1. ताजा अपडेट
Comments Add Comment
Bhuwan Acharya
२०७५ भदौ २६ गते १४:०१
I am really touched by this beautiful article. Tq for sharing. Ma pani pugeko thau ho. Swarga jastai ramro ra manamohak cha. paanchthar ,rake, Pouwa Bhanjyang. Government le yuwa laai gaau mai farkaaune yojana lyaunu jaruri chha.

पौवा भञ्ज्याङबाट देखिएको पूर्वी नेपाल

मेची राजमार्गको यात्रामा ईलाम र पाँचथरको सीमाना राँके बजार पुग्दा प्रायः सधैं कुहिरोले छोपिएको हुन्छ । यात्रुलाई खाना, खाजा खुवाउन यहाँ गाडी रोकिन्छन् । झापाको दमकबाट शुरु भएर भित्री ईलाकाहरु हुँदै आएका कच्ची सडक यहीँ जोडिन्छन् । राँके बजार वरिपरि नाङ्गा डाँडाहरुको दृश्य कुहिरोको लुकामारीमा रमाइलो देखिन्छ ।

सडक बन्नुअघि बाल्यकालमा पैदल हिँडेर राँके हुँदै गएको मलाई अलिअलि सम्झना छ, त्योबेलामा पनि यी डाँडाहरु यस्तै नाङ्गै थिए । परिवर्तन भनेको सडक बन्यो र सडकका दाँयाबाँया घर थपिए । बिजुलीको तार पनि झुण्डिएको छ । तर, बिजुली त्यति भरपर्दो छैन । क्रंकिटका घरहरु थपिँदैछन् । स्थानीय सामाग्रीले बनेका परम्परागत घरहरु ओझेलमा पर्न थालेका छन् ।

राँके बजारबाट अगाडि लागेपछि ठाडो उकालो आउँछ । बेस्सरी धुवाँ फाल्दै कर्कश आवाज निकालेर उकालो चढेको गाडीले पौवा भन्ज्याङ्गमा बिसाउँछ । ८२०० फिटमा अवस्थित पौवा भन्ज्याङ्गबाट जब म कञ्चनजङ्गालाई हेर्छु, दिमागको तन्तु फरफराउन थाल्छ । अफ्रिकाबाट सत्तरी हजार वर्षअगाडि हिँडेको होमो स्यापिन्स प्रजाति यो कञ्चनजंघाको काखमा कसरी आइपुग्यो ? कहिलेदेखि यी डाँडाकाँडा ढाकेर मानिसहरु बसेका होलान् ?

रित्तिँदो गाउँ, निराश मन

पाँचथर जिल्लाको जनसंख्या घट्दो छ । ०५८ सालको जनगणनामा २ लाख २ हजार ५६ रहेको जनसंख्या ०६८ सालको जनगणनामा आइपुग्दा १ लाख ९१ हृजार ८१७ मा झरेको छ । पाँचथर जिल्लाका भित्री गाउँघर घुम्दा मैले कतिपय घरमा ताला लागेको देखेको छु । सरकारी तथ्याँकले पनि देखाउँछ- ०६८ सालको जनगणनामा पाँचथरका ४१ शजार १७६ घरधुरीमध्ये करिब एक तिहाई घरधुरी अनुपस्थित छन् ।

यसको अर्थ, जो १ लाख ९१ हृजार ८१७ मा गणना भएको छ, तिनीहरुमध्ये एक तिहाई पाँचथर बाहिर छन् । पाँचथरको करिब आधा जनसंख्या जिल्ला बाहिर रहेको मेरो मोटामोटी अनुमान छ । पाँचथरको गाउँघर रित्तिदोँ छ । बसाईं जाने क्रम रोकिएको छैन । मनहरु निराश छन् ।

निराश गाउँलेहरु देख्दा यी पहाडहरु पनि उदाशीमा डुबेका हुन् कि जस्तो मलाई लाग्थ्यो । अमरपुरमा काबेली कोरिडोरको विद्युत सबस्टेशन निर्माणाधीन थियो । जहाँ म धेरैपटक पुगेँ । विद्युत सबस्टेशन विकासको एउटा ठूलो पूर्वाधार हो । मेची राजमार्ग जस्तै काबेली कोरिडोर प्रसारण लाइन विकासको अर्को लाइफलाइन हो । म स्थानीय बासिन्दाहरुसँग भलाकुसारीमा सम्झाउँथे ।

