इजरायलको संसदीय निर्वाचनका ५ मुख्य कुरा

११ कात्तिक, काठमाडौं । इजरायलमा निर्वाचनको एक्जिट पोलले प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहु र उनका मुख्य प्रतिद्वन्द्वी गादी आइजेनकोटबीच कडा प्रतिस्पर्धा रहेको देखाएको छ। यद्यपि, दुवैमध्ये कसैले पनि सरकार बनाउनका लागि स्पष्ट बहुमत ल्याउने सम्भावना भने कम छ।

मङ्गलबारको मतदानलाई मुख्यतया नेतान्याहुको नेतृत्व र अक्टोबर ७, २०२३ मा हमासको नेतृत्वमा भएको आक्रमण तथा त्यसपछिको गाजा युद्धप्रतिको उनको जवाफी कदममाथिको जनमत सङ्ग्रहका रूपमा हेरिएको थियो।

साथै, कब्जा गरिएको वेस्ट बैंकमा इजरायलको कारबाही बढ्दै गएको र विगत तीन वर्षमा आफूले आक्रमण गरेका कैयौँ छिमेकी देशहरूसँग तनाव बढिरहेको पृष्ठभूमिमा यो चुनाव भएको हो।

इजरायली निर्वाचन बारे जान्नैपर्ने ५ कुरा

१. नेतान्याहु र विपक्षी गठबन्धनबीच कडा टक्कर

इजरायलको ‘च्यानल १२’ ब्रोडकास्टरको रात्रिकालीन एक्जिट पोलअनुसार, १२० सिटको नेसेट (इजरायली संसद्) मा नेतान्याहुको गठबन्धनले ५२ सिट जित्ने अनुमान गरिएको छ। नेतान्याहु पूर्व इजरायली सैन्य प्रमुख गादी आइजेनकोटको ‘याशर पार्टी’ नेतृत्वको विपक्षी गठबन्धनभन्दा थोरै अगाडि छन्, जसले ४९ सिट जित्ने प्रक्षेपण गरिएको छ।

यसअघि ‘च्यानल १३’ ले भने दुवै गठबन्धनले ५१-५१ सिट जितेर बराबरी हुने सङ्केत गरेको थियो। च्यानल १२ र १३ को अद्यावधिक प्रक्षेपणअनुसार, नेतान्याहुको लिकुड पार्टी (जसले ठूलो गठबन्धनको नेतृत्व गर्छ) अनुमानित २७ सिटसहित सबैभन्दा ठूलो दल बन्न सक्छ, जबकि आइजेनकोटको याशर पार्टीले २१ सिट पाउने देखिन्छ।

यसले संसद्‌मा लिकुडलाई अन्य दलभन्दा स्पष्ट अग्रता दिएको छ। अरब पार्टीहरूले सन् २०२२ को प्रदर्शनमा सुधार गर्दै सामूहिक रूपमा १९ सिट जित्ने प्रक्षेपण गरिएको छ।

इजरायलीहरूले पार्टीलाई भोट दिन्छन् र त्यसपछि प्रधानमन्त्रीको नेतृत्वमा सत्तारुढ गठबन्धन बनाउन दलहरूबीच तालमेल हुन्छ। आजसम्म कुनै पनि एउटै पार्टीले ६१ सिटको बहुमत ल्याउन सकेको छैन।

प्रमुख इजरायली टेलिभिजन नेटवर्कहरूले सार्वजनिक गर्ने एक्जिट पोलहरू मतदानको अनौपचारिक सङ्केत मात्र हुन्। प्रारम्भिक आधिकारिक नतिजा बुधबार आउने अपेक्षा गरिएको छ, जुन एक्जिट पोलभन्दा फरक पनि हुन सक्छ।

