Comments Add Comment

एकल बिमा शुल्कमा बेथितिः अभिकर्ता मालामाल, कम्पनीलाई नोक्सान

बिमा कम्पनीहरुको नियामक निकाय बिमा समितिको कमजोर नीतिको फाइदा उठाउँदै जीवन बिमा कम्पनीहरुले एकल बिमा शुल्कमा मनपरी गर्ने गरेको पाइएको छ । केहि नयाँ र केही पुराना बिमा कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृतहरुले बिमाका अभिकर्ताहरुसँग मिलेर कम्पनीलाई नोक्सान हुने गरी बिमा गर्ने गरेको पाइएको हो ।

बिमा व्यवसाय धेरै देखाउन केही बिमा कम्पनीहरुले एकल बिमा शुल्क लिने गरी पोलिसी जारी गर्ने  र एक वर्ष पछि सरेण्डर (बिमा बन्द) गर्ने अभ्यास गर्ने गरेका छन् । यसरी गर्दा एक वर्षको लागि करोडौ व्यवसाय देखिन्छ तर वास्तविक रकम नआउने र उल्टै सरेन्डर गर्दा कम्पनीलाई नोक्सान भइरहेको पाइन्छ । यसले बिमा क्षेत्रमा एक किसिमको विकृति नै आएको बिमा क्षेत्रका जानकारहरु बताउँछन् ।

शुरुमा बिमाशुल्क आउने भएका कारण बिमा कम्पनीहरुको व्यवसाय राम्रो देखिन्छ । उक्त पोलिसी जारी गरे पछि अभिकर्तालाई कमिसन लगायतका इन्सेन्टिभका विभिन्न शीर्षकमा बिमा कम्पनीहरुले ठुलो रकम खर्च गर्नु पर्ने हुन्छ । कम्पनीले खर्च गरीसकेपछि बिमितले एक वर्षपछि सरेन्डर गर्ने गरेका छन् । खासगरी  व्यवसाय बढी देखाउने होडमा लागेका केही बिमा कम्पनीका सीईओहरु नै यस किसिमको कृत्रिम कारोबार गरिरहेको पाइन्छ ।

धेरै व्यवसाय भएको जस्तो कागजमा देखिने तर पछि सरेन्डर गर्दा कम्पनीको खर्च मात्रै हुने हुन्छ । उता अभिकर्तालाई भने कमिसन तथा प्रोत्साहन समेत गरेर मोटो रकम फाइदा हुने गरेको छ । धेरै व्यवसाय देखाउनकै लागि अभिकर्ताको हित हुने र कम्पनीलाई नोक्सान हुने गरी केही कम्पनीका सीईओहरुले यस्तो कामलाई प्रोत्साहन गरिरहेका छन् ।

जीबन बिमामा तीन किसिमका बिमा शुल्क हुन्छन्, पहिलो- एकल बिमा शुल्क, दोस्रो- प्रथम बिमा शुल्क र तेस्रो- नविकरण बिमा शुल्क । बिमा समितिले केहि वर्ष पहिले एकल बिमा शुल्कलाई प्रथम बिमा शुल्क मान्न नसकिने व्यवस्था गरिदिएको थियो । प्रथम बिमा शुल्कमा राख्न नपाउँदा कम्पनीहरुले १८ प्रतिशत व्यापार प्रबर्द्धन खर्च पाउँदैन थिए । एकमुष्ट कमिसन पाउने र एकैपटक सम्पूर्ण बिमाशुल्क तिर्नु पर्ने भएकोले प्रबर्द्धन खर्च आवश्यक पर्दैन भन्ने मान्यता थियो ।

मानौं तपाईंले १० वर्षका लागि १ करोड रुपैयाँको बिमा गर्नु भयो तर  विभिन्न कारणले एकै पटक बिमाशुल्क तिर्छु भन्नु भयो भने उमेर र बिमा अवधि अनुसार १० देखि १५ प्रतिशत डिस्काउन्ट सहित ८५ लाख सम्म एकमुष्ट रकम तिर्दा त्यो एकल बिमाशुल्क हुन जान्छ । लामो अवधिको बिमा गर्दा विमितले बिमाशुल्क तिर्दा बिमा शुल्कको भोलुम हेरी कमिसनबाहेक पनि १५ देखि १८ प्रतिशतसम्म कम्पनीहरुले अभिकर्तालाई इन्सेन्टिभ दिने गरेका छन् ।

तर १० वर्षका लागि हरेक वर्ष बिमाशुल्क तिर्ने गरी बिमा गर्नु भएको छ र पहिलो वर्षको बिमा शुल्क बुझाउनु भयो भने त्यो प्रथम बिमा शुल्क हुने हो । दोस्रो वर्षदेखि बुझाएको बिमा शुल्कलाई भने नविकरण बिमा शुल्क भनिन्छ ।

एकै पटक १० वटा नयाँ जीवन बिमा कम्पनी थपिएपछि अहिले बिमा कम्पनी वीच  अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा भइरहेको छ र नयाँ पुराना धेरै जसो कम्पनीले अत्याधिक व्यापार देखाउन एकल बिमा शुल्क र प्रथम बिमाशुल्क वीचमा खेल्न थालेका छन् । प्रथम बिमा शुल्कमा १८ प्रतिशत प्रबर्द्धन खर्च पाइने र एकल बिमा शुल्कमा नपाइने बिमा समितिको व्यवस्था थियो । तर अहिले बिमा समिति चुप लागेर बसेकोले कम्पनीहरुले प्रथम बिमाशुल्कमा मात्र पाइने १८ प्रतिशत इन्सेन्टिभ एकल बिमा शुल्कमा समेत दिएर एकल बिमालाई नोक्सानको व्यापार बनाएको पाइन्छ ।

