इरान युद्धका बाबजुद चीनको जीडीपीमा अपेक्षाभन्दा बढी वृद्धि कसरी भयो?

५ वैशाख, काठमाडौं । सन् २०२६ को पहिलो तीन महिनामा चीनको अर्थतन्त्र अपेक्षाभन्दा तीव्र गतिमा अघि बढेको छ।

यद्यपि, यस अवधिमा अमेरिका-इजरायलको इरानसँगको युद्धका कारण विश्वभरका देशहरू प्रभावित भएका छन्।

आधिकारिक तथ्याङ्कअनुसार, जनवरीदेखि मार्चसम्म चीनको जीडीपीमा अघिल्लो वर्षको तुलनामा ५ प्रतिशतको वृद्धि भएको छ।

अर्थशास्त्रीहरूले यो तथ्याङ्क करिब ४.८ प्रतिशत रहने अनुमान गरेका थिए।

गत महिना चीनले आफ्नो वार्षिक आर्थिक वृद्धि लक्ष्यलाई घटाएर ४.५ देखि ५ प्रतिशतको सीमामा झारेपछि आधिकारिक जीडीपी तथ्याङ्क सार्वजनिक गरेको यो पहिलो पटक हो। यो सन् १९९१ यताकै चीनको सबैभन्दा कम वृद्धि लक्ष्य हो।

उत्पादन क्षेत्रको ठूलो योगदान

अघिल्लो त्रैमासिकमा चीनको जीडीपीमा ४.५ प्रतिशतको वृद्धि भएको थियो। तर यसपटक उत्पादन (म्यानुफ्याक्चरिङ) क्षेत्रले चीनको जीडीपी वृद्धि बढाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्‍यो।

यद्यपि, यसबीच विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्रमाथि घरजग्गाको लगानीमा आएको गिरावटको दबाब लगातार कायमै छ।

कार र अन्य निर्यातले जीडीपीका यी तथ्याङ्कहरूमा ठूलो भूमिका खेलेको ब्रुकिङ्स इन्स्टिच्युसनका विश्लेषक काइल चेनले बताएका छन्।

चेनले भने, ‘यद्यपि, इरान युद्धको पूर्ण प्रभावको मूल्याङ्कन हुन अझै बाँकी छ। आगामी त्रैमासिकमा जीडीपी तथ्याङ्कहरूमा यस तनावका कारण गिरावट देखिन सक्छ।’

चीनको पछिल्लो जीडीपी लक्ष्य र आर्थिक उद्देश्यहरू मार्चमा घोषणा गरिएको नयाँ पञ्चवर्षीय योजनाअन्तर्गत प्रस्तुत गरिएका हुन्।

अर्थतन्त्रलाई नयाँ रूप दिने प्रयास

चीनले नवप्रवर्तन (इनोभेसन), हाई-टेक उद्योग र घरेलु खर्चलाई बढावा दिने प्रयासहरूमा भारी लगानी गर्ने वाचा पनि गरेको छ। सत्तारुढ कम्युनिस्ट पार्टीले देशको अर्थतन्त्रलाई नयाँ रूप दिने प्रयास गरिरहेको छ। यो कम खपत, घट्दो जनसङ्ख्या र लामो समयदेखि चलिरहेको घरजग्गा सङ्कटलगायत धेरै समस्याहरूसँग जुधिरहेको छ।

इरान युद्धका कारण चीनले ऊर्जा सङ्कटको पनि सामना गर्नुपरेको छ। यसका अतिरिक्त विश्वव्यापी व्यापारसँग जोडिएको तनाव र ट्रम्पका भन्सार शुल्क नीतिहरू पनि यस सङ्कटका कारण हुन्।

चीनले यस समय आफ्ना अधिकांश सामानहरूमा १० प्रतिशत अमेरिकी भन्सार शुल्कको सामना गरिरहेको छ।

यद्यपि, अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले मङ्गलबार बताएअनुसार, जुलाईको सुरुसम्ममा यी शुल्कहरूलाई ती स्तरहरूमा फर्काउन सकिन्छ, जुन सर्वोच्च अदालतले कैयौँ आयात करहरू रद्द गर्नुअघि लागू थिए।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मे महिनामा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग चीनमा भेटवार्ता गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

