हरियो रङमा सामर्थ्य र पहिचान खोज्दै कांग्रेस

१२ साउन, काठमाडौं । हरियो रङलाई धेरैले प्रकृतिको रङका रूपमा चिन्छन् । तर कलाकारका नजरमा यसको अर्थ त्यतिमै सीमित छैन । हरियो रङले मानिसलाई मानसिक शान्ति, सकारात्मक ऊर्जा र प्रकृतिसँगको आत्मीय सम्बन्धको अनुभूति गराउने तर्क उनीहरूको छ ।

वरिष्ठ चित्रकार किरण मानन्धर शान्तिको प्रतीक भनेर प्रायः निलो रङलाई सम्झिने गरिए पनि हरियो रङले पनि उत्तिकै शीतलता र सन्तुलनको अनुभूति दिने बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘हरियालीले मनलाई आराम दिन्छ, ऊर्जा थप्छ र मानिसलाई प्रकृतिसँग अझ नजिक ल्याउँछ ।’

मानन्धरका अनुसार हरियो रङलाई केवल दृश्य सौन्दर्यको विषयका रूपमा हेर्नु पर्याप्त हुँदैन । यसले सकारात्मक सोच, जीवनशक्ति र प्रकृतिप्रतिको आत्मीय सम्बन्धलाई पनि अभिव्यक्त गर्छ । उनी नेपालको पहिचान नै हरियालीसँग गाँसिएको बताउँछन् ।

‘नेपालको पहिचान पनि हरियालीसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ । ‘हरियो वन नेपालको धन’ भन्ने उक्ति प्रचलित छ,’ मानन्धरले अनलाइनखबरसँग भने, ‘जसले हरियो रङ र नेपालको प्राकृतिक सम्पदाबीचको सम्बन्धलाई झल्काउँछ ।’

अर्का चित्रकार महेश आचार्य हरियो रङलाई अझ फराकिलो आध्यात्मिक र दार्शनिक अर्थमा व्याख्या गर्छन् । उनका अनुसार बौद्ध धर्ममा प्रयोग हुने प्रार्थना ध्वजाका पाँच रङले ब्रह्माण्डका पाँच तत्वलाई प्रतिनिधित्व गर्छन् । तीमध्ये हरियो रङ पृथ्वी, प्रकृति र जीवनसँग विशेष रूपमा सम्बन्धित छ ।

‘पञ्चतत्वबाट पृथ्वीको सृष्टि भएको मान्यता छ । बौद्ध धर्ममा प्रयोग हुने प्रेयर फ्ल्याग (प्रार्थना ध्वजा) मा निलो, सेतो, हरियो, रातो र पहेँलो गरी पाँच रङ हुन्छन्,’ आचार्यले भने, ‘यी पाँच रङले ब्रह्माण्डका पाँच तत्वको प्रतिनिधित्व गर्छन् । तीमध्ये हरियो रङ प्रकृति, पृथ्वी र जीवनसँग विशेष रूपमा जोडिएको मानिन्छ ।’

उनका नजरमा अहिले विश्वले भोगिरहेको जलवायु परिवर्तनको प्रमुख कारणमध्ये वनजंगलको विनाश र हरियालीको कमी पनि एक हो । हरियो रङले वातावरण संरक्षण, प्रकृतिप्रतिको जिम्मेवारी र दिगोपनाको सन्देश बोकेको आचार्यको भनाइ छ ।

उनी भन्छन्, ‘आज विश्वले भोगिरहेको जलवायु परिवर्तनका पछाडि वन–जंगलको विनाश र हरियालीको कमी मुख्य कारणमध्ये एक हो । त्यसैले हरियो रङ आज केवल कलाको विषय होइन, पृथ्वी बचाउने चेतनाको प्रतीक बनेको छ ।’

हरियो रङ अहिले केवल एउटा रङको परिचयमा सीमित छैन । विश्व जलवायु परिवर्तनको गम्भीर संकटसँग जुधिरहेका बेला यसले प्रकृति, जीवन, आशा र पृथ्वीको भविष्यप्रतिको जिम्मेवारीको अर्थ बोकेको छ ।

