५० वर्षदेखि कसरी कायम छ रजनीकान्तको जादु ?

रजनीकान्तले फिल्म क्षेत्रमा प्रवेश गरेको ५० वर्षभन्दा बढी भइसकेको छ । तैपनि ७५ वर्षको उमेरमा पनि उनी पर्दामा एकल नायकका रूपमा प्रस्तुत भइरहेका छन् ।

उनको फिल्म ‘जेलर २’  प्रदर्शनमा आएको छ । ठूलो बजेटमा बनेको यस फिल्ममा थुप्रै चर्चित कलाकार र प्राविधिक टोलीका अनुभवी व्यक्तिहरूले काम गरेका छन् । रजनीकान्तको पछिल्लो फिल्म ‘कुली’ ले मिश्रित प्रतिक्रिया पाएको थियो । तर, त्यसले ‘जेलर २’ प्रति दर्शकको अपेक्षामा खासै असर पारेन ।

आज पनि थुप्रै नयाँ निर्देशक अन्तर्वार्तामा भन्ने गर्छन्, ‘मसँग सुपरस्टार रजनीका लागि एउटा कथा छ ।’ ती कथामा उनीहरू रजनीकान्तलाई बुबा वा अन्य महत्त्वपूर्ण सहायक भूमिकामा होइन, मुख्य नायककै रूपमा हेर्छन् ।

अरूको फिल्ममा पनि देखिन्छन् रजनी

धेरै युवा कलाकार पर्दामा आफूलाई ‘रजनीको प्रशंसक’ का रूपमा प्रस्तुत गर्छन् ।

अन्य भाषाका फिल्ममा तमिलनाडुलाई देखाउँदा कुनै न कुनै दृश्यमा रजनीकान्तको पोस्टर वा तस्बिर देख्न पाइन्छ ।  ‘फोर्ब्स इन्डिया’ ले सन् २०१३ मा रजनीकान्तबारे प्रकाशित एउटा लेखमा लेखेको थियो, ‘फिल्मको एउटा उमेर हुन्छ, तर त्यसका कलाकारको हुँदैन । उनीहरू ब्रान्ड बन्छन् ।’

‘रजनीकान्तका प्रशंसक फिल्म हेर्न जाँदैनन् । उनीहरू पर्दामा रजनीकान्तलाई हेर्न जान्छन् ।’

‘रजनी’ नामको ब्रान्ड

लेखिका जे दीपाका अनुसार रजनीकान्त केही फिल्मको खुलेर प्रशंसा गर्छन् । त्यस्ता कथामा आफूले काम गर्न चाहेको कुरा पनि बताउँछन् ।

‘तर, उनी आफ्ना प्रशंसकलाई मन पर्ने फिल्म मात्रै छान्न निकै सतर्क हुन्छन् । यही कारण ‘रजनी’ नामको ब्रान्ड आज पनि कायम छ,’  उनी भन्छिन् ।

जे दीपाले सिनेमाबारे ‘ओलि विथगर्गल’ र ‘कथै टु तिरैकथै’ लगायतका पुस्तक लेखेकी छन् । उनी भन्छिन्, ‘रजनी आफ्ना खुबी र कमजोरी राम्ररी जान्दछन् । पर्दामा ती कुरालाई कसरी प्रस्तुत गर्ने भन्ने विषयमा उनी सधैँ सचेत रहन्छन् ।’

‘यसको एउटा उदाहरण उनको स्टाइल हो, जुन पहिलो फिल्मदेखि अहिलेसम्म उस्तै छ ।’

‘अ बर्ड्स आई भ्यु अफ ब्रान्ड रजनीकान्त’ नामक अनुसन्धानपत्रले रजनीकान्तले आफ्ना फिल्मभन्दा बाहिर पनि विभिन्न वर्गका मानिसलाई आकर्षित गरेको उल्लेख गरेको छ । यसका पछाडि पर्दामा बोल्ने उनका पञ्च संवाद, ‘अन्नामलाई’, ‘उझैप्पाली’, ‘वीरा’ र ‘मुथु’ जस्ता फिल्ममा आममानिसको जीवन झल्काउने उनका भूमिका तथा सार्वजनिक जीवनमा उनको सरल व्यवहारले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन् ।

