Comments Add Comment

खानपान

List Grid
कस्तो हुनुपर्छ खानपान तालिका ?

कुनै पनि पोषकतत्व आवश्यक भन्दा बढी वा कम भएको राम्रो मानिंदैन । यो सन्तुलित हुनुपर्छ । त्यसैले कुन खानेकुरामा के पाइन्छ, त्यो कति खाने भन्ने कुरा जान्नैपर्छ । कुन खानेकुरा कति खाने भनेर मात्र पनि पुग्दैन । त्यो कति बेला खाने भन्ने पनि जान्नुपर्छ । दिनमा कति पटक खानेकुरा खाने भन्ने तालिकाले हाम्रो स्वास्थ्यलाई सही […]

खानपानका केही सर्त

खान नपाएर भन्दा बढी खान नजानेर मर्छन् । स्वास्थ्यका लागि अस्पताल जति अपरिहार्य छ, त्यो भन्दा बढी खानपान । किनभने खाना नै रोगमुक्त बनाउने । त्यही खाना हो, रोगी बनाउन । खानालाई सही, सन्तुलित र स्वस्थ्यकर ढंगले खाइयो भने त्यसले निरोगी राख्छ । खानालाई जथाभावी खाइयो भने त्यसले शरीरलाई रोगको भण्डार बनाउँछ । सुन्दा अप्रिय […]

मकैघरदेखि चियावालासम्म : व्यञ्जनसँगै रेष्टुरेन्टको व्याकरण पनि बदलियो

काठमाडौं । बागमतीको गल्छीबाट हरदम सुस्ताइरहने मन्द बतास, नागार्जुन डाँडामाथिबाट छरिएको घामको न्यानो, एकनासले गुञ्जिरहने सारंगीको पाश्र्व धुन, काँचको मझौला गिलासमा बाफ उड्दै गरेको तात्तातो चिया अनि आफ्नै आलोकमा मग्न दौंतरीहरु । आलोकनगरस्थित बागमती खोला–किनारको सन्ध्याकालीन कोलाज हो यो । ठ्याक्कै दुई वर्षअघि- बागमतीको सुसेली उदेकलाग्दो सुनिन्थ्यो । गाईबस्तुको गोठ, मलमूत्रको दुर्गन्ध र लुकीछिपी गाँजा […]

खानपानको तालमेल : कसरी तयार गर्ने सन्तुलित थाली ?

कस्तो खानपान गर्ने, कति गर्ने, कसरी गर्ने भन्ने कुराले हाम्रो स्वास्थ्य स्थिती निर्धारण गर्छ । त्यसैले खाना खाइरहँदा आफ्ना थालमा त्यही परिकार समावेश गरौं, जो स्वास्थ्यका लागि अपरिहार्य छ । आवश्यक छ । उपयुक्त छ । सुपाच्य छ । पोषणयुक्त छ । शुद्ध छ । संभव भएसम्म अनेक रंग तथा अनेकथरीका  फलफूल तथा सागसब्जीलाई खानामा […]

भान्सालाई अस्पताल र खानालाई औषधिको रूपमा प्रयोग गरौं

काठमाडौं । कोभिड १९ ले मानव शरीरलाई रोगसँग लड्न सक्ने रोग प्रतिरोधी क्षमता (इम्युनिटी पावर) लाई कमजोर बनाइदिन्छ । कोभिड-१९ले रोग प्रतिरोधी क्षमतालाई कमजोर मात्र बनाएको छैन, विश्वव्यापी खाद्य असुरक्षालाई समेत बढावा दिइरहेको छ। खाद्य विज्ञहरूले भनेका छन् । ‘अस्वस्थ खानपानका कारणले एकातिर कुपोषण बढ्दै गएको छ भने अर्कोतिर आहारसँग सम्बन्धित बिरामीहरूको संख्या बढ्दो छ […]

ढल्कदो उमेरसँगै खानपानको तालमेल

जब उमेरले १८ वा २० बर्ष पुरा गर्छ, त्यसपछि भने यस किसिमको शारीरिक परिवर्तन धिमा हुन्छ । त्यसपछि उनीहरुको उचाई, मोटाई पनि करिब निश्चित हुन्छ । २५ वा ३० बर्षपछि मान्छेको शारीरिक विकास त्यती हुँदैन । उनीहरु हिजो जस्ता थिए, दुई बर्ष वा तीन बर्षपछि पनि उस्तै देखिन्छन् । बरु, उनीहरुमा बुढ्यौलीको रंग चढ्न थाल्छ […]

निरोगी जीवनका लागि खानपानबारे ५० नियम

१)   भोजन गर्ने एउटा निश्चित समय निर्धारण गरौं र सोहि समयमा नै नियमित रुपमा खाना खाने बानी बसालौँ । २)   खाना मस्त भोक लागेपछि मात्र खाने गरौं । भोक नलागी खान खानु स्वास्थ्यको लागि उचित होइन । ३)   जति खाना खाँदा लागेको भोक शान्त हुन्छ त्यति मात्र खाना लिने गरौं । ४)   भोकले मागेको भन्दा […]

खानपानको सही छनौट

उमेर चरण अनुसार हामीले आफ्नो खानपान शैली र मात्रा पनि बदल्नुपर्छ । एउटा उमेर हुन्छ, जतिबेला हामीलाई पर्याप्त खानेकुरा जरुरी हुन्छ । शरीरको तिब्र विकास भइरहेको बेला हामीले खानेकुराबाटै पुग्दो पोषक तत्व लिनुपर्ने हुन्छ । त्यसो त त्यो उमेरमा हाम्रो पाचन तन्त्र पनि बलियो हुन्छ । खानेकुराहरु सजिलै पचाउने क्षमता हुन्छ । तर, उमेर ढल्कदै […]

खाना हातले खानु राम्रो कि चम्चाले ?