संसारले जलवायु परिवर्तनको मार झेलिरहेको बेला समग्र वातावरणको रक्षा मानव जातिकै साझा दायित्व बन्न पुगेको छ ।

यही परिवर्तित सन्दर्भलाई आत्मसात् गर्दै नेपाली कांग्रेसले पछिल्लो समय हरियो रङलाई आफ्नो ‘दृश्य पहिचान’का रूपमा अघि सारेको छ । कांग्रेसले पार्टीका कार्यक्रम र नयाँ अवधारणामार्फत हरियो रङलाई चुनाव चिह्नभन्दा पर प्रकृति र जलवायु परिवर्तनसँग जोड्ने प्रयास गरिरहेको देखिन्छ ।

कांग्रेसले केही महिनाअघिबाट केन्द्रीय नीति, अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण विभागमार्फत ‘द ग्रिन टेबल’ नाम दिएर निरन्तर रूपमा अन्तक्र्रियाहरू चलाउँदै आएको छ ।

पार्टीका संस्थापक नेता बीपी कोइरालाको ४४औं स्मृति दिवसको अवसरमा कांग्रेसले ६ साउनमा ‘ग्रिन रन’ नाम दिएर दौड प्रतियोगिता पनि सम्पन्न गरेको छ ।

कांग्रेस उपसभापति विश्वप्रकाश शर्मा यसलाई राजनीतिक ब्रान्डिङभन्दा बढी समयको आवश्यकतासँग जोड्छन् । उनका अनुसार संसार जलवायु परिवर्तनको मारमा परेकाले हिमाल, नदी, वनजंगलसहित समग्र प्रकृतिको संरक्षण मानव जातिकै साझा दायित्व बनेको छ ।

‘आज जलवायु परिवर्तनको मारमा सिंगो संसार परेको छ । यस्तो अवस्थामा प्रकृतिको संरक्षण, हिमाल, नदी, वनजंगल र समग्र वातावरणको रक्षा मानव जातिकै साझा दायित्व बनेको छ,’ कांग्रेस उपसभापति विश्वप्रकाश शर्मा भन्छन्, ‘यही सन्देशलाई केन्द्रमा राखेर हामीले प्रकृतिको प्रतीकका रूपमा हरियो रङ छनोट गरेका हौं ।’

हरियो रङलाई कांग्रेसको चुनाव चिह्नसँग मात्रै जोडेर हेर्नु उचित नहुने भन्दै उनले झण्डै ६५–६६ वर्षअघि जननायक बीपी कोइरालाले निर्वाचनका बेला किन चुनाव चिह्नका रूपमा रुख रोजे भन्ने दृष्टिकोणबाट हेर्नुपर्ने बताए ।

‘उहाँको दूरदर्शिता त्यहीँ देखिन्छ । वनजंगलको राष्ट्रियकरणको नीति अघि सार्नु, रुखलाई चुनाव चिह्न बनाउनु र प्रकृतिलाई महत्व दिनु आजको जलवायु परिवर्तनको सन्दर्भमा अझ सान्दर्भिक देखिएको छ,’ उपसभापति शर्माले भने ।

हरियो रङको ब्रान्डिङलाई राजनीतिक कोणबाट भन्दा पनि पर्यावरण संरक्षण र प्रकृतिप्रतिको उत्तरदायित्वका रूपमा बुझ्नुपर्नेमा उनले जोड दिए ।

‘जंगल हरियो छ, रुख हरियो छ र हाम्रो चुनाव चिह्न पनि हरियो रुख नै छ । आज जलवायु परिवर्तनको चुनौतीसँग जुध्न विश्वलाई हरियालीको आवश्यकता छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले यो विषयलाई राजनीतिक कोणबाट भन्दा पनि पर्यावरण संरक्षण र प्रकृतिप्रतिको उत्तरदायित्वका रूपमा बुझ्नुपर्छ ।’