पौवा भञ्ज्याङ्गको पर्यटकीय सम्भावनाका बारेमा धेरै भनिरहनुपर्दैन । तर, यहाँ असीम सम्भावना भएर पनि यसतर्फ पहल भएको छैन

हाम्रा नेपाली दाजुभाइ, दिदीबैनीहरु व्यवहारमा असल र मिजासिला छन् । तर, जब राजनीतिक दल, सरकार र सरकारी कामकुराको प्रसङ्ग आउँछ, चाहे त्यो अनपढ किसान होस् वा शिक्षित व्यक्ति नकारात्मक रुपमा प्रस्तुत हुन्छन् । पाँचथर मात्र होइन, नेपालको अरु जिल्लामा घुम्दा पनि मेरो यस्तै अनुभूति छ । मलाई लाग्छ- नेपाली समाजमा गहिरो कुण्ठा छ । नेपाली समाज किन कुण्ठाग्रस्त बन्न पुग्यो र यो अवस्थाबाट कसरी बाहिर निकाल्न सकिन्छ भन्ने विषयमा समाजशास्त्रीय अध्ययन हुनु जरुरी छ ।

आज जुन अमेरिका जान नेपालीहरु मरिहत्ते गर्छन्, जुन अमेरिकालाई धरतीकै स्वर्ग ठान्छन्, त्यो अमेरिका त्यसै बनेको होइन । सात पुस्ताको मेहनतले अमेरिका संसारकै धनी र शक्तिशाली मुलुक बनेको हो । आजभन्दा करिब सय वर्ष अगाडि अमेरिकी राष्ट्रपति थियोडोर रुजवेल्टले भनेका रहेछन्- तिमी जे सक्छौ, तिमीसँग जे छ, त्यसैले तिमी जहाँ छौ, त्यहीँ गर । यो भनाईलाई हामी नेपालीले आफूसँग जोडेर हेरौं त । ५० लाख नेपाली विदेशमा छौं, बाँकी जो देशभित्र छौं, कुण्ठाग्रस्त छौं ।

कुल १२४१ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल भएको पाँचथर जिल्ला हाल ८ वटा स्थानीय निकायमा बाँडिएको छ । पाँचथर जिल्ला लिम्बू जातिको बाहुल्य छ । जनगणना अनुसार लिम्बू ४२ प्रतिशत छन् । त्यसैगरी दोश्रोमा राई जाति १४ प्रतिशत छन् ।

पौवा भञ्ज्याङदेखि चियो भञ्ज्याङसम्म

मौसम उघ्रिएका बेला पौवा भन्ज्याङ्गबाट सगरमाथादेखि कञ्चनजंघासम्म हिमश्रृंखला आँखैअगाडि देखिन्छ । हिउँदमा बेलामौका हिउँ पर्छ । पौवा भञ्ज्याङ्गको पर्यटकीय सम्भावनाका बारेमा धेरै भनिरहनुपर्दैन । तर, यहाँ असीम सम्भावना भएर पनि यसतर्फ पहल भएको छैन ।

मेची राजमार्गमा ओहोर-दोहोर गर्दा पौवा भन्ज्याङ्गले मलाई आकर्षित गरे पनि त्यहाँ धित मर्ने गरी बस्न पाएको थिइनँ । एक दिन झापाको उखुम गर्मीबाट उम्किन पौवा भञ्ज्याङ्ग साँझमा पुगेँ । त्यहाँ त बास पाउनै गाहृो रहेछ । कामचलाउ खालको होटलमा रात कटाइयो ।

अहिले पनि पौवा भन्ज्याङ्ग यात्रुलाई चिया, चाउमिन बेच्ने मेची राजमार्गको बिसौनीभन्दा माथि उठ्न सकेको छैन । पाथिभरा दर्शन गर्न जाने तलबाट आन्तरिक पर्यटकको लर्को आउँछ । कञ्चनजंघा जाने विदेशीहरु बढ्दैछन् । तिनीहरुका लागि यो सुन्दर पौवा भञ्ज्याङ्ग एउटा गजब पर्यटकीय विश्रामस्थल हुन सक्छ ।

