शहरका भित्ताहरूमार्फत कसले र किन भन्दैछ, ‘खुसी बन’?

ढाका टोपीमा सजिएका एक वृद्ध छन्, दिल खोलेर हाँसेका । हाँस्दा आँखा ठूल्ठूला देखिएका छन् । दाँत बिग्रेको छ । यो फोटो आजकाल आजकल काठमाडौंका भित्ताहरूमा जताततै देखिन थालेको छ । जुन फोटोसँगै केही आह्वान गर्दै नारा लेखिएको हुन्छ ।

करिब-करिब रङ उडेका पर्खाल र धुलोले छोपिएको हहरको कोलाहलबीच अचानक देखिएको त्यो ओजपूर्ण अनुहार सदा र हर्दम बोलिरहन्छ ।

त्यो बोली सुन्न चित्र हेर्ने मान्छेसँग सामर्थ्य हुनुपर्छ । धैर्य हुनुपर्छ । चित्र एकै फेरमा सयौंसँग बोल्न सक्छ । सुप्त रूपमा । थाहै नपाई । तर, आश्चर्य यो छ कि, चित्रको बोली भौतिक कानले सुन्दैन । त्यसका लागि महसुस गर्न सक्नुपर्छ । भित्रै मनदेखि । किनकि त्यो चित्र यसरी बोल्छ, त्यो कुनै ठूलो भाषण हुँदैन । विज्ञापन हुँदैन । राजनीतिक नारा हुँदैन ।

चित्रको बोली फेरिँदैन । स्थिर रहन्छ । यस्तरी कि जसरी पनि आफ्नो बोली सुनाउन चित्रमा देखिएका ती वृद्ध चाहन्छन् । शहरका सबै ठाउँमा । र, शहरका सबैलाई ।

‘खुसी बन’ ।

त्यसैले त उनी निरन्तर यही दुई शब्द दोहोर्‍याइरहन्छन् । तेहोर्‍याइरहन्छन् । त्यसको कम्पन्न सुन्ने/नसुन्ने जिम्मा किरण तुलाधर र उनका साथीहरूले अरूमै छोडिदिएका छन्।

000

‘दु:ख’कै वरिपरि घुमिरहेको मान्छे आफ्नो पूरा जुनीमा सायदै दु:खको घेराबाट फुत्किन्छ । यो मान्छेको तितो नियति हो । भलै वर्षौंअघि भगवान गौतम बुद्धले दु:खको कारण-निवारणबारे दीक्षा दिएका थिए । मान्छे दु:खमा नै रुमलिरहन्छ ।

यही यथार्थताको बोधले किरणलाई सुर चल्छ । मान्छेले आफ्नो दु:खलाई सदा बोकिरहने प्रवृत्तिप्रति उनको चित्त दु:खाइ छ । थाह छ, मृत्युपर्यन्त दु:खले मान्छेलाई छाड्दैन । तर, मान्छेले त्यो बोध नगरेर केवल भौतारिरहने स्वभाव राख्ने भएकाले झन् दु:ख थपिने किरण सुनाउँछन् ।

मान्छे भित्रै ‘खुसी’ हुने तर त्यसका लागि मान्छेले आफ्नो समस्या आफैँ बुझ्नुपर्ने र जीवनको वास्तविक उद्देश्य चिन्नु पर्ने उनी सोच्छन् । तर, मान्छेले त्यस्तो गर्दैन । बरू केही नराम्रो हुन साथ ऊ बन्द कोठामा थुनिन्छ । नकारात्मक कुरा मात्र सोच्छ । आफूलाई कमजोर ठान्छ । उसले कसैलाई पनि आफ्नो कुरा बताउन सक्दैन । ऐकान्तिक हुन खोज्छ । अनि बिस्तारै-बिस्तारै आफैं हार्दै जान थाल्छ ।

अनि, उनले आफ्नो बाइक निकाल्छन् । झोलामा रङ र ब्रश बोक्छन् । त्यसबेला शहर आफ्नै दैनिकीअनुसार अस्ताउन लागेको हुन्छ । मान्छेहरू आ-आफ्नो घर जाने हतारमा हुन्छन् । चोकचोकमा जाम र फुटपाथमा मान्छेको अध्याधिक चाप पनि हुन्छ ।

त्यस्ता कुराले किरण रोकिँदैनन् । बरू ती साराप्रति उनी आफ्नै तरिकाको पर्वाह गर्छन् । र, आफू हतास-हतारमा हुन्छन् । त्यसपछि लुक्दैछिप्दै शहरका चोक-चोकमा, गल्ली-गल्लीमा, भित्ता-भित्तामा दुईटा शब्द मात्र लेखिरहन्छन्– खुसी बन ।

त्यसपछि नै हो, ढाका टोपीमा सजिएका एक वृद्ध अचाक देखिन्छन् । ज-जसले उनलाई गल्लीहरूमा, भित्ताहरूमा देख्छन्/हेर्छन्, ती सबैलाई शान्त भएर, अपार माया र प्रेम सहित भनिरहन्छन्– खुसी बन !