२. नेताहरूको प्रतिक्रिया : नेतान्याहुको शासन अन्त्य हुने भविष्यवाणी

नेतान्याहुलाई कडा चुनौती दिइरहेका विपक्षी गठबन्धनका नेता आइजेनकोटले इजरायली जनताले परिवर्तनका लागि र वर्तमान प्रधानमन्त्रीको विपक्षमा मतदान गरेको बताए। आफ्नो याशर पार्टीको मुख्यालयमा समर्थकहरूलाई सम्बोधन गर्दै आइजेनकोटले भने, ‘यो एउटा नयाँ सुरुवात हुनेछ। नयाँ बाटोमा वास्तविक नयाँ सुरुवात, पुरानो युगको अन्त्य भयो र इजरायलले नयाँ युग सुरु गर्दैछ।‘

तर, इजरायली प्रधानमन्त्रीले समर्थकहरूलाई लिकुड पार्टीको दबदबा कायम रहेको बताउँदै ‘राष्ट्रिय दक्षिणपन्थी सरकार’ गठनको आह्वान गरे। ‘हामीले देखेका छौँ कि लिकुड सबैभन्दा ठूलो पार्टी हो- कसैले पनि हामीसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्दैन,’ उनले भने।

‘दोस्रो स्पष्ट कुरा के हो भने दक्षिणपन्थी गठबन्धनसँग बहुमत छ। र यो निर्णायक बहुमत हो।’ उनले इजरायली टेलिभिजन च्यानलहरूलाई विपक्षी पार्टीहरूको बलियो नतिजा प्रक्षेपण गरेर आफ्ना समर्थकहरूलाई मतदान गर्नबाट निरुत्साहित गर्न खोजेको आरोप पनि लगाए।

इजरायलका अति-दक्षिणपन्थी अर्थमन्त्री बेजालेल स्मोट्रिचले आफ्नो पार्टीले सात सिट जित्ने प्रक्षेपण गरिएको बताउँदै कब्जा गरिएको वेस्ट बैंकमा यहुदी बस्ती विस्तार जारी राख्ने प्रतिबद्धता जनाए। अति-दक्षिणपन्थी राष्ट्रिय सुरक्षामन्त्री इतमार बेन-ग्भिरले पार्टी मुख्यालयमा भने, ‘हामी हाम्रो यात्राप्रति धेरै गर्व गर्छौं। यो पार्टी राजनीतिक परिदृश्यमा अस्तित्वमा समेत थिएन।’

यता, डेमोक्र्याट्स नेता यायर गोलानले एक्समा इजरायली मतदाताहरूले ‘नेतान्याहु सरकारलाई बर्खास्त गरेको’ बताए। राअम पार्टीका नेता मन्सुर अब्बासले अन्तिम नतिजाले विपक्षी गठबन्धन र आफ्नो पार्टीलाई सरकार बनाउन आवश्यक ६१ सिट दिलाउने आशा व्यक्त गरे।

३. मतदाताको कीर्तिमानी सहभागिता

केन्द्रीय निर्वाचन समितिका अनुसार, इजरायलको चुनावमा ७७.७ प्रतिशत योग्य मतदाताले भाग लिएका छन्, जुन सन् १९९९ यताकै उच्च सहभागिता हो। सन् २०२२ को तुलनामा यसपटक मतदान ७.१ प्रतिशत बिन्दुले बढेको छ।

इजरायली सेनाका अनुसार, स्थानीय समयानुसार बेलुका ५ बजेसम्म सैनिकहरूको मतदान दर ६८ प्रतिशत नाघेको थियो। भोट हाल्नकै लागि ६० हजारभन्दा बढी इजरायलीहरू विदेशबाट फर्किएका थिए।

स्थानीय समयानुसार राति १० बजे मतदान केन्द्रहरू बन्द भए पनि, देशको आधिकारिक निर्वाचन निकायले त्यस समयमा लाइनमा बसेका जोकोहीलाई मतदान गर्न दिइने बताएको थियो।

