क्‍वान्टम भौतिकीमा एकैसाथ बिर्सने र सम्झने ‘क्वान्टम प्रणाली’ को रहस्यको खोज 

१ वैशाख, काठमाडौं । फिनल्यान्डको तुर्कु विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरू सम्मिलित एक अन्तर्राष्ट्रिय टोलीले क्वान्टम प्रणालीहरूको स्मरणशक्तिबारे एउटा अनौठो र आश्चर्यजनक तथ्य फेला पारेका छन्।

‘पीआरएक्स क्वान्टम’ जर्नलमा प्रकाशित यस नयाँ अनुसन्धानले क्वान्टम प्रणालीहरूले आफ्नो विगतलाई एकै समयमा बिर्सने र अत्यन्तै गोप्य रूपमा सम्झने क्षमता राख्ने देखाएको छ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार कुनै पनि क्वान्टम प्रणालीमा स्मरणशक्ति छ वा छैन भन्ने कुरा हामीले त्यसलाई कुन दृष्टिबाट हेर्छौँ भन्नेमा पूर्ण रूपमा निर्भर रहन्छ। यसको अर्थ एउटा दृष्टिकोणबाट हेर्दा कुनै पनि स्मृति नभएको जस्तो देखिने प्रणालीलाई अर्को कोणबाट परीक्षण गर्दा त्यो स्पष्ट स्मरणशक्तिले भरिएको पाइन सक्छ।

यो खोजले क्वान्टम मेकानिक्सका दुई मुख्य ऐतिहासिक आधारहरू अर्थात् श्रोडिन्जर र हाइजेनबर्गका सिद्धान्तहरूलाई नयाँ ढङ्गले व्याख्या गरेको छ। श्रोडिन्जरको पद्धतिले समयसँगै क्वान्टम अवस्थामा आउने परिवर्तनलाई पछ्याउँछ भने हाइजेनबर्गको पद्धतिले प्रयोगात्मक रूपमा मापन गर्न सकिने गुणहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्छ।

अनुसन्धान टोलीले के पत्ता लगाएको छ भने यी दुई दृष्टिकोणहरू एकअर्काका पूरक भए तापनि स्मरणशक्तिको व्याख्या गर्दा यिनीहरूले फरक-फरक नतिजा दिन्छन्। कतिपय स्मृति प्रभावहरू क्वान्टम अवस्थाको विश्लेषण गर्दा मात्र देखिन्छन् भने कतिपय प्रभावहरू मापन योग्य गुणहरूमा मात्र स्पष्ट हुन्छन्। यसरी क्वान्टम प्रणालीले आफ्ना पुराना सूचनाहरूलाई सबैको अगाडि नै लुकाएर राख्न सक्ने क्षमता राख्दछ।

यो वैज्ञानिक सफलताले भविष्यको क्वान्टम प्रविधिमा ठूलो प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ। प्राध्यापक जिर्की पिइलोका अनुसार क्वान्टम यन्त्रहरूमा बाह्य वातावरणका कारण आउने अवरोध वा ‘नोइज’ लाई नियन्त्रण गर्न र ती प्रभावहरूलाई प्रविधिको हितमा प्रयोग गर्न यो नयाँ बुझाइ अनिवार्य छ।

यसले क्वान्टम कम्प्युटिङ र सूचना प्रविधिको विकासमा नयाँ आयाम थप्नुका साथै ब्रह्माण्डका सूक्ष्म कणहरूको कार्यप्रणाली बुझ्न थप मद्दत गर्नेछ। क्वान्टम स्मरणशक्तिको यो बहुआयामिक प्रकृतिले गर्दा अबका दिनमा अझ परिष्कृत र शक्तिशाली क्वान्टम उपकरणहरू निर्माण गर्ने बाटो खुलेको छ।