पौवा भन्ज्याङ्ग नजिकै एक व्यापारीको घरमा पुगेको थिएँ । त्यहाँका व्यापारीहरु जडीबुटी खरिद गर्दा रहेछन् । संकलन गर्नेबाट उनीहरु घाँसको भाऊमा किन्छन् । अलिअलि नाफा खाएर बिर्तामोड झार्छन् । जिविसले ढाट तेर्साएर पैसा असुल्थ्यो । (अहिले ढाट हट्यो कि ?) बिर्तामोडबाट ती जडिबुटी कहाँ जान्छ, त्यसबाट के के बन्छ, धेरैलाई थाहा छैन । आफ्ना मूल्यवान कच्चा पदार्थ कौडीको भाउमा बाहिर जाँदा त्यस उपर मतलव नराख्ने सरकार भइदिँदा आम नागरिकमा कसरी समृद्धि आउला ?

आम नागरिकले समृद्धि महशुस गर्न नपाई कालाबजारी र सिन्डिकेट व्यापारीको आर्थिक स्थिति अवश्यै समृद्ध भएको छ । यसैले आम नेपाली जनता उसै गरीब हुने नै भए । धन्न, विदेशमा मजदुरी गर्ने ठाउँ छ । र, जीविका चलेको छ ।

प्रशोधन गरी जडीबुटीको सारत्तत्व निकाल्ने प्रविधि खासै ठूलो कुरा होइन । अदुवा लगायत धेरैजसो जडिबुटीको वाष्पीकरण गरेर तेल निकालिन्छ । त्यस्ता एकाध वाष्पीकरण गर्ने थलो नबनेका होइनन् । तर, पर्याप्त संख्यामा र स्तरीय मेसिन छैन । त्यसका लागि लगानीको अभाव पनि नहोला । अन्तराष्ट्रिय बजारमा हिमाली जडिबुटीको ठूलो माग र उच्च मूल्य छ । तर, यसतर्फ हामी चुकिरहेका छौं ।

पुष्पलाल मध्यपहाडी राजमार्गको जिरो प्वाइन्ट पाँचथरको चियोभन्ज्याङ्ग हो । मध्यपहाडी राजमार्गको गणेशचोक भन्ने ठाउँमा मेची राजमार्गसँग मिल्छ । त्यहाँबाट जोरसालसम्म साविक मेची राजमार्ग नै कायम छ । जोरसालबाट मध्यपहाडी राजमार्ग तमोर ओर्लेर तेहृथुमतिर उकालो लाग्छ । चियोभन्ज्याङ्गदेखि बैतडीको झुलाघाटसम्म मध्यपहाडी राजमार्ग १७७६ किलोमिटर लामो छ ।

अझै यो राजमार्गको पुरै खण्ड निर्माण भैसकेको छैन । कुनै मौका मिलेमा चियोभन्ज्याङ्गदेखि झुुलाघाटसम्म मोटरबाइक यात्रा गर्ने मेरो रहर छ । यसै मध्यपहाडी राजमार्गमा सरकारले दशवटा नमूना शहर निर्माण गर्ने घोषणा गरेको छ । त्यसमध्ये एउटा हो- पाँचथरको सदरमुकाम फिदिम बजार ।

मध्यपहाडी राजमार्गले सिर्जना गर्ने आर्थिक-सामाजिक अवसरलाई सदुपयोग गर्दै नमूना शहर बसाउनु राम्रो कुरा हो । तर, मेरो व्यक्तिगत धारणामा फिदिम बजारलाई छनौट गर्नु उपयुक्त होइन । किनकी फिदिमले शहरको रुप लिइसकेको छ । यहाँ आधारभूत संरचना र सेवा सुविधा उपलब्ध छ । यी भएका कुराहरुलाई मात्र स्तरोन्नतिको खाँचो छ ।

यदि शहर नै बसाउने हो भने नयाँ ठाउँमा बसाउनु उपयुक्त हुन्छ । यस हिसाबले जोरपोखरी वा गोपेटार-हिलिहाङ्ग क्षेत्र उपयुक्त स्थान हुनसक्छ । फिदिमलाई नमूना शहरको रुपमा छनौट गर्दा जिल्लावासीबीच छलफल चलाइयो कि चलाइएन- मलाई थाहा छैन । अझै फिदिमलाई नमूना शहर बनाउने काम खासै अगाडि बढेको छैन । त्यसैले यो जिल्लावासीको सरोकारको विषय भएकोले छलफल चलाउँदा राम्रो हुनसक्छ ।

