साथी, सामाजिक सञ्जालको ‘फ्रेन्ड’ भन्दा फरक आयम

साथी शब्द सुन्दा नै मनमा एक प्रकारको आत्मीयता र विश्वासको भावना जागृत हुन्छ । यो शब्द मात्र होइन, यो त जीवनको एक अमूल्य उपहार हो, जसले हाम्रो अस्तित्वलाई अर्थपूर्ण बनाउँछ । तर, वास्तवमा साथीको परिभाषा के हो ? यसलाई शब्दकोशीय अर्थमा मात्र सीमित गरेर बुझ्न सकिँदैन ।

साथी भनेको त्यो व्यक्ति हो, जसले निस्वार्थ भावले साथ दिन्छ, जसको उपस्थितिले जीवनका हरेक मोडमा हौसला मिल्छ र जसको साथले दुःखहरू हलुका हुन्छन् । यो नाता मानव जातिको सबैभन्दा मिठो, गहन र पवित्र सम्बन्ध हो, जसमा स्वार्थको कुनै स्थान हुँदैन । अन्य नाताहरूमा कुनै न कुनै स्वार्थ मिसिएको हुन्छ– चाहे त्यो पारिवारिक होस् वा व्यावसायिक । तर, साथीत्व भनेको चोखो माया, सम्मान र समझदारीको आधारमा टिकेको हुन्छ ।

आजको एक्काइसौं शताब्दीमा सामाजिक सञ्जालहरूको प्रभावले हाम्रो मनोवृत्ति परिवर्तन भएको छ । फेसबुक, इन्स्टाग्राम र टिकटक जस्ता प्लेटफर्महरूमा ‘फ्रेन्ड’ को संख्या बढाउने होडबाजी चल्छ, तर वास्तविक साथीत्वको गहिराइलाई हामीले भुल्दै गएका छौं । यहाँ हरेक कुरामा ‘तँ भन्दा म के कम ?’ भन्ने प्रतिस्पर्धा हुन्छ । लाइक, कमेन्ट र शेयरको यो लतले हामीलाई स्वार्थी बनाएको छ । यसले गर्दा, त्यो पवित्र साथीत्वको नातालाई पनि प्रश्नचिन्हमा राखेको छ ।

हामीले देखाउने माया र समर्थन प्रायः सतही हुन्छ, जसमा वास्तविक भावना हुँदैन । तर, साँचो साथी भनेको त्यो हो, जसले तपाईंको खुसीमा आफ्नो खुसी देख्छ र दुःखमा निस्वार्थ साथ दिन्छ । ऊ तपाईंको मनोभावना बुझ्छ, तुरुन्त प्रतिक्रिया दिन्छ र जीवनका हरेक चुनौतीमा साथ उभिन्छ । यो नै साथीको मूलभूत परिभाषा हो– एक अर्काका लागि चट्टान जस्तो अडिग रहने, बिना कुनै अपेक्षाको माया गर्ने र विकासमा सहयोग गर्ने व्यक्ति ।

मैले आफ्नो जीवनमा यस्ता साथीहरूको अनुभव गरेको छु, जसले यो परिभाषालाई जीवन्त बनाएका छन् । स्कुले जीवनदेखि कलेज स्तरसम्मका साथीहरूको एउटा समूह छ, जसमा कोही नेपालमै छन् भने अधिकांश विदेशमा । भूगोलले हामीलाई टाढा बनाए पनि, हाम्रो हृदय एकै ठाउँमा जोडिएको छ । यो समूह आजको स्वार्थी समाजमा एक उदाहरणीय मोडेल हो, जसबाट हामीले गर्व गर्न सक्छौं ।

यदि कसैलाई कुनै समस्या पर्छ भने, त्यहाँ प्रश्नहरू हुँदैनन् – तुरुन्त समाधान खोजिन्छ । विचार–विमर्श गरेर उचित सल्लाह दिइन्छ, आर्थिक वा भावनात्मक सहयोग गरिन्छ । यो सम्बन्ध परिवारभन्दा पनि उच्च छ, किनकि यसमा विश्वास यति प्रगाढ छ कि कुनै पनि परिस्थितिमा टुट्दैन । हामी एक–अर्काका लागि ढाल बनेर उभिन्छौं, जसले जीवनका तुफानहरूमा पनि अडिग रहन मद्दत गर्छ ।

यी साथीहरूले पारिवारिक वा कुल–कुटुम्बका स्वार्थी नाताहरूबाट आफूलाई टाढा राखेका छन् । उनीहरू एक–अर्काको सफलतामा खुसी हुन्छन्, जसमा ईर्ष्या हुँदैन । यदि कोही असफल हुन्छ भने, हौसला दिन्छन् र फेरि उठ्न प्रेरित गर्छन् । यो निस्वार्थ माया, सम्मान र व्यक्तित्व विकासको आधारमा टिकेको छ ।