मङ्गलबार चीनले मार्च महिनाको निर्यात तथ्याङ्क सार्वजनिक गर्‍यो। यसबाट वृद्धि दरमा तीव्र गिरावट आएको देखिन्छ । यसको कारण द्वन्द्वले गर्दा महँगी बढ्नु र मानिसहरूको खर्च कम हुनु हो।

मार्चमा चीनको आयात पनि बढ्यो

जनरल एडमिनिस्ट्रेसन अफ कस्टम्सले मङ्गलबार जारी गरेको तथ्याङ्कअनुसार, गत महिना चीनको निर्यात वृद्धि तीव्र रूपमा घटेर २.५ प्रतिशतमा झरेको छ, जबकि गत वर्ष यसै समयमा यो धेरै थियो। यो पछिल्लो छ महिनामा निर्यात वृद्धिको सबैभन्दा तल्लो स्तर हो। यसअघि जनवरी र फेब्रुअरीको कुल निर्यातमा अघिल्लो वर्षको तुलनामा २० प्रतिशतभन्दा बढीको वृद्धि भएको थियो।

इलेक्ट्रोनिक्स र उत्पादनसँग जोडिएका सामानहरूको अत्यधिक मागका कारण यो तथ्याङ्क बढेको थियो।

चीनले हरेक वर्षका पहिलो दुई महिनाको व्यापार तथ्याङ्कलाई एकसाथ जोड्छ, ताकि लुनार न्यु इयर (चिनियाँ नयाँ वर्ष) को बिदाको समयमा हुने उतारचढावको हिसाब राख्न सकियोस्। यी बिदाहरू हरेक वर्ष फरक-फरक मितिमा हुन्छन्।

भन्सार तथ्याङ्कअनुसार, मार्चमा चीनको आयात पनि करिब २८ प्रतिशतले बढ्यो।

यसका कारण चीनको मासिक व्यापार बचत वा ट्रेड सरप्लस (निर्यात उसको आयातभन्दा कति बढी) ५० अर्ब डलरभन्दा अलिकति बढी रह्यो। तर विगत एक वर्षमा यो सबैभन्दा कम मासिक ट्रेड सरप्लसको तथ्याङ्क हो।

अस्ट्रेलियन नेसनल युनिभर्सिटीका अर्थशास्त्रका लेक्चरर यिक्सियाओ जोका अनुसार, आयातको मूल्यमा भएको वृद्धिको कारण इरान युद्धका कारण विश्वभरि लागतमा भएको वृद्धि हुन सक्छ।

इरान युद्धले चिनियाँ निर्यातमा के असर पार्न सक्छ?

पारवहनका लागि महत्त्वपूर्ण होर्मुज जलसन्धिको प्रयोग गर्न खोज्ने जहाजहरूविरुद्ध इरानको धम्कीका कारण कच्चा तेलको मूल्य बढेको छ। साथै यसबाट बन्ने सामानहरू, जस्तै प्लास्टिकको मूल्य पनि बढेको छ।

जापान र दक्षिण कोरिया जस्ता अन्य ठूला एसियाली अर्थतन्त्रहरूको तुलनामा, चीन खाडी देशहरूबाट प्राप्त हुने तेलमा कम निर्भर छ। जापान र दक्षिण कोरियामा यस सङ्कटको गहिरो असर परेको छ।

तर चीनमा पेट्रोल महँगो हुँदै गइरहेको छ। हवाई इन्धनको मूल्य बढेका कारण केही चिनियाँ एयरलाइन्सले आफ्ना उडानहरू कटौती गरेका छन्।

जोका अनुसार, यदि यस द्वन्द्वका कारण बढेको मूल्यले गर्दा विश्वभरका उपभोक्ताहरूले खर्च गर्न कम चासो देखाए भने यस युद्धको असर चीनको निर्यातमा पर्न सक्छ।

उनले भने, ‘निर्यातमा हुने वृद्धि अन्ततः तपाईंका व्यापारिक साझेदारहरूको अर्थतन्त्रमा निर्भर गर्छ। यस वृद्धिलाई लगातार धेरै उच्च दरमा कायम राख्न गाह्रो हुन्छ।’

(बीबीसी हिन्दीबाट)