फाल्गुनन्द र लिम्बु संस्कृतिको ऐतिहासिक भूमि

पाँचथर महागुरु फाल्गुनन्दको तपोभूमि हो । यहाँ फाल्गुनन्दका अनुयायी र फाल्गुनन्दको तस्वीर सामु श्रदाले निहुरिने जनता छन् । यदाकदा पाँचथरमा जातीय उग्रवादको कुरा पनि सुनिएको हो । मलाई लाग्छ- महागुरु फाल्गुनन्दले शिक्षादीक्षा दिएकोे सत्यहाङ्ग अर्थात सत्यको बाटोले नै जातीय उग्रवाद निस्तेज भयो/हुन्छ ।

युगौंदेखि यहाँको माटो खोस्रेर, चराचुङ्गगी जन्तुसँग खेलेर र कञ्चन हावापानी खाएर किरात जातिको भाषा, संस्कृति विकास भएको हुनुपर्छ । बाहिरी दुनियाँ भन्नु नै पश्चिममा अरुण नदीपारि सजातीय पल्लो किरात थियो । पूर्वमा टिस्टा नदी छेउछाउ भुटियाहरुको सिक्किम थियो । उत्तरमा हिमालको पर्खाल र दक्षिणको मैदानमा घना जंगल । कहिलेकाँही विजातीय सिक्किमसँग घच्ची हुन्थ्यो, नत्र आनन्द थियो । प्रकृतिको पूजा हुन्थ्यो, प्रकृतिमा नै रमाएको मानवीय जीवन थियो ।

लिम्बुको मुन्धुमले कञ्चनजंघा क्षेत्रमा लिम्बुहरुको उत्पति भएको थियो भन्छ । तर, विज्ञानले मानिस अफ्रिकामा उत्पति भएको पुष्टि गर्छ । यसैले लिम्बूहरुका पूर्वज त्यस क्षेत्रमा केही हजार वर्ष पहिले आई त्यहाँ तिनले भाषा, संस्कृति चाँहि विकास गरेको हुनुपर्छ । यो कुरा लिम्बूहरुलाई बुझाउन निकै गाह्रो भइरहेको मेरा विद्वान मित्र कमल मादेनको कथन छ ।

पौवा भन्ज्याङ्गको डाँडामा उभिएर सोच्दा लाग्छ-  कञ्चनजंघाको काखबाट कति मानिसका हुल यो बाटो हुँदै सुखको खोजीमा मुग्लान झरे होलान् ? जो अझै यिनै डाँडाकाँडामा बसिरहेका छन्, तिनीहरु कतिपयले हामीले त सकेनौं, यतै अडकियौं भनेको मैले सुनेको छु ।

यहाँका गाउँघरमा दुःखैदुःख छ । तैपनि मेची राजमार्ग बनेपछि भित्री गाउँहरुमा कच्ची बाटाहरु पुगेका छन् । गाउँगाउँमा विद्यालय जसोतसो बनेका छन् । तर, शैक्षिक गुणस्तर बिस्तारै खस्कियो । स्वास्थ्य चौकीको भवन छ, स्वास्थ्यकर्मी छैनन् ।

जुगौंजुग एकैनास चलिरहेको समाजलाई आधुनिकताको हावाले छुँदा जीवनशैली बदलियो । परम्परागत खेतीपातीले बदलिँदो जीवनशैली धान्न मुस्किल हुन थाल्यो । अंग्रेजले उन्नाइशौं शताब्दीको शुरुआतदेखि नेपालका पहाडी ठिटाहरु फौजमा लाने प्रचलन छँदै थियो । ०४६ मा बहुदल आएपछि अरब, मलेसियालगायत संसारको कुनाकुनासम्म नेपाली युवायुवतीहरु श्रम बेच्न जान थाले । तिनीहरु पनि धेरैजसो आफ्नो थातथलो फर्केनन् ।

