एकभन्दा बढी बैंक खाता राख्नु सही हो कि गलत ?

आजको समयमा लगभग सबैको आफ्नै बैंक खाता हुन्छ र धेरै व्यक्तिहरूसँग दुई वा त्यो भन्दा बढी बैंक खाता हुन्छन् । हामी कहिले कुनै अफरको लोभमा त कहिले नयाँ कम्पनीमा जागिर गर्न जाँदा तलबका लागि खाता खोल्छौँ । एकभन्दा बढी खाता खोल्नुमा कुनै समस्या पनि होइन, तर महत्वपूर्ण कुरा यो हो तिनलाई राम्रोसँग व्यवस्थापन गर्न सक्नुपर्छ ।

नेपालमा पनि बैंकिङ प्रणाली द्रुत गतिमा विस्तार भइरहेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार, धेरै नेपालीहरूले अब डिजिटल बैंकिङ र मोबाइल वालेटहरू जस्ता सेवाहरूसँग जोडिएका खाताहरू प्रयोग गर्दैछन् । तर, बहुखाता राख्दा यसले वित्तीय जीवनलाई सरल बनाउन सक्छ वा जटिल पनि ।

फाइदाहरू

एकभन्दा बढी बैंक खाता राख्नुका धेरै फाइदाहरू हुन सक्छन् । यसले पैसाको व्यवस्थापनलाई व्यवस्थित बनाउँछ र विभिन्न उद्देश्यका लागि छुट्टाछुट्टै खाता राख्न सकिन्छ । यसले खर्च नियन्त्रणमा पनि मद्दत गर्छ ।

बहु बैंक खाताले पैसाको राम्रो व्यवस्थापन र बजेटिङ गर्न सकिन्छ । विभिन्न कामका लागि छुट्टाछुट्टै खाता राख्न सकिन्छ । उदाहरणका लागि, एउटा खाता घरको दैनिक खर्च र बिल तिर्नका लागि राख्न सकिन्छ । अर्को बचत वा आपत्कालीन कोषका लागि, र तेस्रो लगानी वा छुट्टै लक्ष्यका लागि । यसले आफ्नो खर्च ट्र्याक गर्न सजिलो बनाउँछ र अनावश्यक खर्चबाट बचाउँछ । नेपालमा धेरै बैंकहरूले ‘सब–अकाउन्ट’ वा ’गोल–बेस्ड सेभिङ्स’ अफर गर्छन्, जसले यसलाई अझ सजिलो बनाउँछ ।

आपत्कालीन अवस्थामा सुरक्षाका लागि पनि यो उपयोगी हुन सक्छ । यदि कुनै बैंकको सर्भर डाउन भयो, एटीएमले काम गरेन वा कार्ड हरायो भने अर्को बैंकको खाता प्रयोग गर्न सकिन्छ । यसबाहेक, यदि एउटा खाता ह्याक भयो वा फ्रड भयो भने पनि सबै पैसा जोखिममा पर्दैन । नेपालमा बैंकहरूले डिपोजिट इन्स्योरेन्स दिन्छन्, जसले बहु बैंकमा
पैसा फैलाउँदा थप सुरक्षा प्रदान गर्छ ।

विभिन्न अफर र ब्याजदरको फाइदा पनि हुन्छ । विभिन्न बैंकहरूले फरक–फरक ब्याजदर, क्यासब्याक, डिस्काउन्ट अफरहरू दिन्छन् । नेपालका बैंकहरू जस्तै नबिल बैंक, ग्लोबल आइएमईले विभिन्न प्रोमोसनहरू चलाउँछन्, जसको फाइदा बहु खाताबाट उठाउन सकिन्छ । यसबाहेक, नयाँ खाता खोल्दा बैंकहरूले वेलकम बोनस वा फ्री ट्रान्सफर अफर पनि दिन्छन् ।

बहुखाताले विभिन्न लगानी विकल्पहरू जस्तै फिक्स्ड डिपोजिट, म्युचुअल फन्ड वा शेयरसँग जोड्न मद्दत गर्छ । नेपालमा शेयर बजारमा लगानी गर्नेहरूले छुट्टै डिम्याट अकाउन्टसँग जोडिएको बैंक खाता राख्न सक्छन्, जसले ट्रान्जेक्सन सजिलो बनाउँछ ।

यदि व्यवसाय गर्नुहुन्छ भने, व्यक्तिगत र व्यवसायिक खाता अलग राख्दा कर र लेखा व्यवस्थापन सजिलो हुन्छ । नेपालमा साना व्यवसायीहरूका लागि यो विशेष रूपमा उपयोगी छ ।