अनुसन्धानपत्रका अनुसार यी पक्षले ‘रजनी’ ब्रान्डलाई थप बलियो बनाएका छन् । यसमा भनिएको छ, ‘अमिताभ बच्चन, शाहरुख खान, आमिर खान र सलमान खानजस्ता भारतीय सुपरस्टारले विभिन्न व्यावसायिक ब्रान्डको विज्ञापन गर्छन् । तर, रजनीकान्त सार्वजनिक रूपमा व्यावसायिक ब्रान्डको प्रचार गर्दैनन् ।’

यद्यपि, व्यावसायिक फाइदाका लागि ‘रजनी’ को छवि भने प्रयोग गरिएको छ । उदाहरणका लागि, जापानी खाद्य कम्पनी ‘तोहातो’ ले जापानमा आफ्ना उत्पादनको प्रचार गर्न रजनीकान्तको तस्बिर प्रयोग गरेको थियो ।

सन् १९९५ मा प्रदर्शनमा आएको फिल्म ‘मुथु’ को डब संस्करणमार्फत रजनीकान्त जापानमा पनि लोकप्रिय भएका थिए ।

फिल्मको व्यावसायिक सफलता

रजनीकान्त फिल्मबाहिर भने निकै सामान्य व्यक्तिका रूपमा प्रस्तुत हुन्छन् ।

सन् २०२३ मा प्रदर्शनमा आएको उनको फिल्म ‘जेलर’ को कथामा ‘बाशा’ को प्रभाव देखिन्छ । ‘जेलर’ मा एक अवकाशप्राप्त जेलर आफ्नो छोराको हत्या गर्नेहरूसँग बदला लिन शान्त पारिवारिक जीवनबाट बाहिर निस्कन्छन् र हिंसाको बाटो रोज्छन् ।

उनी वास्तवमा को हुन् र विगतमा के–के गरेका थिए भन्ने कुरा फ्ल्यासब्याक र अन्य पात्रमार्फत खुल्दै जान्छ ।

मोहनलाल, शिवराजकुमार, विनायकन र ज्याकी श्रफजस्ता अन्य भाषाका चर्चित कलाकारले आफूले यो फिल्म केवल ‘रजनीकान्तका लागि’ गरेको बताएका थिए ।  रजनीकान्तले बोलेको एउटा पञ्च संवादलाई आधार बनाएर गीतसमेत तयार गरिएको थियो, जसलाई ‘जेलर’ मा प्रयोग गरियो । कुनै फिल्मलाई कलात्मक पक्ष, राम्रो कथा, पटकथा वा समाजलाई दिने सन्देशका आधारमा मात्रै मूल्याङ्कन गरिँदैन । त्यसको व्यावसायिक सफलताले पनि महत्त्व राख्छ ।

यो दृष्टिकोणबाट हेर्दा ‘जेलर’ ले ६०० करोड भारुभन्दा बढी कमाइ गरेको थियो । फिल्म निर्माण कम्पनीले नै यो जानकारी सार्वजनिक गरेको थियो ।

भारतीय फिल्म उद्योगका अहिलेका ठूला कलाकारका फिल्मको व्यावसायिक सफलतासँग तुलना गर्दा यो महत्त्वपूर्ण आँकडा हो ।

‘सबै फिल्मले ठूलो सफलता पाउनैपर्छ भन्ने छैन’

यद्यपि, ‘सुपरस्टार’ रजनीकान्तका सबै फिल्मले व्यावसायिक रूपमा ठूलो सफलता हासिल गरेका छैनन् । यसको एउटा प्रमुख उदाहरण सन् २००२ मा प्रदर्शनमा आएको फिल्म ‘बाबा’ हो ।

