एक्लो छोराको मृत्यु प्रकरणमा प्रमाण जुटाइरहेकी आमा 

६ वैशाख, काठमाडौं । भारत देहरादुनको प्रेमनगरमा १८ वर्षीय क्षितिज चौधरीको सडक दुर्घटनामा मृत्यु भएको करिब दुई वर्ष भइसकेको छ।

तर, परिवारका अनुसार यस घटनामा संलग्न संदिग्ध चालकसम्म प्रहरी अझै पुग्न सकेको छैन। आफ्नो एकमात्र छोरा गुमाएकी आमा ललिता चौधरी दुई वर्षदेखि प्रहरी चौकी र सरकारी अधिकारीहरूको चक्कर काटिरहेकी छन्।

अनुसन्धानको सुरुवाती चरणमा गम्भीरताको कमी रहेको उनको आरोप छ। सन्तोषजनक जवाफ नपाएपछि उनी आफैँ प्रमाणहरू जुटाउन मेहनत गरिरहेकी छन् ।

हालै एक सार्वजनिक कार्यक्रमका क्रममा उनले फेरि एकपटक सरकारी अधिकारीहरू समक्ष आफ्ना कुरा राखिन्। त्यसपछि प्रहरीले पुनः अनुसन्धान गर्ने आश्वासन दिएको छ।

घटना के हो ? 

१६ फेब्रुअरी २०२४ को रातl करिब २:४५ बजे क्षितिज चौधरी आफ्ना एक साथीसँग देहरादुनको प्रेमनगर क्षेत्रमा पैदल जाँदै थिए।

परिवारका अनुसार, सोही क्रममा तीव्र गतिमा आएको एउटा डम्परले उनलाई ठक्कर दियो र चालक घटनास्थलबाट फरार भयो।

क्षितिजकी आमा ललिता चौधरीका अनुसार दुर्घटनापछि उनका साथीहरूले एम्बुलेन्सलाई फोन गरेका थिए, तर करिब ४५ मिनेटसम्म कुनै सहयोग पुगेन। प्रहरी पनि समयमै घटनास्थलमा नपुगेको उनको आरोप छ।

पछि एम्बुलेन्स मार्फत उनलाई दून अस्पताल लगियो। अवस्था गम्भीर भएपछि चिकित्सकहरूले उनलाई ऋषिकेशस्थित एम्स रेफर गरिदिए। त्यहाँ उपचारका क्रममा १७ फेब्रुअरीको साँझ उनको मृत्यु भयो।

दुर्घटनाको दुई दिनपछि, १९ फेब्रुअरीमा ललिता चौधरीले प्रेमनगर थानामा अज्ञात डम्पर चालकविरुद्ध मुद्दा दर्ता गरिन्। यसअघि प्रहरीले घटनास्थलमा उपस्थित मानिसहरूको उजुरी दर्ता नगरेको उनको आरोप छ।

प्रहरीले भन्यो- प्रमाण भए लिएर आऊ

ललिता चौधरी आफ्नो दिवंगत छोरा सम्झिँदै भन्छिन्, ‘मेरो छोराले मेरो आँखामा कहिल्यै आँसु देख्न सक्दैनथ्यो। हाम्रो सम्बन्ध आमा-छोराको भन्दा बढी साथीको जस्तो थियो।’

दुर्घटना भएको रात करिब तीन बजे फोन आएको उनी बताउँछिन्।

‘जब मैले उससँग कुरा गरेँ, एकछिन त उसको आवाज पनि चिन्न सकिनँ। ऊ धेरै पीडामा थियो। जब म अस्पताल पुगेँ, उसले भन्यो- ममी, तपाईं आउनुभयो?’

ललिताको विश्वास छ-  यदि समयमै सहयोग मिलेको भए सायद उनको छोराको ज्यान बच्न सक्थ्यो। उनी भन्छिन्, ‘यदि १०० नम्बर र १०८ मा गरिएको कल समयमै उठिदिएको भए मेरो छोरा आज मसँग हुन्थ्यो।’

ललिताका अनुसार, वास्तविक सङ्घर्ष त त्यसपछि सुरु भयो।

‘जब मैले प्रहरीसँग मुद्दाको प्रगतिका बारेमा सोधेँ, मलाई भने, ‘यदि तपाईँसँग कुनै प्रमाण छ भने लिएर आउनुहोस्, हामीसँग कुनै जादुको छडी छैन’।’

ललिता भन्छिन्, ‘त्यसपछि नै मैले आफैँ अनुसन्धान सुरु गर्ने निर्णय गरेँ। मलाई मैले गरिनँ भने अरू कसैले पनि गर्ने छैन भन्ने लाग्यो ।’

ललिताका अनुसार, उनले कैयौँ महिनासम्म त्यो सडकमा गएर मानिसहरूसँग कुरा गरिन्, पसल र होटलहरूमा जडान गरिएका सीसीटीभी क्यामेराहरू खोजिन् र हरसम्भव जानकारी जुटाउने प्रयास गरिन्।

उनी बताउँछिन्, ‘म तीन महिनासम्म दिनहुँ सडकमा भौँतारिइरहेँ।’

ललिताका अनुसार उनले एउटा सीसीटीभी फुटेज फेला पारिन्, जसका आधारमा उनी आरटीओ कार्यालय पुगिन्। त्यहाँबाट उनले शङ्काका आधारमा कयौँ गाडीका नम्बरहरू सङ्कलन गरिन्।