उदाहरणका लागि, मेरो एक साथीले विदेशमा जागिर गुमाएपछि हामी सबैले मिलेर उनलाई नयाँ अवसर खोजिदियौं । अर्को साथीको स्वास्थ्य समस्या हुँदा, हामीले भावनात्मक समर्थन मात्र होइन, उपचारका लागि सहयोग पनि जुटायौं । यस्ता घटनाहरूले प्रमाणित गर्छ कि साँचो साथीत्व भनेको केबल सँगै हिँड्ने वा बोल्ने मात्र होइन, आवश्यकतामा साथ उभिने र सही बाटो देखाउने हो । यसले गल्तीहरू सुधार्छ र जीवनलाई अझ राम्रो बनाउँछ ।

साथी शब्दमा नै यसको अर्थ लुकेको छ– ‘साथ’ दिने व्यक्ति । यो कपट, ईर्ष्या, लोभ र कुविचारबाट मुक्त हुन्छ । मनदेखि मन जोडिएको यो नाता जीवनको अमूल्य धन हो । यसले हाम्रो दैनिकी सहज बनाउँछ, रमाइलो बनाउँछ र अर्थपूर्ण बनाउँछ । इतिहास हेर्दा पनि, महान व्यक्तित्वहरूका सफलतामा साथीहरूको भूमिका महत्वपूर्ण छ ।

उदाहरणस्वरूप, महात्मा गान्धी र जवाहरलाल नेहरूको साथीत्वले भारतको स्वतन्त्रता आन्दोलनलाई बलियो बनायो । आधुनिक समयमा, स्टिभ जब्स र स्टिभ वोज्नियाकको साथीत्वले एप्पल कम्पनी जन्मायो । यस्ता उदाहरणहरूले देखाउँछन् कि साँचो साथीले सपनाहरू साकार पार्न मद्दत गर्छ ।

तर, आजको समाजमा यो नाता कति कमजोर भएको छ ? सामाजिक सञ्जालहरूले ‘फेक फ्रेन्डशिप’ को संस्कृति फैलाएका छन्, जसमा वास्तविकता हुँदैन । हामीले हजारौं ‘फ्रेन्ड’ थप्छौं, तर दुःखमा कोही पनि साथ दिँदैन । यसले गर्दा, युवा पुस्तामा एक्लोपन बढेको छ । अध्ययनहरूका अनुसार, विश्व स्वास्थ्य संगठनले पनि सामाजिक अलगावलाई एक महामारीको रूपमा चित्रित गरेको छ । यसलाई रोक्न, हामीले वास्तविक साथीत्वलाई महत्व दिनुपर्छ । यसका लागि, समझदारी, विश्वास र निस्वार्थ भावना आवश्यक छ । साथी छनोट गर्दा, उसको चरित्र हेर्नुपर्छ – ऊ तपाईंका लागि कति समर्पित छ ? ऊ तपाईंको विकासमा सहयोग गर्छ कि होइन ?

साँचो साथीत्वले समाजलाई पनि मजबुत बनाउँछ । यदि हरेक व्यक्तिसँग यस्ता साथीहरू हुन्छन् भने, समाजमा सकारात्मक परिवर्तन आउँछ । यो नाता जाति, धर्म वा वर्गभन्दा माथि हुन्छ । मेरो अनुभवमा, मेरा साथीहरू विभिन्न पृष्ठभूमिबाट छन्– कोही हिन्दू, कोही बौद्ध, कोही क्रिश्चियन । तर, हाम्रो सम्बन्धमा कुनै भेदभाव हुँदैन । यसले मलाई सिकाएको छ कि साथीत्व भनेको विविधतामा एकता हो । यसले व्यक्तिगत रूपमा पनि विकास गर्छ– नयाँ विचारहरू आदान–प्रदान हुन्छ र जीवनको दृष्टिकोण फराकिलो हुन्छ।

अन्तमा, साथी भनेको जीवनको यात्रामा साथी यात्रु हो, जसले बोझ हलुका बनाउँछ । अन्य सम्बन्धहरू प्रायः स्वार्थी समाज र संरचनाका उपज हुन्छन्, तर साथीत्व चोखो र शाश्वत हुन्छ । यसलाई जोगाउन, हामीले प्रयास गर्नुपर्छ– नियमित सम्पर्क, समझदारी र समर्थन दिएर ।

यदि तपाईंसँग यस्ता साथीहरू छन् भने, तिनलाई संरक्षण गर्नुहोस् । यदि छैनन् भने, खोज्नुहोस् । किनकि, जीवनमा साथी बिना अधुरो छ । यो नाता नै हो, जसले हामीलाई मानव बनाउँछ र समाजलाई सुन्दर बनाउँछ ।