बहुराष्ट्रिय आईटी कम्पनी सत्यमका संस्थापक तथा हाल भारतीय राजनीतिका सक्रिय नन्दन निलेकनीको “इम्याजिनिङ्ग इण्डिया” भन्ने पुस्तक पढेको थिएँ । त्यस पुस्तकमा लेखिएजसरी सोच्न नसके पनि पौवा भन्ज्याङ्गको डाँडामा घोत्लिँदा मेरो मनमा उब्जेका केही विचारहरु हुन् यी ।

पौवा भन्ज्याङ्गको अलि मुन्तिर महागुरु फाल्गुनन्दको तपोभूमि छ । मेची राजमार्गको कान्छी बजार भन्ने ठाउँमा ओर्लेर देब्रेतर्फ उकालो लाग्दा लब्रेकुटी पुगिन्छ । जहाँ महागुरु फाल्गुनन्दले तपस्या गरेका थिए । फिल्म, संगीत र खेलकूदका सेलिब्रेटीहरुले संचारमाध्यम ढाकिएको जमानामा महागुरु फाल्गुनन्दबारे कमै सुन्न देख्न पाइन्छ । पपस्टारका नालीबेली हेक्का राख्ने अचेलका नयाँ पुस्ताले “को फाल्गुनन्द” भन्ला । लोकसेवाको सामान्य ज्ञान घोक्ने युवाले महागुरु फाल्गुनन्द राष्ट्रिय विभूति हुन् भनेर थाहा पाएको हुनसक्छ ।

पुरातनवादी लिम्बूहरुले फाल्गुनन्दको पथलाई नमान्दा रहेछन् । फाल्गुनन्दको सत्यहाङमा पथ भन्दा लिम्बूहरुको ठूलो संख्या पुरातनवादीतर्फ रहेछ

त्यसो त मलाई पनि महागुरु फाल्गुनन्दबारे खासै जानकारी थिएन । फाल्गुनन्द किरात धर्मगुरु हुन भन्ने मेरो बुझाइ थियो । तर, उनी महान समाज सुधारक पनि रहेछन् । फिदिमका सामाजिक अभियन्ता युधिष्ठिर अमगाईंसँग एक चिया भेटघाटमा महागुरु फाल्गुनन्द र उनको तपोभूमि सिलौटी क्षेत्रको पर्यटन विकास बारे छलफल भयो ।

सरकारले राष्ट्रिय विभूतिको रुपमा सम्मान प्रकट गरेको छ, तर यहाँका लिम्बू साथीहरुलाई नै उति मतलब छैन- अमगाईंले चिन्ता प्रकट गरे । एउटा ब्राम्हाण युवाको त्यो चिन्ता सुन्दा गैह्रकिराती समुदायले पनि महागुरु फाल्गुनन्दप्रति श्रद्धा राख्दो रहेछ भन्ने बुझिन्छ ।

मैले फाल्गुनन्दबारे सामग्रीहरु खोजी गरी हेर्दा खासै फेला पारेको थिइनँ । उनको जन्म वि.सं. १९४२ सालमा ईलामको ईभाङ्गमा भएको र वि.सं. २००५ सालमा परलोक भएको भन्ने जानकारी विकिपिडियामा भेटिन्छ । किरात धर्म तथा साहित्य उत्थान संघ सन १९७९ तिर पाँचथरको फिदिममा स्थापना भएको थियो भन्ने तथ्य सिलोङ्ग (भारत) का प्राध्यापक टीबी सुब्बा लिखित “पोलिटिक्स अफ कल्चरः अ स्टडी अफ थ्री किरात कम्युनिटी” पुस्तकमा उल्लेख छ । जेहोस्, प्रयासचाँहि भएको रहेछ ।

काबेली कोरिडोर प्रसारण लाइनको जागिरे कामको सिलसिलामा ०६९ सालको हिउँदमा पाँचथरको नवमीडाँडा, ईम्बुङ्ग, पौवासरताप, चिलिङ्गदिन गाविसहरु हुँदै म पैदल हिँडेको छु । अहिले ती गाविसहरु लगायत क्षेत्रलाई समेटेर फाल्गुनन्द गाउँपालिका बनाइएको छ ।

हालसालै २०७५ साल असार महिनामा पत्रिकामा महागुरु फाल्गुनन्दबारे वरिष्ठ साहित्यकार बैरागी काँइलाको संस्मरण पढ्न पाएँ । उनीजस्तो विद्धानले महागुरु फाल्गुनन्दबारे एउटा ग्रन्थ नै लेखिदिएको भए कति राम्रो हुन्थ्यो । जेहोस्, नेपाल पत्रिकामा प्रकाशित वैरागी काँइलाको संस्मरण जानकारीमूलक छ ।

