शाहरुख खान : दिल्लीका तन्नेरी, मुम्बईको सपना र विश्व जित्ने जिद्दी

तपाईंलाई लाग्दैन– भारतमा सिनेमा भनेकै एक प्रकारको सामूहिक उन्माद हो ? जहाँ वर्षैपिच्छे हजारौं सिनेमा बन्छन्, करोडौं आँखा ठूला पर्दामा जोडिएर टोलाउँछन् र एकाध कलाकारका नाममा आराधना सुरु हुन्छ ।

तर, पर्दामा पोखिने त्यो आकर्षक चमक र स्टारडमको उज्यालोपछाडि त्यस्ता कथा पनि उनिएका हुन्छन्, जसले मानिसको अदम्य आँट, सङ्घर्ष र आत्मबलको असली रूप उघार्छन् ।

त्यस्तै एउटा प्रेरणादायी कथाका नायक हुन् – शाहरुख खान ।

१५ वर्षको उमेर र काँधमा आइपरेको आधी रात

२ नोभेम्बर १९६५ मा दिल्लीमा जन्मेका शाहरुखको बाल्यकाल कुनै राजकुमारको जस्तो विलासी थिएन । पाकिस्तानको पेसावरबाट आएका पिता मीर ताज मोहम्मद र परिवारले अभाव अनि सामाजिक कठिनाइलाई निकै नजिकबाट व्यहोरेको थियो ।

जीवन ओरालोउकालो गर्दै अघि बढ्दै थियो । त्यहीबीच शाहरुख १५ वर्षको हुँदा उनले पिता गुमाउन पुगे । पौरखी बाबुको साया अचानक छुट्दा परिवार शोकको दलदलमा फस्यो । किशोरवयमै एकाएक परिवारको जिम्मेवारीको गह्रौं भार शाहरुखको कलिलो काँधमा बज्रियो ।

तर, न त त्यो बज्रपातले उनको हिम्मत तोड्न सक्यो, न त निराशाले उनका आँखाहरूमा हुर्कँदै गरेका सपनालाई तुहाउन नै सक्यो ।

सेन्ट कोलम्बसको चञ्चल केटो र रङ्गमञ्चको दीक्षा

प्रारम्भिक दिनहरूमा शाहरुख ऊर्जाले भरिएका, अलिक चञ्चल र खेलकुदमा जोसिला तन्नेरी थिए । दिल्लीको सेन्ट कोलम्बस स्कुलमा पढ्दा साथीहरू उनलाई आँटिलो, लड्न परे लडिहाल्ने र हक्की स्वभावको केटाका रूपमा चिन्थे ।

फुटबल होस् या हक्कीको मैदान, वा स्कुलका नाटक – उनी जता पनि अग्रपङ्क्तिमै हुन्थे । यही आत्मविश्वास र जीवनलाई खुला रूपमा लिने उनको बानीले नै पछि आइपरेका गम्भीर आँधीबेहरीमा पनि उनी डगमगाएनन् ।

कलाप्रतिको भोक उनलाई असाध्यै सानैमा जागेको थियो । छिमेकमा हुने रामलीलाका स-साना अभिनयबाट सुरु भएको उनको यात्रा दिल्लीका स्थानीय नाटकघर र रङ्गमञ्चतिर विस्तार भयो । यही यात्रामा उनले प्रसिद्ध रङ्गकर्मी एवं प्रशिक्षक ब्यारी जोनलाई भेटेका थिए ।

ब्यारी जोनले शाहरुखभित्र बलिरहेको प्रतिभाको झिल्कोलाई पहिचान गरे र उनलाई अभिनयको गहिरो व्याकरण सिकाए । त्यसपछि त शाहरुखको संवाद, आत्मविश्वास र शारीरिक अभिव्यक्तिको कला बिस्तारै माझिँदै गयो ।

‘फौजी’ को प्रवेश र पहिलो पहिचान

यही अथक तयारीले उनलाई टेलिभिजन सिरियल ‘फौजी’ सम्म पुर्‍यायो । अनुशासन, सैनिक जीवनको सास्ती र चरित्रको गहिराइलाई उनले पर्दामा यसरी जीवन्त पारिदिए कि सिरियल प्रसारण हुनासाथ उनी रातारात चर्चित बने । ‘एबिडी’ को नामले उनी दर्शकका प्रिय बने । अभिनयको दुनियाँमा आफ्नो बलियो उपस्थितिको ठूलो उद्‍घोष उनले यही सिरियलबाट गरेका थिए ।

