ।

सडक तथा सार्वजनिक स्थलको नामकरण र पुन:नामकरणसम्बन्धी प्रस्ताव अध्ययन गर्न राज्य सरकारले १० सदस्यीय सल्लाहकार समिति गठन गरेको छ ।

समितिको अध्यक्षता स्वामी प्रदीप्तानन्द अर्थात् कार्तिक महाराजले गरेका छन् । समितिमा मेघालयका पूर्वराज्यपाल तथागत राय, मुख्यमन्त्रीका सल्लाहकार सुब्रत गुप्ता तथा कोलकाता महानगरपालिकाकी आयुक्त स्मिता पाण्डेसहितका अधिकारी छन् ।

समितिका अध्यक्ष प्रदीप्तानन्दका अनुसार लेनिन, कार्ल मार्क्स र हो ची मिन्हका नाममा रहेका सडकको नाम परिवर्तन गर्न विभिन्न प्रस्ताव प्राप्त भएका छन् ।

समितिले सडकको नामसँग सम्बन्धित व्यक्तित्वको भारतीय तथा बंगाली इतिहास, संस्कृति र विरासतसँगको सम्बन्धलगायतका पक्ष अध्ययन गर्नेछ ।

पहिलो बैठक दुर्गापूजापछि बस्ने र त्यसपछि समितिले आफ्नो सिफारिस सम्बन्धित निकायसमक्ष पठाउने बताइएको छ ।

लेनिनको ठाउँमा देवप्रसाद घोषको नामको प्रस्ताव

समितिका सदस्य तथा भारतीय जनता पार्टीका नेता तथागत रायले ‘लेनिन सरणी’ सडकको नाम परिवर्तन गरी गणितज्ञ तथा भारतीय जनसंघका पूर्वअध्यक्ष देवप्रसाद घोषको नाममा राख्न प्रस्ताव गरेका छन् ।

लेनिन सरणीको पुरानो नाम ‘धर्मतला स्ट्रिट’ थियो । सन् १९७० मा रुसी क्रान्तिकारी भ्लादिमिर लेनिनको जन्मशताब्दीका अवसरमा यसको नाम परिवर्तन गरिएको थियो ।

कार्ल मार्क्स सरणीमा बंगाली कविको नाम

खिदिरपुरस्थित ‘कार्ल मार्क्स सरणी’को नाम भने १९औँ शताब्दीका चर्चित बंगाली कवि माइकल मधुसुदन दत्त वा रंगलाल बन्द्योपाध्यायमध्ये कुनै एकको नाममा राख्न सकिने प्रस्ताव गरिएको छ । तथागत रायले यी साहित्यकारहरूको उक्त क्षेत्रसँगको सम्बन्धलाई आधार बनाएर नाम परिवर्तनको प्रस्ताव अघि सारेका हुन् ।

कार्ल मार्क्स सरणीको पुरानो नाम ‘सर्कुलर गार्डेन रिच रोड’ थियो, जसलाई वामपन्थी शासनकालमा मार्क्सको नाम दिइएको थियो ।

हो ची मिन्ह सरणीको नाम मार्टिन लुथर किङको नाममा राख्ने प्रस्ताव

‘हो ची मिन्ह सरणी’को नाम परिवर्तन गरी अमेरिकी नागरिक अधिकार अभियन्ता मार्टिन लुथर किङ जुनियरको नाममा राख्ने प्रस्ताव पनि गरिएको छ ।

यो सडकको पुरानो नाम ‘ह्यारिङ्टन स्ट्रिट’ थियो। भियतनाम युद्धका क्रममा सन् १९७० को दशकमा यसको नाम परिवर्तन गरी भियतनामी कम्युनिस्ट नेता हो ची मिन्हको नाम दिइएको थियो ।

निर्णय हुन बाँकी

नाम परिवर्तनका प्रस्ताव सार्वजनिक भए पनि अहिलेसम्म कुनै अन्तिम निर्णय नभएको समितिका सदस्य तथागत रायले स्पष्ट गरेका छन् ।

उनका अनुसार दुर्गापूजापछि समितिले प्रस्तावमाथि छलफल गरी सिफारिस तयार गर्नेछ र त्यसपछि सम्बन्धित निर्णय प्रक्रिया अघि बढ्नेछ ।

यसैबीच रायले कोलकाताको एस्प्लानेड क्षेत्रमा रहेको लेनिनको प्रतिमा हटाउने विषयमा पनि प्रस्ताव आएमा विचार गर्नुपर्ने धारणा राखेका छन् । उनले शहरको कुनै महत्त्वपूर्ण सडकको नाम भारतीय नेता सरदार बल्लभभाइ पटेलको नाममा राख्नुपर्ने प्रस्तावसमेत गरेका छन् ।

यसरी कोलकाताका सडकहरूको नाम परिवर्तनको प्रस्तावले शहरको पुरानो राजनीतिक इतिहास, औपनिवेशिक विरासत र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएका नामलाई पुन:परिभाषित गर्ने बहससमेत अघि सारेको छ ।