बेफाइदाहरू

जसरी कुनै पनि चीजको फाइदा हुन्छ, ठीक त्यसैगरी यसको बेफाइदा पनि हुन्छ । बहु बैंक खातासँग पनि यस्तै छ । प्रत्येक बैंक खातामा केही न्यूनतम ब्यालेन्स राख्नुपर्छ । यदि ब्यालेन्स कम भयो भने बैंकले पेनाल्टी लगाउँछ ।

उदाहरणका लागि, यदि चारवटा खाता छन् र प्रत्येकमा १० हजार राख्नुपर्छ भने ४० हजार रुपैयाँबिना कुनै कारण ब्लक हुन्छन् । नेपालका धेरै बैंकहरूले जिरो ब्यालेन्स अकाउन्ट अफर गर्छन् विशेष गरी तलब खाताका लागि, तर सबैमा यो लागू हुँदैन ।

प्रत्येक बैंकका केही शुल्कहरू हुन्छन् । डेबिट कार्ड, एसएमएस अलर्ट, एटीएम प्रयोग, अनलाइन ट्रान्सफर आदिका लागि वर्षमा १०० देखि ५,००० रुपैयाँसम्म लाग्न सक्छ । जति बढी खाता, त्यति नै बढी खर्च । यसबाहेक, अन्तरबैंक ट्रान्सफरमा थप शुल्क लाग्न सक्छ, जसले पैसा सार्न महँगो बनाउँछ ।

यदि सबै खाताहरूलाई राम्रोसँग ट्र्याक गर्न सकिएन भने समस्या हुन सक्छ । कुनै खातामा लामो समयसम्म लेनदेन नगरेमा बैंकले त्यसलाई इनएक्टिभ बनाइदिन्छ, र सक्रिय बनाउन बैंक धाउनुपर्छ । नेपालमा अपडेट गर्न पनि प्रत्येक बैंकमा अलग–अलग जानुपर्ने हुन सक्छ, जसले अनावश्यकमा समय खर्च भइरहेको हुन्छ ।

बढी खाताले ट्र्याकिङ कठिन हुन्छ, जसले अनावश्यक ओभरड्राफ्ट (ऋण) वा फ्रड पत्ता लगाउन ढिलो हुन सक्छ । यसबाहेक, धेरै एपहरू र पासवर्डहरू व्यवस्थापन गर्दा सुरक्षा जोखिम बढ्छ ।

एकभन्दा बढी बैंक खाता राख्ने कि नराख्ने ?

एकभन्दा बढी बैंक खाता राख्नुमा समस्या छैन, तर यसलाई आफ्नो आवश्यकता अनुसार सीमित राख्नु राम्रो हुन्छ । सामान्य व्यक्तिका लागि २–३ खाता पर्याप्त हुन्छन् । एउटा दैनिक खर्चका लागि, एउटा बचतका लागि र एउटा आपत्कालीन वा लगानीका लागि । नेपालमा बैंकहरूले डिजिटल बैंकिङ अफर गर्छन्, जसले बहुखाता व्यवस्थापन सजिलो बनाउँछ जस्तै एकै एपबाट सबै खाता हेर्न सकिने ।

जिरो ब्यालेन्स खाता छनोट गर्नुपर्छ । तलब वा विशेष अफरका खाताहरूमा यो सुविधा लिनुपर्छ, ताकि न्यूनतम ब्यालेन्सको झन्झट नहोस् । प्रत्येक खातालाई कुनै विशेष लक्ष्यसँग जोड्नुपर्छ । जसले ट्र्याकिङ सजिलो हुन्छ ।

वर्षमा एक पटक सबै खाताको जाँच गर्नुपर्छ , आवश्यक नभएका खाता बन्द गर्नुहोस् । नेपाल राष्ट्र बैंकको निर्देशन अनुसार, इनएक्टिभ खाता सक्रिय बनाउन सजिलो प्रक्रिया छ ।

डिजिटल टुल्स प्रयोग गर्नुपर्छ । बैंक एपहरू वा फाइनान्सियल ट्र्याकरहरुले सबै खाता एकै ठाउँमा हेर्न मद्दत गर्छ । सुरक्षामा पनि विशेष ध्यान दिनुपर्छ । बलियो पासवर्ड र टु–फ्याक्टर अथेन्टिकेसन प्रयोग गर्नुपर्छ । फ्रडबाट बच्न नियमित स्टेटमेन्ट जाँच गर्नुहोस् ।

बहु बैंक खाता राख्नु सही वा गलत भन्ने कुरा वित्तीय स्थिति, आवश्यकता र व्यवस्थापन क्षमतामा निर्भर गर्छ । यदि यसले पैसा बढाउन र नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ भने राम्रो हो, तर यदि झन्झट मात्र बढाउँछ भने एक वा दुई खातामा सीमित रहनु उत्तम हुन्छ ।