उनी भन्छिन्, ‘मैले करिब १० वटा गाडीको नम्बर निकालेर प्रहरीलाई दिएँ।’

यद्यपि, यति गर्दा पनि अनुसन्धानमा कुनै खास प्रगति नभएको उनको आरोप छ। उनले भनिन्, ‘मलाई अनुसन्धान गरिसकियो तर केही भेटिएन भनेर जवाफ दिइयो।’

करिब डेढ वर्षपछि उनले यस मुद्दामा ‘फाइनल रिपोर्ट’ लगाइएको थाहा पाइन्। ललिता भन्छिन्, ‘त्यस दिन मलाई मेरो सबै मिहिनेत खेर गएजस्तो लाग्यो।’

प्रहरीले कुनै घटनाको अनुसन्धान गर्छ र दोषी पत्ता लगाउन सक्दैन वा पर्याप्त प्रमाण फेला पार्दैन, तब प्रहरीले अदालतमा एउटा प्रतिवेदन बुझाउँछ। यसलाई नै ‘फाइनल रिपोर्ट’ भनिन्छ। यसको अर्थ हो- खोज्यौं तर कोही दोषी भेटिएन, त्यसैले अब यो मुद्दाको फाइल बन्द गरिँदैछ।

किसान युनियनसम्म पुग्यो मुद्दा

करिब दुई वर्षपछि यो मुद्दा फेरि बाहिर आयो, जब ललिता चौधरी एउटा सार्वजनिक कार्यक्रममा पुगिन्। देहरादुनमा आयोजित एक विरोध कार्यक्रमका क्रममा उनले आफ्नो छोराका लागि न्यायको माग उठाइन्।

यसै क्रममा उनको भेट भारतीय किसान युनियनका नेता राकेश टिकैतसँग भयो। उनले टिकैतलाई पूरै घटनाबारे जानकारी दिइन्।

भारतीय किसान युनियन वेलफेयर फाउन्डेसनका राष्ट्रिय अध्यक्ष सोमदत्त शर्मा भन्छन्, ‘हाम्रो भेट ललिता चौधरीसँग भयो र उनको कथा सुनेपछि हामी उनीसँगै उभियौँ। हामी उनलाई लिएर एसएसपीलाई भेट्न गयौँ र सबै प्रमाणहरू देखायौँ।’

सोमदत्त शर्माका अनुसार, सुरुमा उनलाई यस मुद्दामा ‘फाइनल रिपोर्ट’ लागिसकेको जानकारी दिइएको थियो, तर जब प्रमाणहरू अगाडि राखिए, तब पुनः अनुसन्धान गर्ने कुरा गरियो।

उनी भन्छन्, ‘एक आमाले आफैँ प्रमाण जुटाउनुपर्नु दुर्भाग्यपूर्ण कुरा हो।’

उनले यसपटक पनि कारबाही नभए आन्दोलन गर्ने चेतावनी समेत दिएका छन्। उनले भने, ‘यदि अब पनि कारबाही भएन भने हामी सडक जाम गर्नेछौँ र भारतीय किसान युनियनका नेता राकेश टिकैत पनि यहाँ आफैँ उभिनुहुनेछ।’

प्रहरी के भन्छ ?

देहरादुनका एसएसपी प्रमेन्द्र डोभलका अनुसार यसअघि नै घटनाको अनुसन्धान भइसकेको छ, तर अहिले नयाँ प्रमाणहरूका आधारमा यसलाई पुनरावलोकन गरिरहेको छ ।

उनले भने, ‘त्यतिबेला उपलब्ध सबै सीसीटीभी फुटेजहरूको निरीक्षण गरिएको थियो। अहिले दिइएका प्रमाणका आधारमा सम्बन्धित थानालाई फेरि अनुसन्धान गर्न निर्देशन दिइएको छ।’

एसएसपीका अनुसार, यो मुद्दा हाल अदालतमा विचाराधीन छ र थप अनुसन्धानका लागि न्यायालयबाट अनुमति लिने प्रक्रिया भइरहेको छ।

उनले अनुसन्धानको कुनै पनि चरणमा लापरवाही भएको पाइएमा सम्बन्धित अधिकारीहरू विरुद्ध कारबाही गरिने पनि जिकिर गरे ।

ललिता चौधरी मूल रूपमा उत्तर प्रदेशको मुजफ्फरनगरकी बासिन्दा हुन्। विगत केही वर्षदेखि उनी एक्लै काम गर्दै आफ्नो परिवारको जिम्मेवारी सम्हालिरहेकी थिइन्। उनकी छोरी दिल्लीमा इन्टर्नसिप गरिरहेकी छन्।

ललिता आफ्नो छोराका लागि आफूले गरिरहेको कामलाई एक आमाको कर्तव्य भन्छिन् । उनले थपिन्, ‘जुन काम प्रहरीले गर्नुपर्थ्यो, त्यो मैले गरेँ।’

उनको आवाजमा आज पनि उस्तै पीडा प्रस्ट झल्किन्छ। उनी भन्छिन्, ‘मेरो छोराले मसँग भनिरहेको थियो, ममी मलाई बचाइदिनुस्।’

(बीबीसी हिन्दीमा प्रकाशित सामग्रीको अनुवाद )