हालैको दशकमा फाल्गुनन्दलाई राज्यले राष्ट्रिय विभुतिको दर्जा दिएकाले तिनको प्रशिद्धी अझ उँचो हुन पुगेको छ । एक जिज्ञाशुको रुपमा मैले महागुरु फाल्गुनन्दलाई बुझ्ने क्रममा थप जानकारी पाइयो । त्यो के भने पुरातनवादी लिम्बूहरुले फाल्गुनन्दको पथलाई नमान्दा रहेछन् । फाल्गुनन्दको सत्यहाङमा पथ भन्दा लिम्बूहरुको ठूलो संख्या पुरातनवादीतर्फ रहेछ ।

पुरातनवादी लिम्बूहरुले सत्यहाङ पन्थीलाई हिन्दूको वर्णशंकर रुप मान्दा रहेछन् । दरबारबाट सञ्चालित जोसमनी पन्थबाट प्रभावित भई फाल्गुनन्दले सत्यहाङमा पन्थ स्थापना गरेका थिए भन्ने केही लिम्बू बुद्धिजीविहरु पनि भेटिन्छन् । त्यो कुरा कति सत्य हो, उनीहरु नै जानुन् । कर्मकाण्ड विधिमा जे जे भिन्नता भए पनि लिम्बूहरुमा मुख्य शक्ति केन्द्र ‘यूमा’लाई मानिदों रहेछ । यसैले होला, हिजोआज लिम्बूको धर्म ‘किरात’ होइन, ‘युमा’ हो भन्ने बहस चर्चामा आउन थालेको छ ।

मेची राजमार्ग उत्तर-दक्षिणको लाइफलाइन

राणाकालसम्म नेपालमा काठमाडौं उपत्यका बाहिर गाउँ नै गाउँ मात्र थियो । कहीँ पनि शहर भन्न लायक स्थान थिएन । नेपालको परम्परागत रुपमा नेवार मात्र शहरिया जाति हो । काठमाडौं उपत्यकामा नेवारहरुको नगरीय सभ्यता थियो । राणाकालमा नै जब प्रशासनिक केन्द्रहरु धनकुटा, ईलाम, चैनपुर लगायतका ठाउँहरुमा खडा भयो, तिनै प्रशासनिक केन्द्रमा नेवारहरु व्यापार गर्न आइपुगे । जनघनत्व बढदै जाँदा बिस्तारै ती प्रशासनिक केन्द्रहरु नगरको रुपमा विकास हुन पुगेका हुन ।

तराई मधेसका बिर्तामोड, दमक, ईटहरी लगायतका शहरहरु कुनै योजनाबद्ध ढंगबाट बसाइएको होइन । महेन्द्र राजमार्गले सिर्जना गरेको आर्थिक-सामाजिक अवसरहरुले ती शहर जन्मिएका हुन । सरकारी घोषणा र प्रयासमा होइन कि महेन्द्र राजमार्गका नयाँ शहरहरु आफैं जबर्दस्त खडा भएका हुन् ।

हामीलाई पैसा आउने श्रोत चाहियो । त्यसका लागि कि त विदेश जाउ कि यहीँ उद्यम गर । वैदेशिक रोजगार पिसाबको न्यानो मात्रै हो । हामीले गर्नुपर्ने आफ्नै उद्यम हो

उन्नाइसौं शताब्दीताका अमेरिकाको कुनै निर्जन स्थानमा नयाँ शहर बसाए जस्तो परिस्थिती नेपालको सन्दर्भमा छैन । हामीले गर्ने भनेको भैरहेको गाउँबस्ती वा ग्रामिण बजारलाई शहरको रुपमा विकास गर्ने हो । नेपालको पहाडी भूगोलमा ठूला शहरहरु भन्दा पनि ५/१० हजार जनसंख्या भएको स-साना नगरहरु उपयुक्त हुन्छन ।

