लोकप्रियतावाद र अवसरवादको बाढीले समाजलाई आक्रान्त बनायो : शंकर पोखरेल

१ साउन, काठमाडौं । नेकपा एमालेका महासचिव शंकर पोखरेलले पछिल्लो समय समाजमा लोकप्रियतावाद र अवसरवादको बाढी आएको र यसले सिंगो समाजलाई आक्रान्त बनाएको बताएका छन्।

पार्टीको केन्द्रीय प्रचार तथा प्रकाशन विभागले शुक्रबार आयोजना गरेको वेबसाइट परिमार्जन तथा शुभारम्भ कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै महासचिव पोखरेलले प्रविधिको दुरुपयोगमार्फत समाजमा गलत भाष्य निर्माण गर्न खोजिएको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरे।

वैचारिक र राजनीतिक हिसाबले समाजलाई दिशानिर्देश गर्नुपर्नेमा सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग गर्दै लोकप्रियतावाद र अवसरवाद हाबी भएको उनको भनाइ छ।

‘पछिल्ला दिनहरूमा हाम्रो समाजमा पपुलिजम र अपर्चुनिजमको जुन प्रकारको बाढी देखा पर्‍यो, त्यसले सिंगो समाजलाई नै आक्रान्त बनायो,’ महासचिव पोखरेलले भने।

महासचिव पोखरेलले पछिल्लो समय राजनीतिक घटनाक्रमहरूमा सूचना प्रविधि आफैँमा एउटा चुनौती बनिरहेको टिप्पणी गरे। सूचना प्रविधिको सही प्रयोग हुन नसके खराब मानिसहरूको हातबाट यसको दुरुपयोग हुने खतरातर्फ उनले सचेत गराए।

‘कृत्रिम बौद्धिकताको प्रयोग गरिकन खराबलाई असल देखाउने र असललाई खराब देखाउने काम पनि हुँदो रहेछ,’ पोखरेलले भने, ‘एल्गोरिदमको खेलमार्फत मानिसको दृष्टिकोणलाई बदल्ने तरिकाबाट प्रविधिको प्रयोग भइरहेको छ, यस्तो अवस्थामा सही सूचना कसरी स्थापित गर्ने भन्ने चुनौती हामी सबैका सामु छ।’

प्रविधिसँगै हुर्किएको नयाँ पुस्तालाई सही वैचारिक र राजनीतिक धारसँग जोड्नुपर्नेमा उनले विशेष जोड दिए। नयाँ पुस्तालाई सही विचार हस्तान्तरण गर्न नसके राष्ट्रियता, सामाजिक सम्बन्ध, भाषा र संस्कृति कमजोर बन्ने तथा समाज परिवर्तनको बृहत् उद्देश्य नै अवरुद्ध हुने जोखिम रहेको उनले औँल्याए।

नेकपा एमाले समयको बदलावसँगै आफूलाई अद्यावधिक गर्न सक्ने पार्टी भएको दाबी गर्दै पोखरेलले चुनौतीहरूको सामना गर्न नयाँ पुस्तासँग हातेमालो गरेर अगाडि बढ्न पार्टी तयार रहेको स्पष्ट पारे।

‘समाजलाई सही गन्तव्यतर्फ लैजानका लागि पार्टीका विचार र दृष्टिकोण नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउन हामीले नयाँ शैली र तरिकाहरूको विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता छ,’ उनले भने, ‘त्यही आवश्यकतालाई गहिराइमा आत्मसात् गर्दै नयाँ पुस्ताको मनोविज्ञानसँग जोडेर पार्टीको वेबसाइटलाई परिष्कृत र अद्यावधिक गरिएको हो।’

सूचना प्रविधिको विकासले मानव जातिको सामर्थ्य बढाएको उल्लेख गर्दै उनले यसलाई उपेक्षा गरेर अगाडि बढ्न नसकिने बताए। प्रविधिलाई सकारात्मक रूपमा प्रयोग गर्नु नै आजको राजनीतिक र सामाजिक आन्दोलनको मुख्य कार्यभार रहेको पोखरेलको भनाइ थियो।

सूचना प्रविधि, एआई र राजनीति बारे शंकर पोखरेलः

आजको युग सूचना प्रविधिको युग हो। सूचना प्रविधिको तीव्र विकासले समाज, परिवार र व्यक्तिको जीवनशैलीमा गहिरो परिवर्तन ल्याएको छ। यसले विश्वलाई सूचना, विचार र अनुभवका हिसाबले पहिलेभन्दा धेरै निकट बनाएको छ। कुनै पनि देश वा समाजमा विकसित हुने सूचना र दृष्टिकोण केही क्षणमै विश्वभर फैलिन सक्ने अवस्था सिर्जना भएको छ। यही कारण सूचना प्रविधि आज केवल सञ्चारको माध्यम मात्र होइन, सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक रूपान्तरणको प्रमुख आधार बनेको छ।

नेपालको राजनीतिमा पनि सूचना प्रविधिको प्रयोग निरन्तर विस्तार भइरहेको छ। राजनीतिक दल, सरकार र नागरिकबीचको संवाददेखि संगठन व्यवस्थापन र जनसम्पर्कसम्म प्रविधिको भूमिका बढ्दो छ। यही यथार्थलाई आत्मसात् गर्दै नेकपा एमालेले सुरुदेखि नै प्रविधिलाई संगठन व्यवस्थापन र जनसम्पर्कसँग जोड्ने प्रयास गर्दै आएको छ। बदलिँदो समयसँगै आफूलाई अद्यावधिक गर्ने क्षमता कुनै पनि राजनीतिक संगठनका लागि अपरिहार्य भइसकेको छ।