रजनीकान्तले ‘बाबा’ को पटकथा लेखेका थिए र निर्माणसमेत गरेका थिए । फिल्म असफल भयो । तर, त्यसको असर उनको अर्को फिल्म ‘चन्द्रमुखी’ को सफलतामा परेन । जे दीपा भन्छिन्, ‘‘चन्द्रमुखी’ मा मध्यन्तरअघिका थुप्रै दृश्य रजनीकान्तबिना नै अगाडि बढ्छन् । फिल्मको पटकथामा ज्योतिका अभिनीत पात्रलाई निकै महत्त्व दिइएको थियो ।’

‘त्यति हुँदाहुँदै पनि रजनीकान्तले यो फिल्ममा काम गरे । यसको एउटा प्रमुख कारण आफ्नो ब्रान्डप्रतिको उनको विश्वास थियो ।’

‘आफ्ना कमजोरी जान्दछन् रजनीकान्त’

फिल्मी करिअरको सुरुवातमा रजनीकान्तले थुप्रै फिल्ममा खलनायकको भूमिका निर्वाह गरेका थिए ।

‘पथिनारु वयथिनिले’, ‘मून्द्रु मुदिचु’, ‘गायत्री’ र ‘अवर्गल’ मा उनले निर्वाह गरेका पात्र यस्ता थिए, जसलाई आफ्नो छवि ब्रान्डका रूपमा स्थापित गर्न चाहने कुनै कलाकारले स्वीकार गर्न हिचकिचाउन सक्थे ।

‘ग्रान्ड ब्रान्ड रजनी : ब्रान्ड म्यानेजमेन्ट द रजनीकान्त वे’ नामक पुस्तकमा लेखिएको छ, ‘रजनीकान्त पर्दामा यस्ता खलनायकका रूपमा उदाए, जसलाई दर्शकले मन पराए । उनका नकारात्मक भूमिकाले उनलाई सकारात्मक नतिजा दिए ।’

‘उनी कुनै फिल्ममा खलनायकका रूपमा देखिँदा सबैभन्दा बढी ताली उनैले पाउँथे । दक्षिण भारतीय फिल्म उद्योगका लागि यो नयाँ कुरा थियो ।’ यही आधारमा जे दीपा भन्छिन्, रजनीकान्त आफ्ना कमजोरीबारे जानकार थिए । ‘रजनीकान्तलाई थाहा थियो, उनले फिल्ममा पाइला टेक्दा गाढा छाला भएका कुनै कलाकारलाई फिल्म उद्योगले सजिलै नायकका रूपमा स्वीकार गर्दैनथ्यो ।’

‘त्यसैले उनले आफूलाई प्राप्त खलनायकका भूमिका फरक शैलीमा निर्वाह गरे । उनले ती पात्रलाई यसरी प्रस्तुत गरे कि दर्शकलाई उनको ठाउँ अर्को कलाकारले लिन सक्दैन भन्ने लागोस् ।’

सन् १९८० र १९९० को दशकमा रजनीकान्तले बलिउडका थुप्रै फिल्ममा दोस्रो नायक वा महत्त्वपूर्ण पात्रका रूपमा काम गरेका थिए ।

विशेषगरी अमिताभ बच्चन नायक रहेका फिल्ममा उनी देखिएका थिए । जे दीपा भन्छिन्, ‘उनले मित्रताका लागि बलिउडका थुप्रै फिल्ममा काम गरे । यसबाट बलिउडमा पनि उनका प्रशंसकको एउटा समूह तयार भयो ।’ ‘त्यति हुँदाहुँदै पनि उनले बलिउडमा मुख्य नायक बन्ने प्रयास गरेनन् । बलिउडमा सुन्दरतालाई लिएर कस्ता मान्यता छन् भन्ने कुरा उनले बुझेका थिए ।’