मेची राजमार्ग उत्तर-दक्षिणको लाइफलाइन हो । मध्यपहाडी राजमार्ग अन्तरजिल्ला जोडने अर्को लाइफलाइन बन्ने निश्चित छ । यी दुईटा लाइफलाइनको बीचमा पर्ने पाँचथरको क्षेत्रमा आर्थिक-सामाजिक अवसरको ठूलो सम्भावना छ । तर यो सम्भावना नयाँ ठाउँलाई शहरको रुपमा विकास गर्न उपयोग गरिनु पर्छ ।

तमोर नदी बेसिनमा ठूला जलविद्युत आयोजनाहरुको सम्भावना छन् । ती आयोजनाहरुबाट विस्थापित परिवारलाई सरकारले नयाँ शहरमा व्यवस्थापन गर्न सक्छ । नयाँ शहरमा घरैघरमा मात्र बनाएर हुँदैन । ती शहरको बासिन्दाहरुलाई रोजगारी वा व्यापार व्यवसायको अवसर चाहिन्छ ।

कृषि र वनमा आधारित घरेलु तथा साना उद्योगहरु त्यहाँ स्थापना गर्न सकिन्छ । पाँचथर जिल्लामा हेंवा, काबेली लगायत नदीहरुबाट जलविद्युत उत्पादन शुरु भैसकेको र हुने अवस्थामा छन् । त्यसैले पाँचथर जिल्लामा उद्योगको लागि प्रशस्त बिद्युत उपलब्ध छ । पौवा भन्ज्याङ्गबाट ओरालो झर्दा राई बस्तीमा सडकको दाँयाबायाँ नेपाली कागज उत्पादन देख्न सकिन्छ । ती उत्पादित कागज सोझै काठमाडौं पठाइन्छ । ती कागजबाट बन्ने विभिन्न सामग्रीहरु पाँचथरमै किन नबनाउने ?

जोरपोखरी र आसपासको क्षेत्रमा उत्तीसका गोलिया, लोक्ता, जडिबुटी, आलु जस्ता स्थानीय उत्पादनको भारी ट्रकमा लोड भैरहेको देखिन्छ । ती कच्चा पदार्थलाई खपत गर्ने उद्योग स्थापना गर्न सकिन्छ । जसले स्थानीय उत्पादनको मूल्य अभिवृद्धि गर्छ भने रोजगारी र व्यापार व्यवसायको अवसरलाई फराकिलो पार्छ । कसैलाई यो हावादारी कुरा लाग्न सक्छ । तर, हामीले अब नगरी नहुने कुरा चाँहि यही हो ।

हामीले बाटो भन्यौं, बाटो आयो । बिजुली भन्यौं, बिजुली बाल्यौं । शिक्षा, स्वास्थ्यमा लभगभ पूर्वाधार छ, तर अलिक बेइमानी भैरहेको छ, त्यसलाई पनि ठीक ठाउँमा ल्याउन सकिएला । तर हामीलाई पैसा आउने श्रोत चाहियो । त्यसका लागि कि त विदेश जाउ कि यहीँ उद्यम गर । वैदेशिक रोजगार पिसाबको न्यानो मात्रै हो । हामीले गर्नुपर्ने आफ्नै उद्यम हो । पाँचथरमा नयाँ शहरको सोचसँगै यी आर्थिक-सामाजिक पक्षहरुलाई समेट्न सकिन्छ ।

आखिर नेपाली जनताले चाहेको शान्ति, सुशासन, विकास र समृद्धि हो । विगतको दश वर्षे माओवादी द्वन्द्वबाहेक करिब २०० वर्षयता नेपालमा शान्ति नै छ । तर, सुशासन, विकास र समृद्धि जनअपेक्षा अनुसार हुनसकेको छैन । माओवादी द्वन्द व्यवस्थापन र राजनीतिक परिवर्तन पश्चात नेपालमा विकास र समृद्धिको मूल मुद्दा बाँकी छन् । तर, विकास र समृद्धिका लागि सुशासन अपरिहार्य शर्त हो । सुशासनका लागि स-साना कुराहरु गरे पनि त्यसले ठूलो परिवर्तन ल्याउँछ । जस्तै- सार्वजनिक यातायातमा सिन्डिकेटको खारेजी ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?

84%

खुसी

3%

दुःखी

7%

अचम्मित

5%

उत्साहित

1%

आक्रोशित

ट्रेन्डिङ

Advertisment