काठमाडौं । हाम्रो देशको सहरी भेगका अधिकांश व्यक्तिहरू हातले खाना खान मन पराउँछन् । पलेँटी कसेर काठको पिर्कामा बसेर हातले खाना खाने हाम्रो पुरानो संस्कार हो । तर बिस्तारै खाना खानको लागि चम्चाको प्रयोग गर्न थालियो । तर के छ हातले खाना खानुपछिको विज्ञान ? पूर्वीय शास्त्र भन्छ ‘हाम्रो शरीर पाँच तत्व मिलेर बनेको हुन्छ […]

पौष्टिक आहारले कसरी कम गर्छ दीर्घरोगको समस्या ?

काठमाडौं । सन्तुलित आहार हरेक उमेर र लिंगका मानिसको लागि आवश्यक हुन्छ । यसको अभाव उमेर, लिंग र शारीरिक अवस्था अनुसार फरक हुने गर्छ। गर्भवती र स्तनपान गराउने आमाहरूका लागि जुन खाना आवश्यक पर्छ, त्यहीस्तरको खाना अरू अवस्थाका मानिसलाई आवश्यक नपर्न सक्छ । बच्चाहरूलाई कुपोषणबाट बचाउन जुन खाना आवश्यक पर्छ त्यो अरू उमेरसमूहका मानिसलाई आवश्यक पर्दैन […]

खानपानसँग जोडिएका यी उखान कति उपयोगी ?

‘धेरै खाए मल, थोरै खाए बल ।’ हाम्रा समाजमा प्रचलित यस्ता थुप्रै उखान छन्, जसले खानपानको उचित शैली र मात्राबारे अवगत गराउँछ । आज पोषणविद्हरुले जुन कुरामा जोड दिन्छन्, त्यही कुरा उखानको माध्यामबाट हाम्रा पूर्खाहरुले सदियौंदेखि भन्दै आए । अन्त्यानुप्रास मिलेको, सुन्दा घतलाग्दो र झट्ट स्मरण गर्न सकिने यी उखान–टुक्काहरुमा गहिरो अर्थ र जीवनोपयोगी सन्देश […]

कोरोना भाइरसबाट जोगिन खानपानबारे डब्लुएचओका पाँच टिप्स

२८ वैशाख, काठमाडौं । कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) को महामारीको कारण अहिले धेरै कुराहरू परिवर्तन भइरहेका छन् । काम गर्ने तरिका, सरसफाइदेखि खानपानको तरिका परिवर्तन भएका कुराहरूको सूचीमा समावेश छन् । मानिसको प्राथमिकतामा स्वास्थ्य र विशेषगरी खानपान र स्वच्छताको मुद्दा अचानक माथि आएको छ । यसअघि यो कुरा प्राथमिकतामा थिएन भन्ने होइन । तर, यसअघि खानपान […]

साङ्लाले यसरी भान्सामा रोग फैलाउँछ

गर्मी सिजन सुरु भएपछि यसैपनि खानपानमा सर्तकता अपनाउनुपर्छ । खानेकुरा चाँडै सड्ने गर्छ । त्यसमथि झिँगा र साङ्लाले खानेकुरा दूषित बनाइदिन्छ । झिँगा त नियन्त्रण गर्न सकिन्छ तर साङ्ला फैलिएपछि नियन्त्रण गर्न गाह्रो हुन्छ । खासगरी भान्साको कुनाकाप्चामा बस्ने साङ्ला शौचायलको ढल जस्ता ठाउँमा पनि सुरक्षित हुने गर्छ । यसरी जहाँपनि सुरक्षित हुने र अत्याधिक […]

कोरोना, लकडाउन र खानपान

कोरोना भाइरसको भय बढेसँगै समाजमा अनेक कुराहरु आए, खासगरी खानपानलाई लिए । यस्तो कुरा खाए कोरोना लाग्दैन, यस्तो खानाले भाइरस हटाउन सकिन्छ । इत्यादि । कुनै पनि जीवाणुको संक्रमण हुन नदिन खानाको प्रत्यक्ष भूमिका हुने भएता पनि कुनै खाना खाँदा संक्रमण नै नहुने वा निको हुने भन्ने सत्य होइन । अर्कोतिर घरमै बसिरहनुपर्ने अहिलेको बाध्यतासँगै खानापानमा […]

स्वास्थ्य जीवनको तीन रहस्य

हामी भन्छौं, स्वास्थ्य हुनुपर्छ । निरोगी हुनुपर्छ । यसका लागि के गर्ने ? जीवनशैली परिवर्तन गर्नुपर्छ । खानपानमा सर्तक हुनुपर्छ । सकारात्मक सोंच राख्नुपर्छ । अब प्रश्न उठ्छ, कसरी जीवनशैली परिवर्तन गर्ने ? कसरी खानपानमा सर्तक हुने ? कसरी सकारात्मक सोंचको विकास गर्ने ? यसका लागि अन्यत्र धाउनु पर्दैन । आफु स्वयम् अनुशासित, मर्यादित र […]

शाकाहार वा मांसाहारः जलवायु परिवर्तन रोक्न कस्तो खानपान ?