‘तर, बलिउडका फिल्मले उनलाई सन् १९९० को दशकमा नै ‘प्यान इन्डिया’ स्टार बनाइसकेका थिए । यसले उनका तमिल फिल्मप्रति पनि अन्य क्षेत्रका दर्शकको ध्यान खिच्यो ।’ जे दीपा भन्छिन्, ‘रजनीकान्तले आफ्नो फिल्मी करिअरको सुरुवातदेखि शिखरसम्म जुन कुरालाई निकै सावधानीपूर्वक सम्हाले, पछि उनका लागि कथा लेख्दा निर्देशकहरूले पनि त्यही कुरालाई ध्यान दिन थाले ।’

निर्माताको साथ

पछिल्ला केही वर्षमा रजनीकान्तका ‘दरबार’, ‘अन्नात्थे’, ‘लाल सलाम’ र ‘वेट्टैयन’ जस्ता फिल्मले अपेक्षाअनुसार सफलता हासिल गर्न सकेनन् । त्यसका बाबजुद उनी लगातार ‘जेलर’, ‘कुली’ र ‘जेलर २’ जस्ता ठूलो स्तरमा निर्माण गरिएका फिल्ममा नायकका रूपमा देखिइरहेका छन् ।

फिल्म निर्माता जी. धनञ्जयन भन्छन्, ‘आज पनि थुप्रै निर्माता रजनीकान्तसँग फिल्म बनाउन चाहन्छन् ।’ ‘रजनीकान्त आफैँले अस्वीकार नगरेसम्म उनको ‘सुपरस्टार’ छवि र ब्रान्डकै कारण उनका फिल्म बनिरहनेछन् ।’ धनञ्जयनका अनुसार ‘जेलर’ र ‘जेलर २’ दुवै फिल्म ‘रजनी’ नामको ब्रान्डलाई केन्द्रमा राखेर निर्माण गरिएका हुन् ।

‘फिल्मको पहिलो दिनको कमाइ र बक्स अफिसमा हुने कुल कमाइका अनुमान रजनीकान्तको लोकप्रियता तथा उनको ब्रान्डको मूल्यलाई आधार बनाएर गरिन्छ ।’

‘यी फिल्मसँग जोडिएका अपेक्षा र कमाइका अनुमान तय गर्न रजनीकान्तले सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् ।’ उनी भन्छन्, ‘जेलर २’ ले निश्चित रूपमा पहिलो फिल्म ‘जेलर’ को कमाइको रेकर्ड तोड्नेछ ।’ फिल्म ‘कुली’ सम्बन्धी एउटा कार्यक्रममा रजनीकान्तले भनेका थिए, ‘अब मेरो उमेर भइसक्यो । यो सन् १९५० को दशकको मोडलको गाडी हो, जसले लाखौँ किलोमिटर यात्रा गरिसकेको छ ।’

‘त्यसैले मैले फिल्मको टोलीलाई मबाट धेरै काम नगराउन र मलाई सावधानीपूर्वक सम्हाल्न भनेको थिएँ ।’ फिल्ममा र मञ्चमा रजनीकान्तको व्यक्तित्व कुनै ठूलो स्टारको भन्दा पनि आममानिससँग नजिक देखिन्छ । यसलाई पनि ‘रजनी’ नामको ब्रान्ड यति लामो समयसम्म कायम रहनुको एउटा प्रमुख कारण मानिन्छ ।

‘ग्रान्ड ब्रान्ड रजनी’ पुस्तकमा लेखिएको छ, ‘यदि रजनीकान्तलाई ‘यिनी आगामी सुपरस्टार हुन्’ वा ‘यिनी स्टाइल किङ हुन्’ भनेर चिनाइएको भए ‘रजनी’ नामको ब्रान्ड कहिल्यै तयार हुने थिएन ।’

‘कुनै ब्रान्डले आफूले के गर्न सक्छ र के गर्न सक्दैन भन्ने कुरा स्पष्ट रूपमा बुझेको हुनुपर्छ । रजनीकान्त यो कुरा बुझ्छन् ।’

बिबिसीबाट