महामन्त्री प्रदीप पौडेलले पनि हरियो रङ केवल चुनाव चिह्नसँग मात्र सीमित नभएर पर्यावरण र जलवायु परिवर्तनसँग पनि जोडिएको विषय भएको बताए । त्यसैअनुसार कांग्रेसले जलवायु परिवर्तनको मुद्दालाई विशेष प्राथमिकतामा राखेको उनको भनाइ छ ।

‘हरियो रङ केवल चुनाव चिह्नसँग मात्र सीमित छैन, यो पर्यावरण र जलवायु परिवर्तनसँग पनि जोडिएको विषय हो,’ महामन्त्री पौडेलले भने, ‘त्यसैअनुसार हामीले जलवायु परिवर्तनलाई विशेष प्राथमिकतामा राखेका छौं ।’

चित्रकार आचार्यले पनि अनलाइखबरसँगको कुराकानीमा कांग्रेसका संस्थापक नेता बीपी कोइरालाको सोचलाई पनि स्मरण गरे । बीपीका विभिन्न लेखन र विचारमा वन, प्रकृति र हरियालीप्रतिको संवेदनशिलता भेटिने उनले बताए ।

‘बीपी कोइरालाले पनि आफ्ना विभिन्न कृति र विचारमा वन, प्रकृति र हरियालीप्रतिको गहिरो लगाव व्यक्त गर्नुभएको पाइन्छ,’ चित्रकार आचार्यले भने, ‘त्यसैले हरियो रङलाई केवल एउटा रङका रूपमा होइन, जीवन, ऊर्जा, प्रकृति र नेपालको पहिचानसँग जोडिएको प्रतीकका रूपमा हेर्न सकिन्छ ।’

कांग्रेस महामन्त्री पौडेलका अनुसार कांग्रेसले राजनीतिलाई सिर्जनात्मक दिशातर्फ अघि बढाउन चाहेर परम्परागत राजनीतिक बहसभन्दा बाहिर निस्केर नयाँ ढंगका सिर्जनात्मक गतिविधि र विषयगत छलफललाई प्राथमिकता दिने उद्देश्य राखेको छ ।

‘हामी राजनीतिलाई सिर्जनात्मक दिशातर्फ अघि बढाउन चाहन्छौं । त्यसका लागि परम्परागत राजनीतिक बहसभन्दा बाहिर निस्केर नयाँ ढंगका सिर्जनात्मक गतिविधि र विषयगत छलफललाई प्राथमिकता दिने हाम्रो उद्देश्य हो,’ पौडेलले भने ।

‘द ग्रिन टेबल’ का माध्यमबाट समसामयिक विषयमा विषय विज्ञसँग छलफल गर्ने, जानकारी लिने र त्यसका आधारमा नीति तथा योजना निर्माण गर्ने सोच पार्टीको रहेको उनले जानकारी दिए ।

‘द ग्रिन टेबल’ मार्फत कांग्रेसले पछिल्लो समय सामाजिक र राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दामा नियमित बहस अघि बढाएको छ ।

‘ग्रिन टेबल कांग्रेसको एउटा नयाँ पहिचान पनि हो । यसले एकातिर हाम्रो चुनाव चिह्न रुखसँग सम्बन्ध स्थापित गर्छ,’ महामन्त्री पौडेलले भने, ‘अर्कोतिर जलवायु परिवर्तन र वातावरण संरक्षणको सन्देश पनि दिन्छ ।’

हरियो रङ शान्ति, शालिनता, समृद्धि, हरियाली र सकारात्मक सोचको प्रतीक भएको भन्दै उनले यसलाई निराशाको नभएर आशा, विकास र भविष्यप्रतिको विश्वासको प्रतीकका रूपमा बुझ्नुपर्नेमा जोड दिए ।

महामन्त्री पौडेलले हरियो रङलाई कांग्रेसको विशेष पहिचानका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास पनि आफूहरूको भएको बताए । ‘चुनाव चिह्न हरियो रुख भएकाले हरियो रङलाई हाम्रो विशेष पहिचानका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास गरेका हौं,’ उनले भने, ‘यो हाम्रो चुनाव चिह्न र राजनीतिक पहिचानसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ ।’