तर सूचना प्रविधिको विकाससँगै नयाँ चुनौती पनि थपिएका छन्। विशेषगरी सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल प्लेटफर्महरूलाई एल्गोरिदम, कृत्रिम बौद्धिकता र योजनाबद्ध प्रचारका माध्यमबाट जनमत प्रभावित गर्ने उपकरणका रूपमा प्रयोग गरिन थालेको छ। गलत सूचना, भ्रामक सामग्री र कृत्रिम रूपमा निर्माण गरिएका आख्यानहरूले सही सूचना ओझेलमा पर्ने अवस्था सिर्जना गरेका छन्। त्यसैले सत्य सूचना कसरी स्थापित गर्ने र तथ्यमा आधारित सार्वजनिक बहसलाई कसरी बलियो बनाउने भन्ने प्रश्न अहिलेको प्रमुख चुनौती बनेको छ।

यस सन्दर्भमा नयाँ पुस्ताको भूमिका विशेष महत्त्वपूर्ण छ। सूचना र प्रविधिसँगै हुर्किएको पुस्तालाई सही वैचारिक र राजनीतिक दृष्टिकोणसँग जोड्न सकिएन भने राष्ट्रियता, सामाजिक सम्बन्ध, भाषा, संस्कृति र परम्पराप्रतिको चेतना कमजोर हुन सक्ने जोखिम रहन्छ। त्यति मात्र होइन, समाज परिवर्तनको दीर्घकालीन लक्ष्यसमेत क्षणिक लोकप्रियता, सतही बहस र तत्कालीन उत्तेजनाले ओझेलमा पर्न सक्छ।

त्यसैले राजनीतिक विचार र मूल्यलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउने शैली पनि समयअनुकूल हुनुपर्छ। परम्परागत माध्यममा मात्र सीमित रहेर अब त्यो सम्भव छैन। डिजिटल माध्यम, अन्तरक्रियात्मक सामग्री र नयाँ पुस्ताको मनोविज्ञानअनुकूल सञ्चार शैली विकास गर्नु आजको आवश्यकता हो। यही सोचका साथ पार्टीको वेबसाइटलाई आधुनिक प्रविधिसँग अनुकूल हुने गरी अद्यावधिक गर्ने तथा नयाँ पुस्ताको अपेक्षाअनुसार परिष्कृत गर्ने प्रयास गरिएको हो।  

पछिल्ला वर्षहरूमा नेपाली समाजमा लोकप्रियतावाद र अवसरवादको प्रभाव बढेको अनुभव गरिएको छ। विभिन्न राजनीतिक तथा सामाजिक घटनाक्रमले देखाएको छ कि सूचना प्रविधि सही रूपमा प्रयोग गर्न सकिए समाजलाई सकारात्मक दिशामा अघि बढाउन सकिन्छ, तर दुरुपयोग भयो भने त्यसले भ्रम, विभाजन र अविश्वासलाई पनि बढाउन सक्छ। कृत्रिम बौद्धिकताको प्रयोगमार्फत असत्यलाई सत्य र सत्यलाई असत्यजस्तो देखाउने प्रयाससमेत सम्भव भएको छ। यही कारण प्रविधिको नैतिक र जिम्मेवार प्रयोग अहिलेको सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता हो।

यसका बाबजुद प्रविधिको विकासलाई अस्वीकार गरेर अगाडि बढ्न सकिँदैन। प्रविधिले मानव क्षमताको विस्तार गरेको छ, ज्ञानमा पहुँच बढाएको छ र काम गर्ने शैली परिवर्तन गरेको छ। त्यसैले चुनौतीबाट भाग्ने होइन, त्यसलाई अवसरमा रूपान्तरण गर्ने क्षमता विकास गर्नुपर्छ। राजनीतिक, सामाजिक र वैचारिक आन्दोलनका नेतृत्वकर्ताले पनि यही दृष्टिकोण अपनाउनुपर्ने आवश्यकता छ।

यो चुनौती नेपालका लागि मात्र होइन, विश्वका विकसित र शक्तिशाली मुलुकहरूका लागि पनि उत्तिकै गम्भीर छ। सूचना प्रविधिले उत्पादन प्रणाली, श्रमबजार, सामाजिक सम्बन्ध र लोकतान्त्रिक अभ्यासमा पार्ने प्रभावबारे विश्वव्यापी बहस भइरहेका बेला हामी त्यसबाट अलग रहन सक्दैनौँ। प्रश्न प्रविधि प्रयोग गर्ने कि नगर्ने होइन, त्यसलाई समाज र राष्ट्रको हितमा कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने हो।

समयको परिवर्तनसँगै आफूलाई रूपान्तरण गर्न सक्ने क्षमता नै कुनै पनि राजनीतिक संगठनको शक्ति हो। नवप्रवर्तनलाई आत्मसात् गर्दै, नयाँ पुस्तासँग हातेमालो गर्दै र प्रविधिलाई सकारात्मक परिवर्तनको माध्यम बनाउँदै अघि बढ्नु आजको आवश्यकता हो। सूचना प्रविधिलाई सही दिशामा उपयोग गर्न सकियो भने यसले समाजलाई भ्रमतर्फ होइन, विकास, सुशासन र समृद्धितर्फ डोर्‍याउने आधार तयार गर्न सक्छ।