एक करोडको बिमा गर्दा एकल भुक्तानी व्यवस्थामा जाँदा अभिकर्ताले कम्पनी हेरी ५ देखि ६ प्रतिशत कमिशन पाउछन्। अहिले कम्पनीहरुले एकल बिमामा बिमा समितिको व्यवस्था अनुसार नपाउने इन्सेन्टिभ १८ प्रतिशत दिइरहेका छन् । यसरी ६ प्रतिशत कमिशन र १८ प्रतिशत इन्सेन्टिभ गरी २४ प्रतिशत अभिकर्ताले पाईरहेका छन् ।

१ करोडको बिमामा औसत ८५ लाख पि्रमियम तिर्छन्, त्यस्को २४ प्रतिशतको हिसावले २० लाख जति अभिकर्ताले इन्सेन्टिभ पाउँछन् । ८५ लाख पि्रमियमबाट २० लाख घटाउँदा  ६५ लाख बाँकी हुन्छ । यो ६५ लाख तिर्नको लागि अभिकर्ताले १ वर्ष पछि सरेन्डर भ्यालुको ९० प्रतिशत सम्म हुने गरी कि त एजेन्ट कर्जा लिन्छन् वा एकमुष्ठ बिमा कम्पनीबाट नै करोडौं कर्जा लिएर सोही कर्जाबाट बिमाको प्रिमियम तिरेर बिमा पोलिसी काट्छन् र १ वर्ष पछि सरेन्डर भ्यालु लिएर बिमा बन्द गर्छन् ।

यसरी एकल बिमा र कर्जाको आवरणमा कृत्रिम बिमा बनाई करोडौं हैन, अर्बौ व्यवसाय देखाइने गरेको छ । अर्को तर्फ बीमितसँग कुनै बिमा शुल्क नलिएर वा न्यून १/२ लाख लिएर करोड करोडको बिमा गर्ने, एक वर्ष पछि सरेन्डर गरी एउटा बिमा बाट ५ देखि १० लाख कमाइरहेका छन् ।

यसरी केही नयाँ र केही पुराना बिमा कम्पनिहरुले व्यापार देखाउनकै लागि कम्पनीलाई वर्षेनी करोडौं नोक्सान गराउने र चलाख अभिकर्ताहरुलाई १ वर्षे कृत्रिम व्यापार बाट करोडौ फाइदा पुर्याउँदै आएको पाइन्छ । अझ रमाइलो त के छ भने यस्ता कृतिम व्यापारबाट बिमा क्षेत्रको अत्याधिक व्यापार देखाउन पाउँदा बिमा समिति मख्ख परेर चुप लागेर तमासा हेरी रहेको छ । अर्को तर्फ बीमित रकम नै नतिरेर करोडौको जोखिम कभर गराउन पाउँदा रमाएका छन् ।

कृत्रिम कारोबारबाट यसरी सजिलै कमाउन पाउँदा अभिकर्ताहरु आम सर्वसाधारणको सानो-सानो बिमा गर्न छोडेर ठूला-ठूला एकल बिमाको खोजीमा लागेको देखिन्छ । विकृति त कस्तो देखियो भने मेडिकल र नागरिकता दिए मात्र पनि करोडौ करोडको बिमा हुने गलत प्रवृतिले प्रोत्साहन पाउँदै गएको छ । वास्तविक साना-साना व्यवसाय गर्ने अभिकर्ताहरु हतोत्साहित हुँदैछन् ।

जीवन बिमामा यो सबै विकृतिको मूल कारण एकल बिमालाई प्रथम बिमा शुल्कमा जोडेर १८ प्रतिशत इन्सेन्टिभ दिनु हो । कम्पनीले २० लाख भन्दा बढीको सम्पत्ति किन्दा बिमा समितिको अनिवार्य स्वीकृति लिनुपर्छ । तर अभिकर्ता कर्जाको हकमा कुनै व्यवस्था नहुँदा कर्जामा पनि मनपरी भैरहेको पाइन्छ । त्यसैले अव दिने कर्जामा पनि उचित व्यवस्था हुनु जरुरी छ ।

बिमा समितिले यी दुवैलाई नियमन नगरेकोले जीबन बिमा कम्पनीहरुमा डरलाग्दो माफियाकरण हुदै गएको छ । त्यसैगरी यो प्रबृतिले गर्दा कम्पनीहरुलाई सहि व्यवसाय भन्दा गलत व्यवसाय गर्न प्रोत्साहन गरिरहेकोले जीवन बिमा कम्पनीहरुको भित्र-भित्र वित्तीय अवस्थामा कमजोर हुँदै गएको छ ।

जसको ज्वलन्त उदाहरण अर्बौं व्यापार गर्ने जीवन बिमा कम्पनीहरुको पोलिसी बोनस एकदम कम आउने गरेको छ । कम्पनीहरुको वित्तीय अवस्था स्वस्थ नहुने भएकोले बीमितको लामो अवधिको लागि लिइएको निक्षेप (बिमाशुल्क) जोखिममा पर्दै गैरहेको छ । यस तर्फ बिमा समितिले समयमै सचेत भई आवश्यक कदम चाल्नु जरुरी देखिन्छ ।

१९ वटा कम्पनी बीच अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा भइ यस्तो विकृति देखिन थालेकोले अस्वभाविक व्यवसाय बृद्धि हुने कम्पनीको व्यवसायको सुक्ष्म अध्ययन गरी यस्तो कृत्रिम व्यवसाय र कम्पनी डुवाउने खेल लाई बिमा समितिले समय मै नियन्त्रण गर्नु जरुरी छ ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?

ट्रेन्डिङ

Advertisment