४. अरब पार्टीहरूद्वारा नेतान्याहुमाथि घृणा फैलाएको आरोप

अरब नेतृत्वका गठबन्धनका प्रमुख राजनीतिज्ञहरूले नेतान्याहुमाथि आफ्नो चुनावी सम्भावना बढाउन इजरायलमा रहेका प्यालेस्टाइनी नागरिकविरुद्ध घृणा फैलाएको आरोप लगाएका छन्।

जोइन्ट लिस्टका नेता युसेफ जबारिनले मङ्गलबार सामाजिक सञ्जालमा ‘हामीले उनको रक्तपातपूर्ण शासनको अन्त्य गर्न सक्छौँ’ भन्ने कुरा नेतान्याहुलाई थाहा भएको बताएका छन्। युनाइटेड अरब लिस्टका नेता मन्सुर अब्बासले नेतान्याहुका टिप्पणीलाई ‘दक्षिणपन्थी मतदाताहरूलाई परिचालन गर्न र उनीहरूलाई मतदान केन्द्रसम्म ल्याउन प्रयोग गरिएको तर्साउने रणनीति’ भन्दै निन्दा गरेका छन्।

मङ्गलबार एक्समा शृङ्खलाबद्ध पोस्ट गर्दै नेतान्याहुले अरब मतदाताहरूलाई ‘मुस्लिम ब्रदरहुडका समर्थक’ भन्दै आक्रमण गरेका थिए र उनीहरूमाथि ‘मतदान केन्द्रहरूमा छापा मारेको र मतपत्र चोरेको’ आरोप लगाएका थिए। अर्को एक पोस्टमा, उनले दक्षिणपन्थी इजरायलीहरूलाई ‘बाहिर निस्केर लिकुडलाई भोट दिन’ आग्रह गर्दै उक्त अवस्थालाई ‘हाम्रो लागि जीवन र मरणको सवाल’ भनेर व्याख्या गरेका थिए।

५. अब के हुन सक्छ ?

मतदानको अन्तिम नतिजा आएपछि पार्टीहरूले ६१ सिटको बहुमत पुर्‍याउने प्रयास स्वरूप तत्काल वार्ता सुरु गर्नेछन्। सबैभन्दा धेरै भोट ल्याउने गठबन्धनसँग साना दलहरूको समर्थन जुटाउन विभिन्न विकल्पहरू हुनेछन्। जसमा अल्पमतको सरकार बनाउने वा शक्ति बाँडफाँड सम्झौताअन्तर्गत आलोपालो प्रधानमन्त्री बन्ने विकल्पहरू पर्छन्।

अन्तिम मत परिणाम आइसकेपछि राष्ट्रपति इसहाक हर्जोगले पार्टीका नेताहरूसँग उनीहरू कसलाई प्रधानमन्त्री बनाउन चाहन्छन् भन्ने विषयमा कुरा गर्नेछन्। त्यसपछि उनले सरकार बनाउन सक्ने सबैभन्दा बढी सम्भावना भएको ठान्ने उम्मेदवारलाई मनोनित गर्नेछन्। मनोनित व्यक्तिले सरकार गठन गर्न ४२ दिनसम्मको समय पाउँछन्।

यदि कुनै पनि सरकार बन्न सकेन भने, नेतान्याहु र उनको वर्तमान मन्त्रिपरिषद् नै कामचलाउ सरकारका रूपमा रहनेछ। यदि वार्ता असफल भयो र कुनै पनि गठबन्धनले सरकार बनाउन सकेन भने, नयाँ चुनावको घोषणा गरिनेछ।

अन्तिम मतगणना शुक्रबारसम्म आइसक्ने अपेक्षा गरिएको छ र आधिकारिक चुनावको नतिजा चुनावको एक सातापछि, नोभेम्बर ४ मा औपचारिक रूपमा प्रकाशित हुनेछ।

(एएफपी र एपीको सहयोगमा)