सानो झोला, थोरै पैसा र मुम्बईको अनिश्चित यात्रा

टेलिभिजनको सानो पर्दाले परिचय त दियो । तर शाहरुखले ठूलो पर्दाको सपना देखिसकेका थिए । त्यही सपनाले उनलाई मुम्बईमा पुर्‍यायो । त्यसबेला मुम्बई पुग्दा उनीसँग थोरै पैसा र एउटा सानो झोलाबाहेक केही थिएन । तर, त्यो सानो झोलामा अट्नै नसक्ने ठूलो सपना र अटुट आत्मबल उनीसँग थियो । विशाल सहर, नचिनेका मानिसहरू र अनिश्चित भविष्य – यी कुनै पनि चुनौतीले उनलाई विचलित बनाएन ।

उनको त्यही लगनशीलताको परिणाम थियो – पहिलो फिल्म ‘दीवाना’ ।

र, त्यो फिल्म व्यावसायिक रूपमा सफल भयो । शाहरुखले बलिउडको बक्स अफिसमा आफ्नो स्थान सुरक्षित गरे । तर उनको भाग्यलाई बदल्ने फिल्म भने ‘दिलवाले दुल्हनिया ले जाएंगे’ बन्न पुग्यो ।

यो फिल्ममा ‘राज’ को चरित्रमा उनी दमदार तरिकाले प्रस्तुत भए । यसपछि उनी बलिउडका ‘रोमान्स किङ’ मात्र बनेनन्, संसारभरका दर्शकको मनमा सधैंका लागि बस्न सफल भए । यो फिल्मले भारतीय प्रेमकथाको शैली नै परिवर्तन गरिदियो र शाहरुखलाई अन्तर्राष्ट्रिय उचाइ दिलायो ।

त्यसपछि सुरु भएको उनको करिअरको यात्रा अझ विविध र दमदार बन्यो । ‘चक दे इन्डिया’ मा कोचको भूमिका होस्, ‘माई नेम इज खान’ मा भावुक पात्र होस् वा ‘स्वदेश’ मा ग्रामीण पात्र – यी हरेक सिनेमाले उनी कत्तिको बहुमुखी कलाकार हुन् भन्ने निरन्तर पुष्टि गरिरहे ।

व्यक्तिगत शालीनता र जीवन दर्शन

शाहरुखको विशेषता भनेको उनी पर्दामा मात्र चमकधमक देखिँदैनन् । व्यक्तिगत जीवनमा पनि उनी उत्तिकै प्रेरणादायी छन् । गौरी छिबरसँगको लामो प्रेम सम्बन्ध, परिवारप्रतिको अगाध लगाव र व्यस्त कार्यतालिकाका बीच पनि घरलाई प्राथमिकता दिने उनको बानीले उनलाई एक उदाहरणीय व्यक्तित्व बनाएको छ ।

सार्वजनिक जीवनमा उनीमाथि सयौं विवाद र आलोचनाका बाछिटाहरू पनि ठोक्किए । तर, उनले कहिल्यै आफ्नो शान्त स्वभाव, विनम्रता र अनुशासन छाडेनन् । उनी अक्सर भन्ने गर्छन् – कुनै काम सानो हुँदैन । तपाईंको मेहनत सपनाको आकारभन्दा ठूलो हुन्छ ।

दिल्लीका गल्लीदेखि विश्वको क्यानभाससम्म

दिल्लीका गल्लीहरूमा दौडिने त्यो चञ्चल केटो, जसले आफ्नो नाम र सपनामा विश्वास गरेको थियो – आज विश्व सिने इतिहासमा अमिट छाप छाड्ने एक जीवित नक्षत्र बनेको छ ।

उनको यो यात्रालाई हामीले आत्मबल, समर्पण र कहिल्यै हार नमान्ने जिद्दीको जीवन्त उदाहरणको रुपमा लिन सक्छौं । हुन पनि हो, आज शाहरुख खानलाई हेर्दा उनका कृति, व्यक्तित्व र उपलब्धिहरू मनोरञ्जन क्षेत्रकै प्रेरणाको एक अद्वितीय स्रोत बनेको छ ।