रारामा ४५ करोडको आयोजना अलपत्र

४ कात्तिक, सुर्खेत । कर्णाली प्रदेशको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य रारा तालमा पर्यटकीय पूर्वाधार निर्माणका लागि सञ्चालन गरिएको ४५ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको आयोजना अलपत्र परेको छ ।

निर्माण सुरु भएको चार वर्ष बितिसक्दा पनि आयोजनाको भौतिक प्रगति २० प्रतिशत मात्रै पुगेको छ भने निर्माण व्यवसायीलाई ३२ प्रतिशत भुक्तानी दिइसकिएको छ । निर्धारित समयसीमा सकिएपछि म्याद थपको प्रक्रिया अघि बढिरहेका बेला निर्माण कार्यसमेत बन्द भएको छ ।

कर्णाली प्रदेश सरकारको उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालयअन्तर्गत डिभिजन वन कार्यालय मुगुमार्फत ठेक्का लगाइएको रारा पर्यटकीय पूर्वाधार निर्माण आयोजनाको ठेक्का रकम ४५ करोड २९ लाख १० हजार ४७९ रुपैयाँ छ । २०७९ असार २४ गते सम्झौता भएको आयोजनाको निर्माण २०८३ असार मसान्तसम्म सम्पन्न गर्नुपर्ने थियो । तर समयसीमा सकिँदासमेत काम पूरा हुन नसकेपछि पुन: म्याद थप गर्ने प्रक्रिया अघि बढाइएको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

रारा ताल वरिपरि करिब १५ किलोमिटर पर्यटकीय पदमार्ग निर्माण गर्ने लक्ष्यसहित सुरु गरिएको आयोजनामा हालसम्म करिब ११ किलोमिटर क्षेत्रमा ढुङ्गा सोलिङ गरिएको बताइएको छ । तर समग्र भौतिक प्रगति भने २० प्रतिशत मात्रै रहेको मन्त्रालयको पछिल्लो विवरण छ ।

कुल ठेक्का रकमको ३२ प्रतिशत भुक्तानी हुँदा आयोजनाको भौतिक प्रगति २० प्रतिशत मात्रै हुनुले भुक्तानी र निर्माण कार्यको अवस्थाबारे प्रश्न उठाएको छ । कुल ठेक्का रकमका आधारमा ३२ प्रतिशत भुक्तानी करिब १४ करोड ४९ लाख रुपैयाँ हुन्छ ।

भौतिक र वित्तीय प्रगतिलाई सीधै तुलना गरेर अनियमितता भएको निष्कर्ष निकाल्न नमिल्ने भए पनि भुक्तानी कुन–कुन कामको मूल्याङ्कनका आधारमा गरिएको हो भन्ने विषय स्पष्ट हुन आवश्यक छ । आयोजनाको नापी विवरण, प्राविधिक मूल्याङ्कन र भुक्तानीको आधार सार्वजनिक गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

निर्माणको जिम्मेवारी पटक–पटक परिवर्तन

आयोजनामा कमसल निर्माण सामग्री प्रयोग भएको र रारा ताल आसपासबाट अवैध रूपमा बालुवा उत्खनन गरिएको गुनासो उठेको थियो । निर्माण कार्यमा कर्णाली नदीको बालुवा प्रयोग गर्नुपर्ने भए पनि कम्पनीले सहजताका लागि रारा आसपासकै क्षेत्रबाट बालुवा उत्खनन गरेको आरोप लागेको थियो ।

रारा राष्ट्रिय निकुञ्ज कार्यालय हुटु, मुगुले रारा क्षेत्रमा बालुवा उत्खननजस्ता अवैध काम भएको सूचना प्राप्त भएपछि निर्माण कार्य रोक्न लगाइएको थियो ।

आयोजनाको ठेक्का खानी थोदुङ क्याराभान कन्स्ट्रक्सन प्रालिले ठेक्का लिएको थियो । निर्माण व्यवसायी चन्द्र थकालीसँग जोडिएको कम्पनीबाट सुरु भएको काम पछि ध्रुव शाही, धनवीर कामी र जसिमल विकसम्म पुगेको छ ।

स्थानीय निराश

आयोजनाको सुस्त प्रगति र निर्माण कार्यलाई अगाडि बढाउने विषयमा निर्माण व्यवसायी र वन मन्त्रालयबीच छलफल भएको छ । अहिले म्याद थपको प्रक्रिया अघि बढिरहेको भए पनि निर्माण कार्य कहिले सुरु हुन्छ र बाँकी काम कहिलेसम्म सम्पन्न हुन्छ भन्ने स्पष्ट कार्यतालिका सार्वजनिक भएको छैन ।

राराको पर्यटन विकासका लागि संघ र प्रदेश सरकारबाट विभिन्न योजना आउने गरे पनि ती समयमै सम्पन्न नहुँदा अपेक्षित लाभ लिन नसकिएको स्थानीयको गुनासो छ । पदमार्ग निर्माण सम्पन्न भए पर्यटकलाई ताल वरिपरि घुमफिर गर्न सहज हुने र पर्यटन व्यवसाय विस्तारमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको थियो ।

४५ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको आयोजना चार वर्षमा २० प्रतिशत मात्रै अघि बढ्नु र निर्माण कार्य बन्द हुनुले सरकारी लगानीको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाएको छ । अब म्याद थपसँगै निर्माणको गुणस्तर परीक्षण, भुक्तानीको पारदर्शिता, वातावरणीय मापदण्डको पालना र बाँकी काम सम्पन्न गर्ने स्पष्ट कार्यतालिका आवश्यक देखिएको छ । उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरणमन्त्री कल्यानी खडकाले काम नगरे ठेक्का तोडने प्रक्रियामा जानुको विकल्प नभएको बताइन् ।