000

किरणका लागि यसपाली समय संयोग बन्दियो । किनकि जेनजी विद्रोहपछि देश दु:खमा गयो । दिनादुदिन त्यो दु:खले देशलाई थिच्दै गइरहेको थियो । त्यस्तो बेला धेरैसामु आफूलाई चिन्न प्रेरित गर्ने, आफूलाई माया गर्न लगाउने सन्देश कसरी पुर्‍याउने ?

कुनै समय उनी स्वयं एन्जाइटी र मानसिक तनावको अँध्यारोमा फसेका थिए । देश नै त्यस्तो भएको बखत उनमा पनि फेरि त्यही उकुसमुकुस भइरहेको थियो । उनले सोचे– मलाई के गर्दा खुसी मिल्छ ? उत्तर सहज थियो– अरूलाई खुसी बाँड्दा ।

अनि उनले कसरी खुसी बाँड्न सक्थे ? अरूलाई खुसी हुनु है भनेर । त्यसपछि नै हो, काठमाडौं र ललितपुरका धेरै गल्लीहरूमा ‘खुसी बन’ ह्वात्तै देखिन थालेको हो । धेरैले चित्र हेरेर गन्थन गर्न थालेको । कुरा गर्न थालेको ।

000

अहिले बजारमा ‘खुसी बन’ मा देखिएक ती वृद्ध को हुन् ? भन्ने आफ्नै खालको अनुमानहरू देखिएका छन् । कसैले साहित्यकार भैरव अर्याल भनेका छन्, कसैले हरिवंशको पात्र भनेका छन् । थरिथरी अनुमान गर्नेहरू छन् ।

भलै यो सडकचित्र कोभिड महामारीका बखत पनि चाबहिल क्षेत्र देखिएको थियो ।

त्यसबेला पनि किरण र उनका साथीहरूले नै बनाएका थिए । तर, आफ्नो व्यस्तताले निरन्तरता दिन सकेनन् । यसपाली किरणले जोसिलो साथ पाए । र, बाइकबाट शहर चक्कर लगाउँदै खुसी बाँडिरहे ।

यद्यपि यी समयमा ‘खुसी बन’मा देखिएका पात्र एउटै हुन् । किरणका अनुसार ती पात्र न भैरव अर्याल हुन् न हरिवंशको पात्र ।

रहस्यको पर्दा उघार्दै किरणले वास्तविकता सुनाए । ‘ती उनका एक आत्मीय मित्रका पिता हुन् । ती वृद्ध, जो अभाव र कष्टको जीवनमा पनि सधैँ मुस्कुराइरहन्छन् ।

बुढेसकालको मेहनत र पसिनाको गन्धमा पनि उनको ओठको हाँसो कहिल्यै ओइलाउँदैन । किरणले त्यही निष्कपट मुस्कानलाई शहरको सम्पत्ति बनाउने निधो गरेका हुन्, ताकि दु:ख र तनावमा पिल्सिएको शहरले सन्तोषको एउटा पाठ पढ्न सकोस् ।

किरणले फोटो देखाए तर गोपनीयताका कारण ती वृद्ध र उनको फोटोलाई सञ्चारमाध्यमबाट बाहिर ल्याउन मानेनन् । यद्यपि एउटा वास्तविक पात्र र सुन्दर सन्देशलाई शहरमा व्यापाक बनाउने उनको काम सजिलो पक्कै थिएन । ललितकलामा यस प्रकारको कलालाई ‘स्ट्रिट आर्ट’ भनिने गरिन्छ । मुलत: स्ट्रिट आर्ट आवाजविहीनहरूको आवाज निकाल्ने माध्यम विश्वभर हुने गर्छ ।

किरणका लागि ‘खुसी हुनु’ भन्ने सन्देश फैलाउन त्यस्तै भइदियो । त्यसै खातिर प्रहरीले तीनचार पटक त नियन्त्रणमै लिएर सोधपुछ गर्‍यो । कतिपय ठाउँमा स्थानीयको गाली र भित्ता फोहोर गरेको आरोप पनि खेप्नुपर्‍यो ।

तर किरणको तर्क बेग्लै थियो । उनी घरबेटीहरूलाई सम्झाउँथे, ‘जुन भित्तामा पहिलेदेखि नै फोहोरी नारा, गाली र राजनीतिक विज्ञापन थिए । त्यहाँ एउटा ओजपूर्ण मुस्कान थप्नु कसरी अपराध हुन्छ ?’

बिस्तारै मान्छेहरूले उनलाई बुझ्न थाले । कतिले त अहिले आफ्नै पसल र रेस्टुरेन्टमा यो चित्र बनाइदिन उनलाई निम्तो समेत दिन थालेका छन् । यसरी उनी एउटा सन्देश लिएर सडक अर्थात् एक खुला ग्यालरीमा आए ।

अहिले उनलाई आफ्नो काम ‘वृक्षरोपण’ झै लाग्छ । जसरी एउटा रुखले कसैलाई भेदभाव नगरी नि:शुल्क शीतल छाया र स्वच्छ हावा दिन्छ, सडकका यी चित्रहरूले पनि बाटो हिँड्ने हरेक थकित यात्रीलाई एक क्षणका लागि भए पनि सकारात्मक ऊर्जा दिन्छ ।

र, शहर गुञ्जाएस बनिरहन्छ‍- खुसी बन ।