अलि फरक प्रसंगबाट यो आलेखको थालनी गरौं । तपाईं अहिले दिनरात नभनी काम गरिरहनु भएको छ, घामपानी नभनी श्रम गरिरहनुभएको छ । आफैलाई भुलेर आयआर्जनमा खटिइरहनुभएको छ । केका लागि ? तपाईंले निश्चय पनि जवाफ दिनुहुनेछ, ‘आफ्ना सन्ततीका लागि ।’ अवोध साना छोरा वा छोरीको अनुहार हेरेर तपाईं आज आफ्नो दुःख बिर्सिरहनुभएको छ । तपाईं/हाम्रो […]

बेग्लै स्वादको एग करी, यसरी घरमा बनाउने

सधै उस्तै खाना, सधै उस्तै परिकार, सधै उस्तै स्वाद । हामीलाई दिक्क लाग्छ । केही नयाँ स्वाद फेरौं न त भन्दा रेष्टुरेन्ट जानुपर्ने । तर, रेष्टुरेन्टको खाना स्वादिलो भएपनि स्वस्थ्यकर हुँदैन । अर्कोतिर खर्चिलो पनि । यस्तो अवस्थामा कसरी जिब्रोको स्वाद फेर्ने त ? सजिलो काइदा हो, अन्डाकरी । यो परिकार हरेकको भान्सामा पाक्ने गर्छ […]

खानपानमा हामी दिनहुँ गर्छौं यी ६ गल्ती, जो रोगको कारण बन्छ

खानपान सम्बन्धी केही प्रचलित मान्यता छ । ‘खान खान जानेमा औषधी, नजाने विष ।’ ‘जति मानिस खान नपाएर मर्छन्, त्यो भन्दा बढी खान नजानेर ।’ खाना वास्तवममा भोक मेट्ने चिज मात्र होइन । यो समग्र स्वास्थ्यसँग जोडिएको कुरा हो । खाना कस्तो खाने, के खाने, कसरी खाने भन्ने कुराले समेत स्वास्थ्यमा ठूलो फरक पार्छ । […]

अस्तव्यस्त जीवन सुधार्ने सुत्रः भान्सा सबैभन्दा ठूलो अस्पताल हो

भारतको हरिद्वारस्थित देव संस्कृति विश्वविद्यालयबाट योग विज्ञान एवम् मानव चेतनामा विद्यावारिधि गरेका डा. राजु अधिकारी सुपरिचित जीवनशैली प्रशिक्षक हुन् । उनी अति व्यस्तताका कारण जीवनशैली नै अस्तव्यस्त बनेका शहरवासीलाई खानपान, व्यायाम, आध्यात्म, प्राणयाम र योग विद्या सिकाइरहेका छन् । ‘शैली र लय सुव्यवस्थित भए मात्रै जीन्दगीमा असली जीवनको सुगन्ध निस्कन्छ । जीवन दुःख होइन, सुखका […]

नेपालीलाई दीर्घ रोग लाग्नुको कारण गलत खानपान

हामीकहाँ एउटा गम्भीर ठट्यौली प्रचलनमा छ, ‘नेता जति रोगी छन्, देश कसरी हाँक्न सक्छन् ?’ रोगमाथि ठट्टा गर्नु त त्यती राम्रो कुरा होइन । यद्यपी यो सत्य कुरा चाहि हो । हाम्रा देशका अधिकांश नेता रोगी छन् । कसैलाई उच्च रक्तचापले गाँजेको छ, कसैलाई मधुमेहले । कसैलाई कोलोस्टोरले त, कसैलाई थाइराइड । सबै रोगले ग्रस्त […]

स्वस्थ रहने हो भने कस्तो हुनुपर्छ खानपान ?

आरोग्य, अर्थात रोगमुक्त हुनु । स्वस्थ्य रहनु शरीरको स्वभाविक अवस्था हो । रोग, विकार, कष्ट, दुख वा दुर्बलता अस्वभाविक अवस्था हो । प्रकृति व्यवस्थाको उल्लंघनको कारण यस्तो हुन्छ । जो व्यक्ति प्राकृतिक जीवन होइन, कृतिम वा भौतिक जीवनमा डुब्छन्, उनीहरु स्वास्थ्यप्रति लापरवाही हुन्छन् । यसको कारण शरीरमा रोग लाग्छ । यसमा खानपानको गडबडी एक ठूलो […]